Sốt xuất huyết theo y học cổ truyền

Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây nên qua trung gian truyền bệnh là muỗi Aedes. Bệnh có biểu hiện lâm sàng chủ yếu là sốt và xuất huyết, nặng có thể sốc, nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời sẽ nguy hiểm đến tính mạng. Bệnh xảy ra quanh năm, nhưng thường tăng vào các tháng mùa mưa. Ở nước ta thường hay xảy ra dịch sốt xuất huyết vào cuối mùa Hè và mùa Thu…
Ở Việt Nam có 2 loại muỗi Aedes gây bệnh chủ yếu là Aedes aegypti (thường ở nơi tối trong nhà) và Aedes albopictus (thường ở lùm cây). Muỗi Aedes hút máu nhiều nhất vào sáng sớm và chiều tối. Sau khi hút máu người mang virus Dengue, muỗi cái có thể truyền bệnh nếu hút máu người lành ngay sau đó hoặc virus nhân lên tại tuyến nước bọt của muỗi sau 8 - 10 ngày là có thể truyền bệnh, muỗi bị nhiễm virus Dengue có thể truyền bệnh suốt vòng đời của nó (khoảng 174 ngày). Mật độ muỗi thường tăng vào mùa mưa, vì thế vào khoảng tháng 7 - 10 ở nước ta thường có tỉ lệ mắc bệnh sốt xuất huyết cao.

Rối loạn sinh lí bệnh trong sốt xuất huyết Dengue

Những loạn sinh lí bệnh trong sốt xuất huyết Dengue bao gồm: Tăng tính thấm thành mạch và rối loạn đông máu. Hai rối loạn này tác động lẫn nhau gây ra các triệu chứng lâm sàng nặng đó là sốc và xuất huyết.

Do phản ứng kháng nguyên - kháng thể, bổ thể và do virus Dengue sinh sản trong bạch cầu đơn nhân dẫn đến:

Giải phóng các chất trung gian vận mạch (Anaphylatoxin, histamin, kinin, serotonin...).

Sốt xuất huyết theo y học cổ truyền

Kích hoạt bổ thể.

Giải phóng Thromboplastin tổ chức.

Tất cả những yếu tố trên dẫn đến tăng tính thấm thành mạch, dịch từ trong lòng mạch thoát ra ngoài gian bào, hậu quả là giảm khối lượng máu lưu hành. Khi thể tích tuần hoàn mất đi 10 - 15% cơ thể còn bù được, khi mất 20 - 30% sốc xảy ra, khi mất 35 - 40% thì không đo được huyết áp.

Rối loạn đông máu trong sốt xuất huyết Dengue là do:

Thành mạch bị tổn thương và tăng tính thấm.

Các yếu tố đông máu giảm do bị tiêu thụ vào quá trình tăng đông.

Suy giảm chức năng gan: Do diễn biến bệnh lí cũng như do tác dụng không mong muốn của quá trình điều trị (Dùng quá nhiều Paracetamol). Chức năng gan suy sẽ làm giảm tổng hợp các yếu tố đông máu.

Triệu chứng sốt xuất huyết Dengue

Lâm sàng:

Sốt cao đột ngột, liên tục từ 2 - 7 ngày.

Xuất huyết: Thường xảy ra từ ngày thứ 2, thứ 3 của bệnh dưới nhiều hình thái khác nhau:

+ Dấu hiệu dây thắt (+).

+ Xuất huyết dưới da: Nốt hoặc chấm xuất huyết rải rác, thường ở mặt trước, mặt trong tay chân, bụng, mạng sườn hoặc có mảng bầm tím.

+ Xuất huyết ở niêm mạc: Chảy máu mũi, chân răng, đôi khi xuất huyết kết mạc, tiểu tiện ra máu. Ở bệnh nhân nữ có thể thấy kinh nguyệt kéo dài hoặc kinh trước kì.

+ Nếu nặng có thể có xuất huyết nội tạng.

Gan to, đau vùng gan, có thể vàng da, rối loạn tiêu hóa.

Sốc: Do suy tuần hoàn cấp, thường xảy ra vào ngày thứ 3 - 7 của bệnh. Có biểu hiện như vật vã, kích thích hoặc li bì, da lạnh ẩm, lạnh đầu chi, mạch nhanh nhỏ, huyết áp thấp hoặc huyết áp kẹt, tiểu ít.

Cận lâm sàng:

Cô đặc máu do thoát huyết tương: Hematocrit tăng 20% giá trị bình thường hoặc có bằng chứng của sự thoát huyết tương (protein máu giảm, tràn dịch màng phổi, tràn dịch màng bụng).

Số lượng tiểu cầu giảm ~ 100.000 tế bào/mm3.

Phân độ

Theo WHO, sốt xuất huyết Dengue chia thành 4 độ:

Độ I: Sốt và dấu hiệu dây thắt (+), không có xuất huyết tự nhiên.

Độ II : Sốt và xuất huyết tự nhiên dưới da hoặc niêm mạc.

Độ III: Như độ I, II kèm theo mạch nhanh nhỏ, huyết áp tụt hoặc kẹt, da lạnh, kích thích vật vã.

Độ IV : Sốc sâu, không đo được huyết áp.

Hiện tại, y học hiện đại chưa có thuốc điều trị đặc hữu, thường điều trị theo triệu chứng bệnh và hồi sức cấp cứu những trường hợp nặng.

Sốt xuất huyết Dengue theo y học cổ truyền

Sốt xuất huyết Dengue - đăng cách nhiệt - ??? thuộc phạm vi chứng ôn dịch, thời độc của y học cổ truyền.

Bệnh do nhiệt độc gây ra. Độ I, nhiệt độc xâm nhập vào phần vệ và phần khí gây nên. Độ II, nhiệt độc truyền vào phần dinh, huyết, lạc, mạch gây nên. Độ III, IV nhiệt độc ứ kết ở phần dinh, huyết.

Y học cổ truyền điều trị tốt trong các trường hợp sốt xuất huyết Dengue độ I và II; độ III, IV cần có sự kết hợp với hồi sức cấp cứu theo y học hiện đại.

Độ I và II

Pháp: Thanh nhiệt, giải độc, lương huyết, chỉ huyết

Phương dược:

+ Có thể dùng các bài thuốc cổ phương gia giảm như Tang cúc ẩm, Ngân kiều tán, Lục nhất tán (độ I); Thanh dinh thang, Tê giác địa hoàng thang (độ II).

+ Thuốc nam (dùng cho cả độ I, II và giai đoạn có sốt): Cỏ nhọ nồi 20g, hoa hoè 20g, trắc bá diệp (sao đen) 20g, Kim ngân hoa 20g, Liên kiều 12g, Lá tre tươi 12g, Rễ cỏ tranh 16g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần, sau ăn (trẻ em dùng liều 1 - 5 tuổi bằng 1/3 người lớn, 6 - 13 tuổi bằng 1/2 người lớn). Dùng tối đa 3 ngày, ngừng khi bệnh nhân hết sốt. Sau đó, chỉ cần uống Cỏ nhọ nồi sao đen, Trắc bách diệp sao đen, Hoa hoè sao đen mỗi vị 20g. Có thể kết hợp thêm bột Địa long (đã qua bào chế) 6 - 8g mỗi ngày, chia 2 lần.

Nếu không có đủ các vị thuốc trên, ngay ngày đầu đang sốt cao có thể dùng 40g cỏ nhọ nồi tươi rửa sạch, giã, uống, ngày thứ 3 khi hạ sốt thì sao đen tồn tính cỏ nhọ nồi sắc uống.

Châm cứu: Giai đoạn này châm cứu rất quan trọng, nếu châm đúng huyệt và đúng kĩ thuật thì sau 1 ngày có thể thấy xuất huyết nhẹ dưới da, 3 ngày khỏi bệnh. Châm tả các huyệt: Khúc trì, hợp cốc, nội đình, đại chuỳ…

Bài thuốc trên có thể dùng để phòng bệnh cho người chưa mắc bệnh sống trong vùng dịch, nên uống từ 7 - 10 ngày.

Giai đoạn hết sốt, có sốc do giảm lưu lượng tuần hoàn, trụy mạch (độ III, IV)

Pháp: Bổ khí, sinh tân

Phương dược: Sinh mạch tán: Nhân sâm 12g, Mạch môn 10g, Ngũ vị tử 8g. Sắc uống ngày 1 thang. Nếu bệnh nhân bị trụy mạch cần kết hợp y học hiện đại: Truyền dịch, trợ tim mạch, truyền tiểu cầu, truyền máu...

Châm cứu: Cứu hoặc ôn châm các huyệt: Quan nguyên, Khí hải, Nội quan, Túc Tam lí.

Giai đoạn phục hồi

Giai đoạn này bệnh nhân hết sốt, nốt xuất huyết mờ dần, mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, ăn ngủ kém, đại tiện lỏng nát.

Pháp: Tư âm, bổ khí huyết

Phương: Có thể dùng các bài thuốc cổ phương gia giảm như: Bổ trung ích khí, Bát trân thang, Thập toàn đại bổ, Quy tì thang… tùy vào chứng cụ thể mà lựa chọn và gia giảm cho thích hợp.

Châm cứu: Châm bổ các huyệt: Thận du, Cách du, Tí du, Túc tam lí, Tam âm giao.

Phòng bệnh

Thực hiện theo Quyết định số 1266/QĐ - BYT ngày 14/4/2006 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành “Hướng dẫn giám sát và phòng chống sốt Dengue và sốt xuất huyết Dengue”.

Hiện chưa có vaccine, biện pháp phòng bệnh chủ yếu là kiểm soát không gian truyền bệnh như tránh muỗi đốt, diệt bọ gậy, diệt muỗi trưởng thành, vệ sinh môi trường, loại bỏ ổ chứa nước đọng

TS. Lương y Phùng Tuấn Giang
Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y Dược cổ truyền Việt Nam Chủ nhiệm Nhà thuốc Thọ Xuân Đường

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

HIV tăng nhanh trong giới trẻ, tăng cường truyền thông thay đổi hành vi

HIV tăng nhanh trong giới trẻ, tăng cường truyền thông thay đổi hành vi

Trong bối cảnh số ca nhiễm HIV đang có xu hướng ngày càng trẻ hóa thì công tác truyền thông nâng cao nhận thức cho thanh, thiếu niên được coi là vấn đề cốt lõi, cần được đặt lên hàng đầu.
Nhịn ăn chữa bệnh, những điều cần biết

Nhịn ăn chữa bệnh, những điều cần biết

Nhịn ăn để chữa bệnh là một vấn đề đã được đề cập và gây tranh luận từ khá lâu mà chưa có hối kết, nhất là sau ca đột tử của một nữ sinh 18 tuổi ở Hà Nội (chưa xác định rõ nguyên nhân nhưng được biết nạn nhân cũng đang áp dụng chế độ nhịn ăn 10 ngày trước khi chết) và gần đây là trường hợp của một đại gia cà phê gây xôn xao dư luận. Vậy, thực chất của vấn đề này như thế nào? Dưới đây, xin được đưa ra một số vấn đề để độc giả tham khảo.
Khám bệnh và tặng quà cho bà con dân tộc thiểu số ở huyện Tiểu Cần

Khám bệnh và tặng quà cho bà con dân tộc thiểu số ở huyện Tiểu Cần

Vừa qua, đoàn thiện nguyện do Công ty Cổ phần Dược phẩm Phong Phú (PP.Pharco) tổ chức buổi thăm, khám bệnh và phát quà cho người dân tại xã Phú Cần, huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh với sự kết hợp tham gia của các y bác sĩ thiện nguyện TP. Hồ Chí Minh, Hội Chữ thập đỏ và cán bộ y tế địa phương.
Năm 2023, Bộ Y tế sẽ thực hiện 41 cuộc thanh tra

Năm 2023, Bộ Y tế sẽ thực hiện 41 cuộc thanh tra

NMO - Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên vừa ký Quyết định 3155/QĐ-BYT ban hành kế hoạch thanh tra năm 2023.
Những sai lầm về an toàn thực phẩm làm tăng nguy cơ ngộ độc

Những sai lầm về an toàn thực phẩm làm tăng nguy cơ ngộ độc

Mọi người đều muốn giữ cho gia đình mình an toàn và khỏe mạnh nhưng đôi khi một sai lầm đơn giản trong cách chúng ta xử lí và chế biến thức ăn có thể dẫn đến bệnh tật nghiêm trọng...

Tin khác

Tiêu chí lựa chọn tã giấy cho người cao tuổi mắc rối loạn bài tiết

Tiêu chí lựa chọn tã giấy cho người cao tuổi mắc rối loạn bài tiết
Rối loạn bài tiết (RLBT) là một trong những vấn đề thường gặp ở người lớn tuổi, gây nên nhiều bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày cũng như ảnh hưởng đến sức khoẻ thể chất và tinh thần. Chủ động lựa chọn và sử dụng tã giấy từ sớm là phương pháp tối ưu giúp người cao tuổi “chung sống hòa bình” với RLBT, cảm thấy thoải mái và tự chủ hơn trong cuộc sống.

Công dụng của lá khế đối với bệnh vảy nến

Công dụng của lá khế đối với bệnh vảy nến
Thay vì sử dụng các loại thuốc Tây y, các đối tượng bị vảy nến có thể áp dụng một số bài thuốc từ lá khế để cải thiện bệnh lí. Đây là một trong những bài thuốc dân gian, được nhiều người biết đến và áp dụng rộng rãi...

Uống đủ nước là một cách giúp bạn hạnh phúc

Uống đủ nước là một cách giúp bạn hạnh phúc
“Hạnh phúc cần năng lượng và mất nước dẫn đến hôn mê. Vì vậy, chỉ cần chí ít một phần nào đó, hiển nhiên, hạnh phúc cũng đòi hỏi đủ nước - điều này khá đơn giản, chỉ cần uống đủ nước mỗi ngày là được”, đó là lời chia sẻ của Dr. Timothy J.Sharp, trong quyển sách “100 cách sống hạnh phúc”.

Nâng cao nhận thức và giải pháp phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam

Nâng cao nhận thức và giải pháp phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam
Khói thuốc lá không những gây ảnh hưởng đến sức khỏe cho người hút mà còn gây bệnh tật cho những người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc. Mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của gần 8 triệu người, trong đó có hơn 7 triệu người đang và đã từng hút thuốc và hơn 1,2 triệu người không hút thuốc nhưng bị tiếp xúc thụ động với khói thuốc của người khác. Số người chết vì thuốc lá nhiều hơn tổng số người chết vì HIV⁄AIDS, lao phổi và sốt rét cộng lại.

Thọ Xuân Đường khám bệnh, tặng quà miễn phí cho 225 người cao tuổi

Thọ Xuân Đường khám bệnh, tặng quà miễn phí cho 225 người cao tuổi
Hưởng ứng “Tháng hành động vì NCT” và Ngày Đại đoàn kết toàn dân tộc, từ ngày 10-18/11/2022 Nhà thuốc Thọ Xuân Đường tổ chức khám bệnh miễn phí, tư vấn, tặng quà NCT khu dân cư 17, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, TP Hà Nội.

"Cao niên năng động" - Phong cách sống truyền cảm hứng đến hàng triệu NCT trên toàn thế giới

"Cao niên năng động" - Phong cách sống truyền cảm hứng đến hàng triệu NCT trên toàn thế giới
Không còn là chuyện hiếm ở các quốc gia có dân số già như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Đức hay Na-Uy, xu hướng “Cao niên năng động” đang từng ngày len lỏi vào đời sống của người cao tuổi tại Việt Nam, khơi nguồn cảm hứng “tôi có thể” từ đó tận hưởng trọn vẹn niềm vui cá nhân bất chấp tuổi tác.
Xem thêm
Năm 2023, Bộ Y tế sẽ thực hiện 41 cuộc thanh tra

Năm 2023, Bộ Y tế sẽ thực hiện 41 cuộc thanh tra

NMO - Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên vừa ký Quyết định 3155/QĐ-BYT ban hành kế hoạch thanh tra năm 2023.
Bộ Y tế cảnh báo sốt xuất huyết vẫn đang ở đỉnh dịch

Bộ Y tế cảnh báo sốt xuất huyết vẫn đang ở đỉnh dịch

NMO - Ngày 24/11, Bộ Y tế có công văn bản gửi Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố về việc tăng cường công tác phòng, chống bệnh sốt xuất huyết.
Cựu Thứ trưởng Bộ Y tế Cao Minh Quang bị phạt 30 tháng tù cho hưởng án treo

Cựu Thứ trưởng Bộ Y tế Cao Minh Quang bị phạt 30 tháng tù cho hưởng án treo

Sáng 24/11, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên án phạt 8 bị cáo trong phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ thiếu trách nhiệm gây thất thoát xảy ra tại Bộ Y tế và Công ty Cổ phần Dược phẩm Cửu Long.
Căn bệnh ung thư diễn tiến thầm lặng, thường gặp ở người cao tuổi

Căn bệnh ung thư diễn tiến thầm lặng, thường gặp ở người cao tuổi

Mỗi năm, Bệnh viện Da liễu TPHCM tiếp nhận 3.000 trường hợp đến khám và điều trị loại ung thư này, với số lượng bằng tất cả các ung thư khác ở người cao tuổi gộp lại.
Chăm sóc và dự phòng bệnh loãng xương ở người cao tuổi

Chăm sóc và dự phòng bệnh loãng xương ở người cao tuổi

Loãng xương là căn bệnh diễn biến âm thầm và hầu như NCT nào cũng gặp phải với mức độ nặng hoặc nhẹ khác nhau. Căn bệnh này gây nên các triệu chứng: Đau nhức xương, cong vẹo cột sống, gù... ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống và sinh hoạt của người bệnh...
Rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình

Chóng mặt, xoay tròn, mất thăng bằng là những biểu hiện thường gặp của bệnh rối loạn tiền đình mà nhiều người gặp phải...
HIV tăng nhanh trong giới trẻ, tăng cường truyền thông thay đổi hành vi

HIV tăng nhanh trong giới trẻ, tăng cường truyền thông thay đổi hành vi

Trong bối cảnh số ca nhiễm HIV đang có xu hướng ngày càng trẻ hóa thì công tác truyền thông nâng cao nhận thức cho thanh, thiếu niên được coi là vấn đề cốt lõi, cần được đặt lên hàng đầu.
Uống đủ nước là một cách giúp bạn hạnh phúc

Uống đủ nước là một cách giúp bạn hạnh phúc

“Hạnh phúc cần năng lượng và mất nước dẫn đến hôn mê. Vì vậy, chỉ cần chí ít một phần nào đó, hiển nhiên, hạnh phúc cũng đòi hỏi đủ nước - điều này khá đơn giản, chỉ cần uống đủ nước mỗi ngày là được”, đó là lời chia sẻ của Dr. Timothy J.Sharp, trong quyể
"Cao niên năng động" - Phong cách sống truyền cảm hứng đến hàng triệu NCT trên toàn thế giới

"Cao niên năng động" - Phong cách sống truyền cảm hứng đến hàng triệu NCT trên toàn thế giới

Không còn là chuyện hiếm ở các quốc gia có dân số già như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Đức hay Na-Uy, xu hướng “Cao niên năng động” đang từng ngày len lỏi vào đời sống của người cao tuổi tại Việt Nam, khơi nguồn cảm hứng “tôi có thể” từ đó tận hưởng trọn vẹn niềm vui cá nhân bất chấp tuổi tác.
Phiên bản di động