Nhà nghiên cứu dành cả cuộc đời cho hội họa

Từ lúc trẻ cho đến nay, bà Nguyễn Hải Yến luôn dành thời gian cho nghiên cứu hội họa. Phần lớn những bức tranh Đông Dương đang trưng bày tại Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam đều do bà săn lùng về…
Nhà nghiên cứu mĩ thuật Nguyễn Hải Yến (SN 1941) là con gái của học giả, nhà báo Nguyễn Tường Phượng - chủ bút Tạp chí Tri Tân, xuất bản từ năm 1941 - 1946. Mặc dù sinh ra trong cái nôi báo chí nhưng người phụ nữ gốc Hà thành lại chọn con đường về mĩ thuật.

Săn lùng “kho báu” trong dân

Nhà nghiên cứu mĩ thuật Nguyễn Hải Yến.
Nhà nghiên cứu mĩ thuật Nguyễn Hải Yến.

Bà Yến kể, năm 1962, ông Hoàng Minh Giám, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, giao cho họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung làm Viện trưởng Viện Mỹ thuật Việt Nam (tên ban đầu của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam) và mở triển lãm tranh. Để chuẩn bị thành lập Viện, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung chủ trương tuyển nhân sự từ các khoa Sử, khoa Văn… đào tạo thành chuyên gia, nhà nghiên cứu mĩ thuật.

Bà Yến học khoa Văn (khóa 2) - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cùng nhà thơ Phạm Tiến Duật và nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Năm 1964, bà tốt nghiệp và về công tác tại Viện Mỹ thuật Việt Nam. Bà Yến được Viện trưởng giao nhiệm vụ đến Thư viện quốc gia ở Tràng Thi (quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội) chép tư liệu.

Hoàn thiện 2 năm làm tư liệu, bà tiếp tục được giao nhiệm vụ nghiên cứu về lịch sử cổ đại, tham gia các buổi khai quật khảo cổ. Sau đó, bà được phân công đi “săn lùng” các bức tranh Đông Dương (mĩ thuật cận đại), tìm cách mua về trưng bày và nghiên cứu trong bảo tàng.

Mĩ thuật Đông Dương là sự tiếp xúc và thay đổi, bỏ những tư tưởng lạc hậu của Nho giáo sang tư tưởng hiện đại. “Số lượng tranh Đông Dương của Việt Nam như kho báu khổng lồ nằm trong dân nhưng việc mua tranh gặp nhiều khó khăn”, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Hải Yến chia sẻ.

Nghe tin gia đình nào có tranh là lặn lội đạp xe đến. Trong số những chuyến đi lùng mua tranh, bà Yến nhớ như in lần gặp cụ Phùng Thị Yến ở số 17 Cao Bá Quát (quận Ba Đình, TP Hà Nội). Gia đình cụ Phùng Thị Yến thuộc tầng lớp giàu có, sở hữu nhiều bức tranh quý hiếm. Cụ là người gốc Hà Nội nên giữ nếp sống khá chuẩn mực, chú trọng đến cử chỉ và cách nói năng của người đối diện.

Buổi gặp đó, bà Yến ngồi đối diện với người phụ nữ có khuôn mặt nghiêm nghị. Cụ Phùng Thị Yến gọi người giúp việc bưng ra một chiếc khay, trên khay bạc đựng cốc và 1 ống nhổ, đặt trước mặt khách. Cụ cất lời: “Mời chị xơi”. Nếu người khác không biết, sẽ cầm cốc nước uống luôn nhưng bà Yến điềm tĩnh nhấp một ngụm nhỏ xúc miệng rồi ý tứ nhổ vào ống. Sau công đoạn này, người giúp việc nhà cụ Phùng Thị Yến mới mang ấm trà ướp hoa sen ra mời.

Nhà nghiên cứu dành cả cuộc đời cho hội họa
Phiên bản bức tranh Đình Chèm được rao bán hơn 20 tỉ đồng.

“Ngày xưa ở nhà, tôi cũng phục vụ mẹ tôi như vậy nên tôi biết. Người Hà Nội xưa không uống trà ngay mà phải xúc miệng cho sạch mới uống. Như vậy mới cảm nhận được hết vị ngon của trà. Cụ Yến là người khó tính, cụ muốn thử thách xem tôi có đủ tiêu chuẩn để tiếp hay không?”, bà Yến kể.

Vượt qua màn thử thách “toát mồ hôi”, bà Yến nhận được sự cởi mở hơn của gia chủ, được họ mời xem tranh. Quá trình trao đổi, kiêng nhất là nói đến từ mua bán tranh. Phần lớn các gia đình đều có điều kiện hoặc bức tranh có ý nghĩa nào đó với họ.

Bà Yến đã mở lời khen ngợi: “Bức tranh của bác đẹp quá, giá mà được trưng bày ở Bảo tàng Mỹ thuật cho người dân chiêm ngưỡng thì hay quá”. Cụ bà Phùng Thị Yến gật gù nhưng không trả lời đồng ý hay từ chối mà nhắc bà Yến để lại địa chỉ liên hệ, sẽ cho người báo tin.

Bà Yến ra về, thấp thỏm chờ đợi. Chiều hôm sau, cụ Phùng Thị Yến sai người giúp việc nhắn cô nhân viên Viện Mỹ thuật Việt Nam đến gặp.

Lần này, cụ Phùng Thị Yến bảo bà chọn tranh mang về. Trong bộ sưu tập của cụ, bà Yến lựa được 3 tấm của bức tranh "Hội đình Chèm" của họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ.

Bức tranh “Hội đình Chèm” là một tác phẩm sơn mài gồm 5 tấm được họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ sáng tác vào năm 1942. Ba tấm ở nhà cụ Phùng Thị Yến hiện trưng bày ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Theo các nhà nghiên cứu hội họa, 2 tấm kia bị thất lạc trong chiến tranh. Ngày 22/9/2020, một phiên bản của tác phẩm "Hội đình Chèm" được đưa ra đấu giá ở Pháp đạt mức giá gần 22,6 tỉ đồng.

“Sau khi đưa tranh đi, tôi quay lại thưa chuyện với cụ Phùng Thị Yến, gửi cụ 500 đồng và nói: Cụ cho phép Bảo tàng gửi chút quà cảm ơn cụ đã chăm sóc, lưu giữ bức tranh cẩn thận. Khi đó, 500 đồng là số tiền rất lớn. Bởi lương tôi mỗi tháng được vài chục là đủ sống”, bà Yến chia sẻ thêm.

`Ngoài gia đình cụ Phùng Thị Yến, bà Yến đã đi khắp nơi quanh Hà Nội, sang cả tỉnh thành khác tìm tranh. Nhiều bức bà còn vô tình phát hiện nằm vạ vật ở chuồng trâu, chuồng bò hay kê làm bàn ăn… "Tất cả các bức tranh ở phòng cận đại của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là tôi đi mua", bà Yến nhấn mạnh.

Bí quyết phát hiện tranh giả

Sau năm 1970, Viện Mỹ thuật Việt Nam tách thành 2 cơ quan riêng biệt là Viện Nghiên cứu Mỹ thuật (sáp nhập với Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam) và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Năm 1997 bà nghỉ hưu. Nay, bà là Phó Chủ tịch Hội đồng Phê bình mĩ thuật thuộc Hội Mỹ thuật Việt Nam và giảng dạy tại trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội. Nhà nghiên cứu 79 tuổi tâm sự, công việc thẩm định tranh không đơn giản, đòi hỏi người thẩm định phải có kinh nghiệm và am hiểu về trường phái, phong cách, nét vẽ và tiểu sử của tác giả bức tranh… Bà chứng kiến nhiều bức tranh giả được làm tinh vi, hoàn hảo giống như thật khiến người trong nghề, không cẩn thận cũng bị nhầm lẫn.

Một lần bà Yến phát hiện những tờ báo cũ kĩ bỗng được thu mua với giá cao. Mãi sau tìm hiểu ra mới biết, cụ Phái, cụ Nguyễn Tư Nghiêm hay vẽ tranh trên giấy báo cũ phát hành vào thập niên 50, 60, 70 thế kỉ trước. Khi vẽ, làm màu mềm đi, giấy lại hút màu tạo thành một đặc trưng riêng. Các chất liệu giấy sau này sẽ khó tạo được nét vẽ như vậy.

Bà liên tưởng đến các bức tranh của cụ Phái và cho rằng, có thể người ta mua lại các tờ báo đó với mục đích làm giả tranh cụ Phái nên ngoài chất liệu, bà bắt đầu tìm những dấu hiệu đặc trưng khác của họa sĩ này. Bằng nghiệp vụ đúc kết qua nhiều năm nghiên cứu, bà kiểm tra các bức tranh mặc dù giống từ chất liệu, nét vẽ, nhưng thẩm định chữ kí lại có nhiều khác biệt.

Bà Yến cho hay, hiện nay công nghệ làm tranh giả ngày càng tinh vi hơn. Ngoài chữ kí cũng có một số bí quyết để phát hiện tranh giả, người trong nghề khó tiết lộ.

Bài và ảnh Phương Hoàn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Mourinho nổi khùng sau khi thua đậm Inter Milan

Mourinho nổi khùng sau khi thua đậm Inter Milan

Jose Mourinho nổi khùng và hành xử cộc cằn trong phòng họp báo sau khi cùng AS Roma hứng chịu thất bại 0-3 dưới tay Inter Milan ở vòng 16 Serie A.
Nghệ thuật ca, múa, nhạc Việt Nam: Hướng đến nghe - nhìn đều hấp dẫn

Nghệ thuật ca, múa, nhạc Việt Nam: Hướng đến nghe - nhìn đều hấp dẫn

Dù gặp khó khăn do dịch Covid-19, nghệ thuật ca, múa, nhạc Việt Nam vẫn có bước chuyển mình mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của công chúng. Nhìn từ Liên hoan ca múa nhạc toàn quốc 2021 vừa diễn ra tại Hải Phòng, có thể thấy, hoạt động sáng tạo ca, múa, nhạc chuyên nghiệp đang hướng đến xây dựng những chương trình hấp dẫn khán giả cả phần nghe và phần nhìn.
Đại lễ tưởng niệm 713 năm ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn

Đại lễ tưởng niệm 713 năm ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn

Sáng 4/12, tại Việt Nam Quốc tự (Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh long trọng tổ chức Đại lễ tưởng niệm lần thứ 713 ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn (1/11 năm Mậu Thân - 1/11 năm Tân Sửu).
Đỗ Hùng Dũng không thể tham dự AFF Cup cùng các đồng đội

Đỗ Hùng Dũng không thể tham dự AFF Cup cùng các đồng đội

Ngày 3/12, VFF đã nhận được văn bản chính thức từ LĐBĐ Singapore thông báo về trường hợp của tiền vệ đội tuyển Việt Nam Đỗ Hùng Dũng.
Phục hồi bền vững du lịch trong điều kiện bình thường mới

Phục hồi bền vững du lịch trong điều kiện bình thường mới

Trải qua 4 lần bùng phát dịch COVID-19, hoạt động du lịch đang từng bước phục hồi. Chính bởi vậy, việc tìm ra các giải pháp phát triển một cách phù hợp, hiệu quả trong điều kiện bình thường mới là hết sức quan trọng đối với ngành kinh tế mũi nhọn này.

Tin khác

Đề xuất cho 20.000 khán giả vào sân Mỹ Đình cỗ vũ đội tuyển Việt Nam trận gặp Trung Quốc

Đề xuất cho 20.000 khán giả vào sân Mỹ Đình cỗ vũ đội tuyển Việt Nam trận gặp Trung Quốc
Tại buổi làm việc với Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) Hoàng Đạo Cương, đại diện Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) đề xuất cho phép 20.000 khán giả được vào sân Mỹ Đình để theo dõi trận đấu giữa đội tuyển Việt Nam gặp đội tuyển Trung Quốc trong khuôn khổ vòng loại thứ 3 khu vực Châu Á World Cup 2022.

Người lao động ngành Du lịch Quảng Nam, Đà Nẵng thích ứng ngành nghề thời Covid

Người lao động ngành Du lịch Quảng Nam, Đà Nẵng thích ứng ngành nghề thời Covid
Dịch Covid-19 bùng phát, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu kinh tế, sự phân bổ lao động bị đảo lộn. Người lao động trong các loại hình dịch vụ, nhất là ngành Du lịch không chờ đợi ai, phải tự cứu lấy mình bằng cách chuyển nghề mưu sinh…

Thắng Arsenal HLV Carrick chia tay Manchester United

Thắng Arsenal HLV Carrick chia tay Manchester United
Chiến lược gia sinh năm 1981, được Ralf Rangnick giữ lại làm trợ lý đến ít nhất hết mùa này. Dẫu vậy, Michael Carrick đã quyết định rời Ban huấn luyện M.U ngay sau khi dẫn dắt "Quỷ đỏ" giành chiến thắng nghẹt thở 3-2, trước Arsenal vào trận đấu sáng nay.

Ngành du lịch Việt Nam đón gần 1.000 khách quốc tế nhờ chương trình "hộ chiếu vaccine"

Ngành du lịch Việt Nam đón gần 1.000 khách quốc tế nhờ chương trình "hộ chiếu vaccine"
Theo Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh, đến cuối tháng 11, Việt Nam đã đón gần 1.000 khách du lịch quốc tế theo chương trình thí điểm "hộ chiếu vaccine".

Nghệ thuật điêu khắc độc đáo của những ngôi chùa Khmer Nam Bộ

Nghệ thuật điêu khắc độc đáo của những ngôi chùa Khmer Nam Bộ
Nghệ thuật điêu khắc là một bộ phận gắn liền với kiến trúc của những chùa Khmer, không chỉ làm tăng giá trị thẩm mĩ mà còn thể hiện ý nghĩa tâm linh theo quan niệm Phật giáo Tiểu thừa của người Khmer Nam Bộ...

Ly hôn vợ nếu không đẻ được con trai, đó không phải là Văn hóa Huế

Ly hôn vợ nếu không đẻ được con trai, đó không phải là Văn hóa Huế
Đó là ý kiến của TS. Trần Đức Anh Sơn, nhà nghiên cứu về văn hóa Huế và là giảng viên môn Văn hóa Huế ở nhiều trường đại học ở Huế, Quảng Nam và Đà Nẵng.
Xem thêm
Nghệ thuật ca, múa, nhạc Việt Nam: Hướng đến nghe - nhìn đều hấp dẫn

Nghệ thuật ca, múa, nhạc Việt Nam: Hướng đến nghe - nhìn đều hấp dẫn

Dù gặp khó khăn do dịch Covid-19, nghệ thuật ca, múa, nhạc Việt Nam vẫn có bước chuyển mình mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của công chúng. Nhìn từ Liên hoan ca múa nhạc toàn quốc 2021 vừa diễn ra tại Hải Phòng, có thể thấy, hoạt động sáng tạo ca, múa, nhạc chuyên nghiệp đang hướng đến xây dựng những chương trình hấp dẫn khán giả cả phần nghe và phần nhìn.
Đại lễ tưởng niệm 713 năm ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn

Đại lễ tưởng niệm 713 năm ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn

Sáng 4/12, tại Việt Nam Quốc tự (Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh long trọng tổ chức Đại lễ tưởng niệm lần thứ 713 ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn (1/11 năm Mậu Thân - 1/11 năm Tân Sửu).
Ly hôn vợ nếu không đẻ được con trai, đó không phải là Văn hóa Huế

Ly hôn vợ nếu không đẻ được con trai, đó không phải là Văn hóa Huế

Đó là ý kiến của TS. Trần Đức Anh Sơn, nhà nghiên cứu về văn hóa Huế và là giảng viên môn Văn hóa Huế ở nhiều trường đại học ở Huế, Quảng Nam và Đà Nẵng.
Phục hồi bền vững du lịch trong điều kiện bình thường mới

Phục hồi bền vững du lịch trong điều kiện bình thường mới

Trải qua 4 lần bùng phát dịch COVID-19, hoạt động du lịch đang từng bước phục hồi. Chính bởi vậy, việc tìm ra các giải pháp phát triển một cách phù hợp, hiệu quả trong điều kiện bình thường mới là hết sức quan trọng đối với ngành kinh tế mũi nhọn này.
Ngành du lịch Việt Nam đón gần 1.000 khách quốc tế nhờ chương trình "hộ chiếu vaccine"

Ngành du lịch Việt Nam đón gần 1.000 khách quốc tế nhờ chương trình "hộ chiếu vaccine"

Theo Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh, đến cuối tháng 11, Việt Nam đã đón gần 1.000 khách du lịch quốc tế theo chương trình thí điểm "hộ chiếu vaccine".
Ước tính ngành du lịch toàn cầu thất thu 2.000 tỷ đô vì Covid-19 trong năm 2021

Ước tính ngành du lịch toàn cầu thất thu 2.000 tỷ đô vì Covid-19 trong năm 2021

Trong quá khứ, ngành du lịch đã từng nhiều lần chịu tác động của những dịch bệnh bùng phát nhưng sự lan rộng của đại dịch Covid-19 là chưa từng thấy xét về mặt địa lý.
Mourinho nổi khùng sau khi thua đậm Inter Milan

Mourinho nổi khùng sau khi thua đậm Inter Milan

Jose Mourinho nổi khùng và hành xử cộc cằn trong phòng họp báo sau khi cùng AS Roma hứng chịu thất bại 0-3 dưới tay Inter Milan ở vòng 16 Serie A.
Đỗ Hùng Dũng không thể tham dự AFF Cup cùng các đồng đội

Đỗ Hùng Dũng không thể tham dự AFF Cup cùng các đồng đội

Ngày 3/12, VFF đã nhận được văn bản chính thức từ LĐBĐ Singapore thông báo về trường hợp của tiền vệ đội tuyển Việt Nam Đỗ Hùng Dũng.
Đề xuất cho 20.000 khán giả vào sân Mỹ Đình cỗ vũ đội tuyển Việt Nam trận gặp Trung Quốc

Đề xuất cho 20.000 khán giả vào sân Mỹ Đình cỗ vũ đội tuyển Việt Nam trận gặp Trung Quốc

Tại buổi làm việc với Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) Hoàng Đạo Cương, đại diện Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) đề xuất cho phép 20.000 khán giả được vào sân Mỹ Đình để theo dõi trận đấu giữa đội tuyển Việt Nam gặp đội tuyển Trung Quốc trong khuôn khổ vòng loại thứ 3 khu vực Châu Á World Cup 2022.
Gánh nặng nợ nước, xem nhẹ thù nhà

Gánh nặng nợ nước, xem nhẹ thù nhà

Dựa trên câu chuyện lịch sử có thật: Hưng đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn gác lại thù nhà, chuyên tâm phò tá triều đình nhà Trần ba lần đánh tan quân Nguyên Mông, bảo vệ đất nước...
Hội Minh thề

Hội Minh thề

Năm 1561 Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toản (vợ của Thái thượng hoàng Mạc Đăng Dung) lập nên ấp Lan Niểu (nay là làng Hòa Liễu, xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thụy, TP Hải Phòng). Bà quyên góp tôn tạo ngôi chùa cổ Thiên Phúc (nay là chùa Hòa Liễu, di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2013). Phần quyên góp còn dư sau khi tôn tạo chùa, bà cho mua ruộng để chia cho dân cày và làm ruộng công, lập quỹ giúp đỡ người nghèo, neo đơn… Để phòng xảy ra tư lợi, bà cùng dân làng lập ra Hội Minh thề và Hịch Minh thề. Hội Minh thề được duy trì nghiêm cẩn trong suốt thời gian nhà Mạc trị vì. Rồi có thời gian bị lãng quên. Năm 2002 Hội Minh thề được chính quyền và Nhân dân địa phương phục dựng. Hội Minh thề được triều nhà Nguyễn thế kỷ thứ XIX sắc phong bốn chữ vàng “Mỹ tục khả phong”…
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của mỗi tuổi thơ, dịu dàng và thân thuộc.
Erik trở thành quán quân The Heroes

Erik trở thành quán quân The Heroes

Vòng chung kết The Heroes có 3 cặp đấu gồm Erik - Ali Hoàng Dương, Mỹ Anh - Orange và UNI5 - Thanh Duy. Hai cặp đấu của Mỹ Anh - Orange và UNI5 - Thanh Duy đã diễn ra vào tập chung kết 2 lên sóng ngày 20/11. Do đó, đến chung kết xếp hạng tối 27/11, chỉ còn cặp đấu Erik và Ali Hoàng Dương lên sóng.
Huyền thoại sân khấu nhạc kịch Stephen Sondheim qua đời

Huyền thoại sân khấu nhạc kịch Stephen Sondheim qua đời

Theo luật sư riêng của Stephen Sondheim, nhà soạn nhạc lừng danh này qua đời đột ngột tại nhà riêng ở thị trấn Roxbury, bang Connecticut – Mỹ vào ngày 26/11 (giờ địa phương). Trước đó một ngày, ông đã tổ chức Lễ tạ ơn cùng bạn bè xung quanh.
Ưng Hoàng Phúc lên tiếng về tin đồn bỏ trốn sau khi lái xe gây tai nạn

Ưng Hoàng Phúc lên tiếng về tin đồn bỏ trốn sau khi lái xe gây tai nạn

Mới đây, ca sĩ Ưng Hoàng Phúc đã lên tiếng xác nhận có vụ va chạm giữa xe của anh và một xe bán tải. Tuy nhiên, anh cho biết, anh không bỏ trốn hay trốn tránh trách nhiệm sau tai nạn.
Phiên bản di động