Người cao tuổi cần làm gì để tránh “bẫy” thực phẩm bẩn

Thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc và được chế biến trong điều kiện mất vệ sinh tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi.

Thực phẩm bẩn len lỏi vào bữa ăn hằng ngày

Thông tin từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho thấy, trong Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra hơn 62.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên cả nước và phát hiện 5.749 cơ sở vi phạm. Tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 22,4 tỷ đồng. Đáng lo ngại, khoảng 15 tấn thực phẩm không rõ nguồn gốc như da bì heo, xúc xích, bánh kẹo và các mặt hàng đông lạnh đã bị thu giữ; 110 cơ sở kinh doanh buộc phải tiêu hủy số hàng vi phạm với tổng trị giá hơn 3,35 tỷ đồng. Ngoài ra, cơ quan chức năng cũng đã chuyển 17 vụ việc sang cơ quan điều tra để tiếp tục xử lý theo quy định pháp luật.

Điều khiến nhiều người lo lắng là phần lớn sản phẩm bị tiêu hủy lại đều là những mặt hàng quen thuộc trong đời sống hằng ngày như chân gà, mực đông lạnh, mì ăn liền, cơm cháy, si rô hay khoai tây chiên. Nhiều sản phẩm đã hết hạn sử dụng, không bảo đảm chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ nhưng vẫn len lỏi ra thị trường tiêu thụ.

Kết quả kiểm nghiệm cũng cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu trong đời sống hằng ngày. Trong hơn 1.800 mẫu thực phẩm được kiểm tra tại phòng thí nghiệm, đã có 25 mẫu không đạt tiêu chuẩn, chiếm 1,37%. Đáng chú ý, với hình thức xét nghiệm nhanh, tỷ lệ mẫu vi phạm cao hơn nhiều khi phát hiện tới 1.330 mẫu không đạt trong tổng số hơn 17.400 mẫu được kiểm tra, tương đương 7,6%.

Tại nhiều chợ dân sinh, không khó để bắt gặp những loại thực phẩm không rõ nguồn gốc, hàng đông lạnh bán theo cân, đồ ăn chế biến sẵn không bảo đảm điều kiện bảo quản. Không ít người cao tuổi vẫn giữ thói quen “mua quen”, “ăn quen”, tin vào kinh nghiệm cá nhân thay vì chú ý nhãn mác, hạn sử dụng hay nguồn gốc sản phẩm.

“Tôi thường mua thực phẩm ở chợ gần nhà vì tiện và giá rẻ, nhiều khi cũng không để ý nhãn mác hay hạn sử dụng”, bà Nguyễn Thị Hương (67 tuổi, phường Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ. Theo bà Hương, nhiều người cao tuổi vẫn có thói quen tin vào người bán quen hoặc lựa chọn thực phẩm theo kinh nghiệm mà ít quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm.

Trong khi đó, ông Trần Đức Bình (70 tuổi, phường Long Biên, Hà Nội) cho biết bản thân từng nhiều lần mua phải thực phẩm kém chất lượng mà không hề hay biết. “Có lần tôi mua xúc xích giảm giá ở chợ, mang về ăn thấy có mùi lạ nhưng nghĩ chắc do bảo quản lâu. Sau đó bị đau bụng, phải đi khám mới biết thực phẩm đã quá hạn sử dụng”, ông Bình kể.

Theo các chuyên gia y tế, người cao tuổi là nhóm có nguy cơ chịu tác động nghiêm trọng hơn khi sử dụng thực phẩm bẩn. Khi tuổi tác tăng lên, hệ tiêu hóa, chức năng gan thận và sức đề kháng đều suy giảm, khiến cơ thể khó đào thải độc tố. Chỉ một bữa ăn không bảo đảm vệ sinh cũng có thể dẫn tới ngộ độc, rối loạn tiêu hóa, thậm chí làm nặng thêm các bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường hay huyết áp.

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở các vụ ngộ độc cấp tính mà còn ở nguy cơ tích tụ hóa chất, phụ gia độc hại trong thời gian dài. Nhiều loại thực phẩm chứa phẩm màu công nghiệp, chất bảo quản vượt ngưỡng hay tồn dư hóa chất nếu sử dụng thường xuyên sẽ âm thầm ảnh hưởng tới gan, thận và làm gia tăng nguy cơ ung thư, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Trước thực trạng đó, câu hỏi đặt ra là người cao tuổi cần làm gì để tự bảo vệ mình trước những nguy cơ đang hiện hữu trong từng bữa ăn hằng ngày?

Tự bảo vệ mình trước “ma trận” thực phẩm bẩn

Theo cơ quan chức năng, dù hàng nghìn cơ sở vi phạm đã bị xử lý nhưng thực tế số cơ sở được kiểm tra mới chỉ phản ánh một phần tình hình. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao ý thức tự bảo vệ sức khỏe của người dân, đặc biệt là người cao tuổi, trở nên hết sức cần thiết.

Ngành y tế khuyến cáo người cao tuổi ưu tiên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra kỹ hạn sử dụng và bao bì sản phẩm trước khi mua. Người tiêu dùng cũng cần hạn chế sử dụng thực phẩm giá rẻ bất thường, không dùng sản phẩm có dấu hiệu đổi màu, có mùi lạ hoặc bảo quản không đúng quy định.

Lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn và thực phẩm không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.

Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, việc bảo vệ người cao tuổi trước 'bẫy' thực phẩm bẩn cần bắt đầu từ chính mỗi gia đình. Người thân cần hỗ trợ cha mẹ, ông bà trong việc lựa chọn thực phẩm, hướng dẫn cách nhận biết hàng hóa không rõ nguồn gốc, đồng thời hạn chế để người cao tuổi mua thực phẩm theo các chương trình giảm giá bất thường hoặc theo lời giới thiệu thiếu kiểm chứng.

Nhiều gia đình hiện nay cũng chủ động thay đổi thói quen tiêu dùng để bảo vệ sức khỏe cho người thân lớn tuổi. Chị Lê Thu Hà (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết gia đình thường xuyên đặt mua rau củ, thịt cá tại các cửa hàng uy tín thay vì mua hàng trôi nổi ngoài chợ như trước đây. “Người già thường tiết kiệm nên thấy hàng rẻ là mua, nhưng mình phải giải thích để bố mẹ hiểu rằng thực phẩm rẻ chưa chắc đã an toàn”, chị Hà nói.

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, công tác truyền thông về an toàn thực phẩm đối với người cao tuổi cần được đẩy mạnh hơn nữa. Không ít người vẫn chưa có thói quen đọc nhãn mác, phân biệt hàng thật - hàng giả hay nhận diện thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng. Các cấp ủy, chính quyền địa phương, Hội Người cao tuổi, tổ dân phố và cơ sở y tế cần tăng cường tuyên truyền bằng những hình thức dễ hiểu, gần gũi; đồng thời cung cấp thông tin kịp thời về các vụ việc vi phạm an toàn thực phẩm, giúp người dân nâng cao kỹ năng lựa chọn thực phẩm an toàn và phòng tránh các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Thực phẩm bẩn có thể bị phát hiện và xử lý, nhưng hậu quả đối với sức khỏe đôi khi không thể khắc phục trong ngày một ngày hai. Vì vậy, sự cảnh giác của mỗi người tiêu dùng cùng sự đồng hành của gia đình và cộng đồng chính là “lá chắn” quan trọng giúp người cao tuổi bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.