Hà Nội tăng tốc nâng cao chất lượng dân số: Chủ động thích ứng với già hóa bằng những mô hình chăm sóc thiết thực

Hà Nội đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm cao cả nước. Không chỉ đối mặt áp lực về y tế, an sinh hay việc làm, Thủ đô còn đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng dân số để bảo đảm phát triển bền vững. Trong thời gian qua, thành phố đã triển khai nhiều hoạt động đồng bộ, từ chuyên môn kỹ thuật cho đến truyền thông cộng đồng, tạo chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và hành động của người dân.

Nhiều mô hình mới đi vào thực chất

Nếu như trước đây, dân số chủ yếu được nhìn nhận qua chỉ số sinh - tử, thì hiện nay Hà Nội hướng mạnh vào nâng cao chất lượng cuộc sống của từng nhóm dân cư. Các mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, tư vấn và khám sức khỏe trước hôn nhân, giáo dục sức khỏe sinh sản cho vị thành niên - thanh niên, hay các điểm tuyên truyền về mất cân bằng giới tính khi sinh… không còn nằm trên giấy mà đã trở thành hoạt động thường xuyên ở cơ sở.

Nhờ kết nối chặt chẽ giữa các đơn vị y tế tuyến thành phố với các bệnh viện trung ương, nhiều kỹ thuật chuyên sâu về tầm soát trước sinh và sơ sinh được triển khai rộng rãi. Trung tâm chẩn đoán trước sinh và sàng lọc sơ sinh của Bệnh viện Phụ sản Hà Nội tiếp tục mở rộng năng lực, giúp phát hiện sớm những rủi ro bẩm sinh, nâng cao cơ hội điều trị kịp thời ngay từ những ngày đầu đời.

Người cao tuổi được thăm khám sức khoẻ định kỳ. Ảnh: Minh hoạ

Những con số cho thấy sự chuyển biến

Kết quả 9 tháng năm 2025 cho thấy bức tranh dân số Hà Nội có thay đổi tích cực. Toàn thành phố ghi nhận 58.853 trẻ được sinh ra, giảm hơn 10.000 trẻ so với cùng kỳ năm 2024. Số trẻ là con thứ ba cũng giảm nhẹ, trong khi tỷ số giới tính khi sinh giữ ở mức 111,05 bé trai/100 bé gái - sát với mục tiêu kiểm soát mất cân bằng giới tính đặt ra.

Đáng chú ý, sức khỏe người cao tuổi ngày càng được quan tâm hơn. Gần 1,1 triệu người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ, đạt gần 76%. Song song, gần 70.000 phụ nữ mang thai và hơn 52.000 trẻ sơ sinh được sàng lọc các bệnh bẩm sinh phổ biến; 83% cặp nam nữ thực hiện tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Đây là tiền đề quan trọng để hạn chế bệnh tật bẩm sinh và nâng cao chất lượng thế hệ tương lai.

Truyền thông thay đổi nhận thức: Bước đi quan trọng

Không chỉ đẩy mạnh chuyên môn, Hà Nội hiểu rằng thay đổi hành vi cộng đồng mới là chìa khóa tạo ra sự chuyển biến bền vững. Vì vậy, thời gian qua, ngành y tế tập trung truyền thông về nhiều vấn đề nóng như sinh đủ hai con, không lựa chọn giới tính thai nhi, chăm sóc sức khỏe sinh sản tình dục an toàn, phòng tảo hôn và hôn nhân cận huyết, bình đẳng giới hay thích ứng với già hóa dân số.

Trong Tháng hành động quốc gia về dân số và Ngày Dân số Việt Nam (26/12), thông điệp “Đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển bền vững” được lan tỏa mạnh mẽ qua các kênh thông tin, loa truyền thanh, truyền thông trực tiếp tại cơ sở, và đặc biệt hướng vào nhóm thanh niên - lực lượng quyết định cơ cấu dân số trong tương lai.

Hà Nội cũng đẩy mạnh vận động người dân không kết hôn quá muộn, sinh đủ hai con trước 35 tuổi, tăng cường tư vấn tiền hôn nhân, nhất là những trường hợp có nguy cơ rối loạn di truyền, nhằm phòng ngừa từ gốc các vấn đề về sức khỏe sinh sản.

Bối cảnh chung nhiều thách thức

Trong khi đó, mức sinh của Việt Nam đang tiếp tục giảm. Năm 2024, mức sinh tại khu vực thành thị chỉ còn 1,67 con/phụ nữ, nông thôn đạt 2,08 con/phụ nữ; nhiều đô thị bước vào ngưỡng sinh thấp kéo dài. Tốc độ tăng dân số cũng giảm so với giai đoạn trước. Điều này đặt ra yêu cầu mỗi địa phương phải chủ động điều chỉnh chính sách, nhất là khi quy mô dân số vẫn tăng nhưng dân số trẻ lại thu hẹp nhanh.

Hướng tới một cơ cấu dân số “khỏe - cân bằng - bền vững”

Với hàng loạt chương trình triển khai đồng bộ, có thể thấy Hà Nội đang chọn hướng đi dài hạn: không chỉ kiểm soát mức sinh mà còn đầu tư vào chất lượng thể lực, trí lực và sức khỏe lâu dài của người dân. Từ sơ sinh, thanh niên đến người cao tuổi, mỗi giai đoạn đều có hoạt động chăm sóc phù hợp và thực chất.

Trong bối cảnh già hóa tăng tốc, Thủ đô đang thể hiện quyết tâm trở thành địa phương chủ động thích ứng, xây dựng một cơ cấu dân số hợp lý, nơi người dân sống khỏe, sống thọ và sống có chất lượng.