Tại Việt Nam, dân số đang già hóa nhanh chóng: Năm 2023, tỉ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm khoảng 12% dân số, dự kiến đạt 20% vào năm 2038 (theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2023). Điều này kéo theo nhu cầu cấp bách trong chăm sóc sức khỏe và quản lý bệnh mạn tính cho NCT.
Theo Khảo sát Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam năm 2019, có tới 52,6% NCT tự đánh giá sức khỏe của mình là “kém” hoặc “rất kém”, phản ánh chất lượng cuộc sống và khả năng vận động hạn chế. Năm 2019, Việt Nam có 11,41 triệu NCT, tăng từ 7,45 triệu người năm 2009; tỉ lệ này sẽ tiếp tục gia tăng nhanh trong các thập niên tới. Ở cấp độ gánh nặng quốc gia, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ gây tử vong và tàn tật kết hợp hàng đầu; trong nhóm bệnh tim mạch, đột qụy dẫn đầu về tử vong (ước tính khoảng 135.999 ca tử vong năm 2019).
Nhóm bệnh tim mạch - chuyển hóa
Tăng huyết áp (THA): nghiên cứu cộng đồng tại TP Hồ Chí Minh ghi nhận tỉ lệ mắc bệnh ở người từ 60 tuổi trở lên khoảng 66,8% (2017).
Đái tháo đường (ĐTĐ) và tiền ĐTĐ: Tỉ lệ bệnh tăng nhanh sau 45 tuổi; dự báo tỉ lệ ĐTĐ có thể đạt 7,0% vào năm 2035. Tuổi cao, béo phì, vòng eo - mông lớn là các yếu tố nguy cơ chính.
Hội chứng chuyển hóa: Nghiên cứu toàn quốc cho thấy tỉ lệ mắc là 16% ở người trưởng thành nhưng tăng lên 49,6% ở nhóm người từ 60 tuổi trở lên.
Đột qụy: là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm tim mạch; gánh nặng tử vong và tàn tật do đột qụy tại Việt Nam cao hơn mức trung bình khu vực.
Bệnh hô hấp mạn
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và hen: Nghiên cứu tại miền Bắc cho thấy tỉ lệ mắc COPD ở người trưởng thành khoảng 7,1%, cao hơn ở nam giới và gia tăng theo tuổi. Tỉ lệ bệnh nhân COPD kèm đặc điểm hen ở Việt Nam cũng ở mức cao, đòi hỏi chiến lược quản lý phù hợp ngay từ tuyến y tế cơ sở.
Rối loạn thần kinh - tâm thần
Sa sút trí tuệ: Số ca mắc ước tính tăng gấp đôi mỗi 20 năm. Hiện Việt Nam có khoảng 660.000 người đang sống chung với sa sút trí tuệ, tạo gánh nặng chi phí lớn và đặt ra nhu cầu cấp thiết về một chương trình quốc gia quản lý, hỗ trợ người bệnh.
Trầm cảm: Khảo sát quốc gia về già hóa cho thấy 31% NCT có triệu chứng trầm cảm; tại khu vực nông thôn Hà Nội, tỉ lệ này là 28,7%. Đây là nguy cơ sức khỏe tâm thần đáng lo ngại trong cộng đồng.
 |
| Người cao tuổi được đo chức năng hô hấp để khám và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. |
Cơ xương khớp - loãng xương và té ngã
Loãng xương: Gần một nửa phụ nữ và hơn 1/3 nam giới từ 50 tuổi trở lên đáp ứng tiêu chuẩn điều trị theo Hiệp hội Loãng xương Quốc gia Hoa Kỳ (NOF). Tại TP Hồ Chí Minh, tỉ lệ loãng xương ở tuổi 60 là 27% ở nữ và 13% ở nam.
Thoái hóa khớp gối: ước tính có khoảng 34% người từ 40 tuổi trở lên có biểu hiện thoái hóa khớp gối trên X-quang.
Đục thủy tinh thể: Nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người từ 50 tuổi trở lên, chiếm 65 - 74% các trường hợp. Mỗi năm có hàng trăm nghìn NCT cần phẫu thuật thay thủy tinh thể.
Té ngã: Khoảng 7,3% NCT sống trong cộng đồng bị té ngã trong năm qua; ước tính mỗi năm có 1,5 - 1,9 triệu NCT bị té ngã, trong đó khoảng 5% phải nhập viện.
Ung thư ở NCT
Ung thư là một trong những gánh nặng lớn nhất ở NCT. Năm 2022, tại Việt Nam ước tính có khoảng 180.480 ca mắc mới và 120.184 ca tử vong do ung thư. Các loại ung thư thường gặp gồm: gan, phổi, dạ dày (nam giới) và vú, phổi (nữ giới). NCT chiếm tỉ trọng lớn trong số ca mắc mới và tử vong.
| Xây dựng một chiến lược quốc gia toàn diện về chăm sóc sức khỏe NCT trong bối cảnh già hóa dân số nhanh cần: Tăng cường dự phòng và quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng. Phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần và phục hồi chức năng. Mở rộng dịch vụ chăm sóc dài hạn, kết hợp y tế và xã hội. Đẩy mạnh truyền thông, giáo dục sức khỏe và khuyến khích NCT tham gia các hoạt động cộng đồng. Có như vậy, NCT Việt Nam mới có thể sống khỏe mạnh, an toàn và hạnh phúc trong giai đoạn cuối đời. |
Bệnh thận mạn
Bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng sức khỏe ngày càng lớn. Tỉ lệ hiện mắc ở người trưởng thành khoảng 13,1% và tăng theo tuổi. Hiện cả nước ghi nhận khoảng 90.000 bệnh nhân chạy thận định kỳ mỗi năm.
Đa bệnh mạn, yếu dễ tổn thương và hạn chế chức năng
Đa bệnh mạn và yếu: Khảo sát đô thị ghi nhận đa bệnh mạn ở 55,5% và tình trạng yếu ở 18,1% NCT trong cộng đồng. Một nghiên cứu khác cho thấy 84,2% NCT tự đánh giá sức khỏe ở mức trung bình hoặc kém.
Nhu cầu chăm sóc: Khoảng 10% NCT cần được chăm sóc thường xuyên (tương đương gần 1,2 triệu người), phản ánh gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.
Để NCT Việt Nam sống khỏe mạnh, an toàn
NCT tại Việt Nam đang phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật đa dạng và phức tạp, từ các bệnh mạn tính không lây phổ biến như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, đến các hội chứng đặc thù của lão khoa như sa sút trí tuệ, yếu và dễ tổn thương. Thực trạng này không chỉ làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống mà còn tạo ra thách thức lớn cho hệ thống y tế, an sinh xã hội và từng gia đình.
Trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng, việc xây dựng một chiến lược quốc gia toàn diện, ưu tiên chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng ngừa - sàng lọc bệnh tật, quản lý đa bệnh mạn tính tại cộng đồng là yêu cầu cấp thiết. Cần có sự chung tay của toàn xã hội nhằm giúp NCT Việt Nam sống khỏe mạnh, an toàn và có chất lượng cuộc sống tốt hơn.
