Khi NCT chủ động bước vào đời sống số

Từ chiếc điện thoại thông minh đến “công dân số” cao tuổi

Một buổi tập huấn chuyển đổi số cho NCT ở xã Hồng Sơn (TP Hà Nội), những chiếc điện thoại thông minh liên tục mở lên. Người thực hành thao tác, người hỏi lại giảng viên, người làm được hướng dẫn người bên cạnh. Những thao tác vốn quen thuộc với người trẻ như mở Zalo, tra cứu thông tin, thanh toán điện tử hay sử dụng dịch vụ công trực tuyến lại trở thành những bài học mới đối với không ít NCT. Nhưng đáng trân trọng hơn cả là tinh thần “không ngại học”.

Từ những lớp tập huấn kỹ năng số do Hội NCT TP Hà Nội tổ chức cho cán bộ, hội viên theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, công nghệ được kéo xuống gần hơn với NCT. Một cuộc gọi video giúp ông bà gần con cháu hơn; nhóm Zalo giúp thông tin của chi hội đến hội viên nhanh hơn; thao tác trên cổng dịch vụ công giúp giảm thời gian đi lại; thanh toán không dùng tiền mặt tạo thêm lựa chọn trong giao dịch; kỹ năng nhận diện thông tin bất thường giúp NCT chủ động phòng tránh nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng. Đó là những bước đi cụ thể để NCT trở thành những công dân số tích cực.

Đề án 379 tạo hành lang để NCT tham gia chuyển đổi số

Sự chuyển biến ấy không phải hoạt động riêng lẻ ở một vài địa phương mà được đặt trong một chủ trương có tính định hướng của Chính phủ. Ngày 20/2/2025, Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký Quyết định số 379/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “NCT tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”. Đề án xác định mục tiêu phát huy tiềm năng, vai trò, kinh nghiệm của NCT tham gia vào quá trình phát triển đất nước; nâng cao chất lượng cuộc sống vật chất, tinh thần cho NCT. Giai đoạn 2025-2030, Đề án đặt mục tiêu phấn đấu 90% cán bộ, hội viên, NCT được tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số; 50% NCT thành thạo các kỹ năng số cơ bản.

Từ trung ương đến địa phương, các hội nghị triển khai Đề án, các lớp tập huấn kỹ năng số được tổ chức ngày càng nhiều. Hà Nội là một trong những địa phương đang cụ thể hóa chủ trương này bằng cách đưa việc học công nghệ đến tận cơ sở, đến từng chi hội, tổ hội. Ông Phạm Huy Giáp, Phó Chủ tịch Thường trực Hội NCT TP Hà Nội cho rằng, chuyển đổi số đã trở thành một phần thiết yếu của cuộc sống. NCT không đứng ngoài quá trình này và tham gia tích cực xây dựng gia đình số, cộng đồng số và xã hội số. Sau mỗi lớp học, NCT tiếp tục hướng dẫn người khác, góp phần xây dựng “Chi hội số”, “Tổ hội số”, đổi mới phương thức hoạt động Hội từ cơ sở. Đây cũng chính là cách biến một lớp tập huấn thành một mạng lưới lan tỏa kỹ năng số.

“Bình dân học vụ số” - không ai bị bỏ lại phía sau

Nếu Đề án 379 tạo hành lang chính sách thì phong trào “Bình dân học vụ số” đang đưa tinh thần phổ cập kỹ năng số đến gần hơn với người dân.

Tại nhiều địa phương, NCT được xác định là nhóm cần được ưu tiên hỗ trợ. Ở Bắc Ninh, các cơ sở Đoàn, Hội đồng loạt tổ chức nhiều lớp “Bình dân học vụ số” tại 121 xã, phường, thị trấn; nội dung được thiết kế linh hoạt, dễ hiểu, dễ áp dụng, trong đó có NCT. Đoàn viên trẻ trở thành những “người thầy” gần gũi, kiên nhẫn hướng dẫn NCT. Người học trước giúp người học sau; người biết nhiều hướng dẫn người biết ít. Công nghệ vì thế không còn là khoảng cách mà trở thành cầu nối giữa các thế hệ.

Ở Phú Thọ, nhiều CLB “NCT với công nghệ số”, “NCT học và làm theo công nghệ mới” trở thành nơi hội viên trao đổi kinh nghiệm sử dụng thiết bị số, bảo vệ thông tin cá nhân và sử dụng dịch vụ số an toàn. Toàn tỉnh có trên 520.000 hội viên NCT; nhiều hội viên đã sử dụng Zalo, Facebook, Internet Banking, gọi video cho con cháu, tra cứu thông tin y tế, đặt lịch khám bệnh.

Ông Nguyễn Như Thất, 66 tuổi, Bí thư Chi bộ, Trưởng khu phố 73, phường Tân Hưng, TP Hồ Chí Minh thường xuyên tham gia khảo sát quy hoạch đất đai ven sông, kênh rạch, thống kê số nhà, diện tích, số hộ và nhân khẩu tại địa phương. Nhờ tiếp cận ứng dụng công nghệ, ông soạn thảo báo cáo, nội dung tuyên truyền nhanh chóng, chính xác. Ông Thất từng tham gia lớp tập huấn “Hành trình đến công nghệ số” trong phong trào “Bình dân học vụ số” và từ người học, ông sử dụng công nghệ để làm việc tốt hơn.

Cùng ở TP Hồ Chí Minh, bà Trần Thị Thanh, 70 tuổi trước đây chỉ sử dụng điện thoại để nghe, gọi. Sau khi được tình nguyện viên hướng dẫn, bà đã có thể sử dụng VNeID, VssID, ứng dụng Công dân số của thành phố, nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu thông tin, đặt xe công nghệ. Công nghệ giúp bà chủ động hơn trong cuộc sống và giảm sự phụ thuộc vào con cháu.

Học công nghệ số để chủ động

Trong tháng 5, tháng 6 vừa qua, Sở Y tế tỉnh Tây Ninh phối hợp Trung tâm Chuyển đổi số (Sở Khoa học và Công nghệ) tổ chức nhiều lớp tập huấn nâng cao năng lực cho NCT trong chuyển đổi số và triển khai chính sách dành cho NCT. Nội dung tập trung vào “Kỹ năng số cho người yếu thế” và một số chính sách đối với NCT; hướng dẫn tiếp cận nền tảng số, sử dụng điện thoại thông minh an toàn, khai thác tiện ích số trong đời sống.

Ông Phạm Công Phong, đại diện Sở Y tế tỉnh Tây Ninh, nhấn mạnh vai trò quan trọng của chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là hỗ trợ NCT tiếp cận công nghệ, thích ứng với môi trường số và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi hành chính, y tế, an sinh xã hội và nhiều hoạt động đời sống ngày càng được số hóa, trang bị kiến thức, kỹ năng số cho NCT là yêu cầu cần thiết để họ tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện và an toàn.

Qua phong trào “Bình dân học vụ số” đang diễn ra sôi động hiện nay, có thể khẳng định: NCT đang chuyển từ vị trí “thụ hưởng” sang “đồng hành” trong tiến trình chuyển đổi số. Từ chiếc điện thoại thông minh đến nhóm Zalo của khu phố; từ lớp học “cầm tay chỉ việc” đến các Tổ công nghệ số cộng đồng; cán bộ trẻ hướng dẫn ông bà và NCT hướng dẫn hội viên khác - những mắt xích nhỏ đang kết nối thành một mạng lưới lớn.

Trong dòng chảy ấy, tuổi tác không còn là rào cản. Với NCT, đó còn là câu chuyện về tinh thần học tập suốt đời và sự đồng hành giữa các thế hệ. Tuổi cao không đứng ngoài thời đại số, mà NCT đang chủ động học, chủ động dùng và lan tỏa những giá trị tích cực của xã hội số.