Khám phá tục “Giỗ sống” báo hiếu trước Tết của người Nguồn

Khi những cành đào mới chúm chím nụ, là lúc người dân huyện rẻo cao Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình làm cỗ dâng lên ông bà, bố mẹ, những người có công sinh thành. Tiếng địa phương gọi là “Pơng thết”, có nghĩa là bưng cỗ Tết, hay còn gọi là "Giỗ sống", với mong muốn ông bà, cha mẹ luôn được mạnh khỏe, trường sinh...
Một phong tục đẹp có từ xa xưa

Ngày áp Tết, trong tiết trời se lạnh, chúng tôi có mặt ở xã Tân Hoá, huyện Minh Hoá để chứng kiến không khí làm cỗ “Giỗ sống” ông bà, bố mẹ của người dân nơi đây. Ngay từ sáng sớm, những người trong gia đình anh Đinh Quang Lưu, ở thôn Cổ Liêm, xã Tân Hóa đã tất bật đi chợ mua thức ăn, đồ xôi, làm gà… để bày cỗ. Mâm cỗ có đầy đủ những sản vật của địa phương do vợ chồng anh Lưu tự tay làm như: xôi nếp, cơm tẻ, thịt gà luộc, gà kho hành tăm, thịt heo, cá khe, nõn chuối rừng hầm với giò heo, bánh chưng, bánh ít, rau rừng,...

Dọn xong cỗ, vợ chồng anh Lưu đứng vòng tay, lễ phép nói: “Năm hết, Tết đến, hôm nay chúng con làm mâm cơm đạm bạc dâng lên cha mẹ. Mời cha mẹ dùng bữa. Chúc cha mẹ sức khỏe, sống lâu trăm tuổi cùng các con, các cháu”. Anh Lưu thay mặt vợ mời cha mẹ dùng bữa.

Bắt đầu từ giữa tháng Chạp, nhà nhà ở huyện Minh Hóa nô nức làm mâm cỗ báo hiếu ông bà, cha mẹ
Bắt đầu từ giữa tháng Chạp, nhà nhà ở huyện Minh Hóa nô nức làm mâm cỗ báo hiếu ông bà, cha mẹ

Vợ chồng ông Đinh Hạp (cha mẹ của anh Lưu) ngồi vào bàn, vợ chồng anh Lưu đứng cạnh, người rót rượu, người gắp thức ăn cho ông bà. Anh Lưu cho biết, mâm cỗ làm dâng bố mẹ chỉ có duy nhất thịt heo mua ở chợ về, còn lại là sản vật tự kiếm, tự có. Từ khi có lập gia đình, năm nào vợ chồng anh cũng làm “Giỗ sống” để động viên bố mẹ có thêm sức khoẻ, sống lâu với con cháu.

Những người cao niên ở vùng rẻo cao Minh Hoá cho đến nay vẫn chưa ai biết được tục “Giỗ sống” có từ bao giờ. Mà cứ bắt đầu tháng Chạp âm lịch, nhà nào nhà nấy lại cần mẫn soạn sửa làm một mâm cơm dâng lên ông bà, cha mẹ. Việc làm đạo hiếu này đã ăn sâu vào tiềm thức người dân Minh Hoá bao đời nay.

Tương truyền, tục “Giỗ sống” xuất phát từ câu chuyện về lòng hiếu thảo của một cặp vợ chồng người Nguồn. Từ xa xưa, ngươi dân Minh Hoá sống chủ yếu nhờ vào nương rẫy. Ngoài công việc phát rẫy làm nương sản xuất lương thực, họ còn tranh thủ săn bắt thú rừng để cải thiện bữa ăn. Nhờ đó cuộc sống của họ cũng luôn sung túc ấm no. Nhưng rồi năm nọ, vùng đất này liên tục xảy ra hạn hán rồi lũ lụt dẫn đến mùa màng thất bát, dân làng đói khổ, bệnh tật làm nhiều người chết. Trong làng có một cụ bà ốm thập tử nhất sinh, nghĩ mình không thể qua khỏi nên buột miệng nói: “Giá mà được ăn một bữa ngon như trước thì có nhắm mắt cũng thỏa lòng”. Người con dâu nghe được liền kể lại cho chồng. Hai vợ chồng thương mẹ, nhưng nhà nghèo không có tiền để mua những món ăn ngon, bèn đem chút thóc giống cuối cùng của nhà ra giã gạo thổi cơm. Người chồng cũng không quản ngại trời rét buốt của tháng Chạp, ra suối bắt cá. Người vợ ở nhà thì làm thịt con gà cuối cùng của gia đình, sắp sửa một bữa cơm thịnh soạn cho mẹ ăn. Kì lạ thay, sau ăn bữa cơm, người mẹ khỏi bệnh và mạnh khỏe đón Tết cùng con cháu.

Mâm cỗ “Giỗ sống” có rất nhiều món ăn truyền thống là sản vật địa phương
Mâm cỗ “Giỗ sống” có rất nhiều món ăn truyền thống là sản vật địa phương

Năm sau đó, gia đình người con ăn nên làm ra, có của ăn của để. Một thời gian sau, dân làng biết chuyện cho là nhờ con có lòng hiếu thảo nên trời đất phù hộ. Từ đó, cứ vào dịp Tết đến là các gia đình trong vùng đều làm mâm cỗ, với thức ăn ngon nhất dâng lên cha mẹ để báo đáp bậc sinh thành. Mâm cỗ dâng lên ông bà, cha mẹ được làm rất cẩn thận và thường là những món ăn ông bà, cha mẹ ưa thích. Và cứ thế, phong tục được lưu truyền gìn giữ cho đến ngày nay.

Bảo tồn và phát huy phong tục có tính nhân văn sâu sắc

Người Nguồn quan niệm rằng, cha mẹ mỗi năm mỗi tuổi, ngày càng già yếu. Khi cha mẹ còn sống thì phải chăm sóc ăn uống tươm tất, chứ khi về với tổ tiên rồi thì có muốn báo hiếu cũng chẳng được, nên mới có tên gọi là “Giỗ sống”.

Mâm cỗ làm “Giỗ sống” trước Tết Nguyên đán nhiều hay ít, sang trọng hay không không quan trọng, cốt là ở tấm lòng thành kính của con cháu đối với ông bà, cha mẹ.

Ông Đinh Quang Dâng, xã Xuân Hóa, huyện Minh Hóa cho biết: “Gia đình con cháu dù giàu hay nghèo, mâm cỗ to hay nhỏ thì cũng không thể thiếu các thức ăn truyền thống của người Nguồn. Càng nhiều thức tự tay làm lấy thì càng thể hiện sự thành kính đối với cha mẹ. Muốn “bưng cỗ Tết” phải thông báo trước một ngày cho cha mẹ biết, để không nấu cơm và tránh trùng với người con khác.

Cũng tuỳ điều kiện, hoàn cảnh từng nhà để bố trí mâm cỗ hợp lí, vui lòng bố mẹ, ông bà. Lúc thì mỗi người con (đã có nhà riêng) làm một mâm cỗ rồi bưng đến biếu ông bà, cha mẹ, có khi cả mấy anh em tập trung tại nhà bố mẹ để cùng làm vừa báo hiếu bố mẹ, vừa đoàn tụ gia đình để bảo ban nhau những việc làm được trong năm và những thiếu sót cần phải khắc phục.

Bà Đinh Thị Mai Anh, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Minh Hóa cho biết: “Tục giỗ sống là một nét văn hóa đẹp của đồng bào Nguồn ở huyện Minh Hóa có từ xa xưa, nhưng đến nay vẫn giữ nguyên bản sắc. Dù cuộc sống ngày càng văn minh, hiện đại nhưng đối với mỗi người con nơi đây, dù đi làm ăn xa, cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về cũng đều nhớ về quê hương, nhớ gia đình. Đây cũng là dịp để con cháu sum vầy và báo hiếu những bậc sinh thành”.

Được gìn giữ, lưu truyền từ bao đời, đến nay không chỉ người dân Minh Hoá mà nhiều người dân vùng phụ cận cũng học tập làm theo. Và không chỉ những người đang sinh sống tại rẻo cao Minh Hoá, mà những người Minh Hoá đi làm ăn xa, có gia đình cháu chắt, hàng năm tại nơi họ đang sinh sống cũng tổ chức tục “Giỗ sống” báo hiếu ông bà, cha mẹ.

Hiện cuộc sống người dân Minh Hoá có nhiều đổi thay, nhưng tục “Giỗ sống” vẫn được lưu truyền, gìn giữ, như một nét đẹp truyền thống đầy tính nhân văn.

Phan Chi

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Những sai lầm dẫn đến  lãng phí thực phẩm trong mùa dịch

Những sai lầm dẫn đến lãng phí thực phẩm trong mùa dịch

Thời điểm dịch bệnh căng thẳng như hiện nay, việc bảo đảm chế độ dinh dưỡng thông qua chế độ ăn uống là hết sức cần thiết. Tuy nhiên, nhiều bà nội trợ chưa biết cách sắp xếp, lưu trữ thực phẩm dẫn đến tình trạng lãng phí...
Giới trẻ lên kế hoạch ngắm trăng theo phong cách mới mùa trung thu 2021

Giới trẻ lên kế hoạch ngắm trăng theo phong cách mới mùa trung thu 2021

Khu vực sảnh lounge bar JO247 của chuỗi SOJO Hotels được giới trẻ bình chọn là điểm đến mới lạ cho mùa trung thu năm nay với “view” toàn cảnh thành phố về đêm - một không gian thi vị để thưởng trăng vẹn tròn nhất.
An Giang đón người dân từ vùng dịch về quê

An Giang đón người dân từ vùng dịch về quê

Sau thời gian chuẩn bị chu đáo cơ sở vật chất, trang thiết bị cần thiết để tỉnh An Giang chuẩn bị đón bà con, nhất là những người cao tuổi (NCT) đang sống trong vùng dịch TP Hồ Chí Minh, tỉnh Bình Dương, Đồng Nai và Long An có nguyện vọng về quê sinh sống, làm việc.
Về câu nói của Bác với những trích dẫn khác nhau

Về câu nói của Bác với những trích dẫn khác nhau

Ngày nay, mỗi khi được xem những thước phim lịch sử về buổi lễ Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945 ai nấy vô cùng xúc động khi nghe giọng trầm ấm, gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Chung tay chống dịch, Vinamilk đã đóng góp hơn 95 tỷ đồng qua nhiều hoạt động thiết thực

Chung tay chống dịch, Vinamilk đã đóng góp hơn 95 tỷ đồng qua nhiều hoạt động thiết thực

Tiếp nối chuỗi hoạt động tiếp sức tuyến đầu, Vinamilk vừa ủng hộ thêm 5 tỷ đồng gồm 110.000 sản phẩm dinh dưỡng và nhiều trang thiết bị y tế phục vụ chữa trị các bệnh nhân Covid-19 nặng các trung tâm hồi sức tích cực và bệnh viện tuyến đầu. Tính đến nay, tổng ngân sách Vinamilk đóng góp cho các hoạt động đồng hành cùng Chính phủ, tiếp sức tuyến đầu và hỗ trợ cộng đồng trong đại dịch là hơn 95 tỷ đồng.

Tin khác

Công an huyện Ea H’leo (Đắk Lắk): Trao gạo, mì tôm đến người dân bị ảnh hưởng dịch Covid-19 tại tỉnh Bình Dương

Công an huyện Ea H’leo (Đắk Lắk): Trao gạo, mì tôm đến người dân bị ảnh hưởng dịch Covid-19 tại tỉnh Bình Dương
Chiều 13/9/2021, Công an huyện Ea H’leo, tỉnh Đắk Lắk tổ chức vận chuyển 1 tấn gạo và 150 thùng mì tôm để hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 tại tỉnh Bình Dương.

Ngành Điện lực miền Nam: Tích cực hỗ trợ người dân trong vùng dịch

Ngành Điện lực miền Nam: Tích cực hỗ trợ người dân trong vùng dịch
Thời gian qua, cán bộ công nhân viên Tổng Công ty Điện lực miền Nam và Công ty Điện lực Bến Tre luôn thể hiện trách nhiệm của mình đối với xã hội, thông qua việc động viên, hỗ trợ vật chất cho các địa phương, lực lượng tuyến đầu có thêm nguồn lực để phòng chống đại dịch, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Nutifood tặng 80.000 sản phẩm dinh dưỡng y học trị giá 2,6 tỷ đồng cho 10 bệnh viện dã chiến tại Bình Dương

Nutifood tặng 80.000 sản phẩm dinh dưỡng y học trị giá 2,6 tỷ đồng cho 10 bệnh viện dã chiến tại Bình Dương
Nutifood tặng 80.000 sản phẩm dinh dưỡng y học Värna từ Thụy Điển giúp phục hồi sức khỏe, tiếp sức cùng 850 y bác sĩ và 4.000 bệnh nhân Covid-19 tại 10 bệnh viện dã chiến, trung tâm y tế Bình Dương

Trao tặng 1.280 phần quà đến lực lượng tuyến đầu chống dịch Covid-19

Trao tặng 1.280 phần quà đến lực lượng tuyến đầu chống dịch Covid-19
Ngày 10/9/2021, Thường trực Hội Chữ thập đỏ thành phố Thủ Đức đã thăm và trao tặng 1.280 phần quà đến lực lượng tuyến đầu chống dịch Covid-19, với tổng trị giá trên 101.000.000 đồng.

Tổ hợp tác nuôi dê mô hình hiệu quả của người cao tuổi

Tổ hợp tác nuôi dê mô hình hiệu quả của người cao tuổi
Những năm qua, nhiều hộ người cao tuổi (NCT) xã Phú Long, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang chọn mô hình chăn nuôi dê thịt để phát triển sinh kế. Để bảo đảm đầu ra ổn định cho người nuôi dê, địa phương tập hợp các hộ thành tổ hợp tác để có định hướng và hỗ trợ thiết thực hơn.

TP Hồ Chí Minh: Đội CSGT Chợ Lớn trao tặng 1.000 kg gạo cho người dân trong khu phong tỏa

TP Hồ Chí Minh: Đội CSGT Chợ Lớn trao tặng 1.000 kg gạo cho người dân trong khu phong tỏa
Ngày 9/9/2021, Đội CSGT Chợ Lớn, Phòng CSGT đường sắt, đường bộ, Công an TP Hồ Chí Minh đã đóng góp và tổ chức trao tặng 1.000 kg gạo đến các hộ dân đang bị cách ly, phong tỏa trên địa bàn phường 11, quận 5, TP Hồ Chí Minh do ảnh hưởng của dịch Covid-19.
Xem thêm
Em đang chờ ngày ấy anh về…

Em đang chờ ngày ấy anh về…

Lại một mùa Xuân qua đi. Chúng mình đều thêm một tuổi. Mái đầu thêm nhiều sợi bạc. Mà sao vẫn mãi vấn vương như níu kéo, dìu dặt, bâng khuâng…
Xôn xao ngõ nhỏ

Xôn xao ngõ nhỏ

Chiều nay, trời trở gió. Từ nhà ra ngõ thôi mà từng làn hơi lạnh ùa đến, phả vào mặt, vào người.
Hương sắc tình yêu

Hương sắc tình yêu

Đó là một ngày thật vui, đầy ý nghĩa. Quà anh trao không phải vàng bạc kim cương, cũng không phải nhà cao cửa rộng hay tài sản quý giá, đắt tiền.
TP Hồ Chí Minh: Đem tiền phúng điếu chồng ủng hộ Quỹ Vaccine phòng chống Covid-19

TP Hồ Chí Minh: Đem tiền phúng điếu chồng ủng hộ Quỹ Vaccine phòng chống Covid-19

"Đây là số tiền tôi trích từ tiền phúng điếu của ông nhà để ủng hộ, xem như đây là việc tốt cuối cùng mà ông nhà tôi làm được", bà Thảo cho biết.
Chuyện cô Mùi làm công tác khuyến học ở thành phố Mỹ Tho

Chuyện cô Mùi làm công tác khuyến học ở thành phố Mỹ Tho

Chi hội Khuyến học phường 4, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang nhiều năm liền được công nhận là Chi hội có của phong trào khuyến học, khuyến tài tiêu biểu. Có 1 dòng họ học tập tiêu biểu, 1 cộng đồng học tập tiêu biểu được tỉnh hội vinh danh trong Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu giai đoạn 2016-2020 vừa qua. Đóng góp vào thành công đó phải kể đến công sức của cô Đặng Thị Hoa Mùi, Chi hội trưởng Chi hội Khuyến học phường 4 từ năm 2008 đến 2019. Ở tuổi 71, gần 12 năm gắn bó với công tác khuyến học, cô Mùi xem công việc này như làm một phần cuộc sống của mình.
Người cao tuổi cần tự quan tâm chăm sóc đời sống tinh thần

Người cao tuổi cần tự quan tâm chăm sóc đời sống tinh thần

Trong cuộc sống hiện đại, người trẻ dường như bị cuốn theo sự tất bật của guồng máy học tập, lao động hay chăm lo cho con cái nên thường xao lãng việc chăm sóc ông bà, cha mẹ, đặc biệt là đời sống tinh thần của họ.
Ngành Điện lực miền Nam: Tích cực hỗ trợ người dân trong vùng dịch

Ngành Điện lực miền Nam: Tích cực hỗ trợ người dân trong vùng dịch

Thời gian qua, cán bộ công nhân viên Tổng Công ty Điện lực miền Nam và Công ty Điện lực Bến Tre luôn thể hiện trách nhiệm của mình đối với xã hội, thông qua việc động viên, hỗ trợ vật chất cho các địa phương, lực lượng tuyến đầu có thêm nguồn lực để phòng chống đại dịch, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho người dân.
Trao tặng 1.280 phần quà đến lực lượng tuyến đầu chống dịch Covid-19

Trao tặng 1.280 phần quà đến lực lượng tuyến đầu chống dịch Covid-19

Ngày 10/9/2021, Thường trực Hội Chữ thập đỏ thành phố Thủ Đức đã thăm và trao tặng 1.280 phần quà đến lực lượng tuyến đầu chống dịch Covid-19, với tổng trị giá trên 101.000.000 đồng.
TP Hồ Chí Minh: Đội CSGT Chợ Lớn trao tặng 1.000 kg gạo cho người dân trong khu phong tỏa

TP Hồ Chí Minh: Đội CSGT Chợ Lớn trao tặng 1.000 kg gạo cho người dân trong khu phong tỏa

Ngày 9/9/2021, Đội CSGT Chợ Lớn, Phòng CSGT đường sắt, đường bộ, Công an TP Hồ Chí Minh đã đóng góp và tổ chức trao tặng 1.000 kg gạo đến các hộ dân đang bị cách ly, phong tỏa trên địa bàn phường 11, quận 5, TP Hồ Chí Minh do ảnh hưởng của dịch Covid-19.
Giới trẻ lên kế hoạch ngắm trăng theo phong cách mới mùa trung thu 2021

Giới trẻ lên kế hoạch ngắm trăng theo phong cách mới mùa trung thu 2021

Khu vực sảnh lounge bar JO247 của chuỗi SOJO Hotels được giới trẻ bình chọn là điểm đến mới lạ cho mùa trung thu năm nay với “view” toàn cảnh thành phố về đêm - một không gian thi vị để thưởng trăng vẹn tròn nhất.
Chung tay chống dịch, Vinamilk đã đóng góp hơn 95 tỷ đồng qua nhiều hoạt động thiết thực

Chung tay chống dịch, Vinamilk đã đóng góp hơn 95 tỷ đồng qua nhiều hoạt động thiết thực

Tiếp nối chuỗi hoạt động tiếp sức tuyến đầu, Vinamilk vừa ủng hộ thêm 5 tỷ đồng gồm 110.000 sản phẩm dinh dưỡng và nhiều trang thiết bị y tế phục vụ chữa trị các bệnh nhân Covid-19 nặng các trung tâm hồi sức tích cực và bệnh viện tuyến đầu. Tính đến nay, tổng ngân sách Vinamilk đóng góp cho các hoạt động đồng hành cùng Chính phủ, tiếp sức tuyến đầu và hỗ trợ cộng đồng trong đại dịch là hơn 95 tỷ đồng.
Thầy giáo trẻ và nhóm thiện nguyện “Vòng tay yêu thương”

Thầy giáo trẻ và nhóm thiện nguyện “Vòng tay yêu thương”

Gác lại những ngày nghỉ hè năm 2021, thầy giáo trẻ Nguyễn Quang Đại cùng nhóm thiện nguyện “Vòng tay yêu thương” đã cùng nhau vận động, quyên góp rau, củ, quả và các nhu yếu phẩm để gửi cho đồng bào vùng dịch tại Thủ đô Hà Nội...
Phiên bản di động