Điệu khắp Xuân vẫn còn tươi rói!

Đầu Xuân 2004, tôi tham gia đoàn cán bộ Cục Dân vận - Tuyên truyền đặc biệt do Cục trưởng Phạm Quang Vinh dẫn đầu, đi kiểm tra một số đội công tác tăng cường cơ sở của quân đội tại địa bàn trọng điểm ở tỉnh Sơn La.

Chiếc xe U-oat máy lạnh dọc đường bỗng giở chứng, ì ạch mãi gần tối đoàn mới lên đến Huyện đội Yên Châu. Hôm đó ở đây lại có đoàn công tác của Tỉnh đội Sơn La, nên ăn cơm xong, chúng tôi được mời sang nhà khách Huyện ủy nghỉ. 5 giờ kém 15 sáng hôm sau, mọi người bừng tỉnh giấc bởi tiếng nhạc véo von trên hệ thống loa truyền thanh của huyện. Hai giọng ca nam, nữ đang hát đối nhau bài dân ca gì đó bằng tiếng dân tộc, mở đầu và kết thúc mỗi đoạn đều có từ “Hà… ới…”, nghe như đọc thơ, như kể chuyện và kéo dài mãi không dứt…

Hôm đó, sau khi làm việc xong với đội công tác và Đồn Biên phòng ở xã biên giới Chiềng On, chúng tôi quay về huyện Yên Châu lúc chiều muộn. Ban Chỉ huy Huyện đội đề nghị đoàn ở lại dự bữa cơm thân mật cùng đoàn Tỉnh đội, mai hãy đi Sốp Cộp.

Vào bữa ăn, mọi người nâng chén “đi hai chân” (uống 2 chén liền) rồi vừa ăn uống, vừa trò chuyện rôm rả. Tôi đem câu chuyện nghe bài hát trên đài truyền thanh huyện buổi sớm ra hỏi thì được biết đó là làn điệu khắp của đồng bào dân tộc Thái. Ở đây đi làm dân vận ở vùng đồng bào Thái mà biết hát khắp thì bà con quý lắm. Tôi thắc mắc: “Làn điệu khắp khó thế, mình lại không biết tiếng Thái thì hát thế nào được!”. Một Trung tá là Trưởng ban Công binh Tỉnh đội bảo: “Mình hát tiếng Kinh cũng được, bà con hiểu hết mà. Quan trọng là nhớ được giai điệu, tiết tấu, nếu có sai một chút, đồng bào cũng không trách đâu. Tôi hát thử một câu khắp vui về Công binh cho các thủ trưởng nghe”. Nói đoạn, anh cất giọng: “Hà... ới… Xà beng đâm đá, xà beng cùn. Xà beng đâm bùn, xà beng sắc… Hà… ới…”. Cả mấy bàn rượu cười phá lên. Tôi cũng cười chảy nước mắt, nhưng cố tình bảo: “Cục tôi tên dài, lại trúc trắc, đưa vào lời hát khó lắm!”. “Không vấn đề gì. Để tôi hát luôn về đoàn công tác của Cục hôm nay nhé!”. Anh hắng giọng, ngẫm nghĩ giây lát rồi bắt đầu: “Hà… ới… Đoàn chúng tôi là cán bộ Cục Dân vận - Tuyên truyền đặc biệt. Hôm nay đến thăm bà con chẳng có tiền, có bạc. Chỉ có ít bánh kẹo, mì tôm và tấm lòng Bộ đội Cụ Hồ. Mong bà con thông cảm… Hà… ới…”. Mọi người lại cười ngặt nghẽo. Cục trưởng Vinh khoái chí, vỗ đùi đánh đét: “Được, được… Tay này về Cục Dân vận được!”. Bữa cơm tối hôm ấy diễn ra vui vẻ, đầm ấm và thật đáng nhớ.

Sau này, tôi còn nhiều dịp đi Tây Bắc. Mỗi lần đi lại cố gắng tìm hiểu qua bà con và đọc thêm tài liệu về hát khắp. Tuy vậy, tôi vẫn như “chim chích lạc rừng”. Thì ra, múa xòe và hát khắp là hai loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo của đồng bào Thái. Xòe có đến 36 điệu, còn khắp thì có hàng trăm bài với hàng trăm làn điệu như: Khắp sài peng (hát tình tự), khắp páy căn (hát chia tay), khắp chiêu (hò), khắp lồng tồng (hát xuống đồng), khắp báo sao (hát giao duyên)... phù hợp với từng hoàn cảnh. Thầy mo hát khắp khi tế lễ, chủ nhà hát khắp khi lên nhà mới, trai gái hát khắp để giao duyên, kết bạn, tỏ tình… Ngoài ra, còn nhiều bài khắp với nội dung vui chơi, đối đáp trữ tình ca ngợi thiên nhiên, cổ vũ tinh thần yêu lao động, đề cao tính trung thực, khuyên làm điều lành, tránh cái ác…

Là một thể loại hát dân gian nên các điệu khắp, lời khắp truyền từ đời này sang đời khác bằng truyền khẩu, bằng các truyện thơ Xống chụ xôn xao (Tiễn dặn người yêu), Chàng Lú - nàng Ủa... Rồi các thế hệ tiếp tục có nhiều bài thơ, bài khắp mới làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của dân tộc mình. Điệu khắp mà Trưởng ban Công binh Tỉnh đội Sơn La hát hôm ấy là khắp chiêu - một điệu hát ứng tác hay hát gọi (hò) trong các dịp vui gặp gỡ, khi giã gạo, trong vòng xoè, tiệc tùng… Nhạc điệu của khắp chiêu vui, trong sáng, mở đầu mỗi khổ hát có đoạn “au hua” (đoạn mở đầu “Hà… ơi”), tiếp sau là hát ngân nga từ 1 đến 3 câu và kết thúc mỗi khổ lại có đoạn “au hang” (đoạn nhạc đóng “Hà… ơi” nhưng khác chút ít về giai điệu). Người hát hết một khổ, tập thể sẽ hát nhắc lại đoạn “au hang” để hưởng ứng gọi là “xương”, sau đó người hát mới hát sang khổ tiếp theo.

Thấm thoắt, 15 năm trôi qua, những người trong đoàn công tác hôm đó đã lần lượt nghỉ hưu, nhưng với tôi ấn tượng về điệu khắp đầu Xuân ấy vẫn còn tươi rói. Mỗi lần lên Tây Bắc, nghe thấy làn điệu khắp, tôi lại man mác nhớ về Xống chụ xôn xao của đồng bào Thái với câu khắp để lại từ ngàn xưa: “Không lấy được nhau mùa Hạ, ta sẽ lấy nhau mùa Đông. Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi góa bụa về già”. Có lẽ tình yêu của tôi với khắp Thái cũng thế.

Nguyễn Vũ

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Công an TP Hồ Chí Minh thông tin về vụ giết người, bỏ xác trong vali ở Quận 7

Công an TP Hồ Chí Minh thông tin về vụ giết người, bỏ xác trong vali ở Quận 7

Tối 28/11, Công an TP Hồ Chí Minh đã ra thông cáo báo chí về vụ người Hàn Quốc bị giết, thi thể bỏ trong vali xảy ra tại phường Tân Hưng, Quận 7.
Miền Bắc có nơi dưới 10 độ, miền Trung và Tây Nguyên mưa lớn

Miền Bắc có nơi dưới 10 độ, miền Trung và Tây Nguyên mưa lớn

Do ảnh hưởng của không khí lạnh, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trời rét, vùng núi cao có nơi dưới 10 độ. Trong khi Trung và Nam Trung Bộ cùng Tây Nguyên có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và dông.
Trường ĐH Ngoại ngữ - ĐH Đà Nẵng cấp chứng chỉ ngoại ngữ sai mẫu quy định và hệ luỵ…

Trường ĐH Ngoại ngữ - ĐH Đà Nẵng cấp chứng chỉ ngoại ngữ sai mẫu quy định và hệ luỵ…

Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng cấp không đúng mẫu chứng chỉ ngoại ngữ theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, khiến nhiều người sắp thi tuyển dụng viên chức tại tỉnh Quảng Nam hoang mang.
Đã bắt được nghi can vụ xác chết trong va ly

Đã bắt được nghi can vụ xác chết trong va ly

Như đã đưa tin về vụ xác chết trong va ly, chiều 28/11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh cho biết đã bắt được nghi phạm liên quan đến vụ giết người khi đối tượng đang lẩn trốn ở quận 2…
Nghi can vụ thi thể trong vali ở TP Hồ Chí Minh là giám đốc người Hàn Quốc

Nghi can vụ thi thể trong vali ở TP Hồ Chí Minh là giám đốc người Hàn Quốc

Theo cơ quan công an, nghi can vụ thi thể trong vali ở căn biệt thự tại quân 7, TP Hồ Chí Minh là người Hàn Quốc tên Jeong In Cheol (35 tuổi). Cheol là giám đốc một công ty có trụ sở tại phường Tân Hưng (quận 7).

Tin khác

Có ấu trùng trong khay cơm của học sinh Trường Thực nghiệm

Có ấu trùng trong khay cơm của học sinh Trường Thực nghiệm
Phòng Y tế UBND quận Ba Đình (Hà Nội) vừa báo cáo kết quả kiểm tra tại trường Tiểu học, THCS, THPT Thực nghiệm Khoa học giáo dục sau khi tiếp nhận phản ảnh suất ăn của một học sinh lớp 9 của trường này có giòi.

'Kho' chứa gần 1.000 cây đao, kiếm của 8X ở Sài Gòn

'Kho' chứa gần 1.000 cây đao, kiếm của 8X ở Sài Gòn
Mạnh khai nhận tìm mua đao, kiếm và cônng cụ hỗ trợ trên mạng xã hội rồi đem về nhà, sau đó rao bán kiếm lời. Cảnh sát đã thu giữ gần 1000 cây đao, kiếm, 8 súng điện, hơn 230 cây ba tong...

Lâm Đồng chỉ đạo xử lý dứt điểm 'làng biệt thự' ngang nhiên xây dựng trên đất rừng có chủ

Lâm Đồng chỉ đạo xử lý dứt điểm 'làng biệt thự' ngang nhiên xây dựng trên đất rừng có chủ
Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng vừa chỉ đạo các sở, ngành có liên quan và huyện Đức Trọng triển khai các biện pháp, tập trung xử lý dứt điểm các sai phạm, vi phạm liên quan đến dự án của Công ty Cổ phần Du lịch sinh thái Phương Nam tại tiểu khu 268, xã Hiệp An, huyện Đức Trọng.

Thi thể trong vali ở TP Hồ Chí Minh là nam giới, người Hàn Quốc

Thi thể trong vali ở TP Hồ Chí Minh là nam giới, người Hàn Quốc
Cơ quan điều tra xác định, thi thể trong vali ở căn biệt thự trong khu cư dân Him Lam (Quận 7, TP Hồ Chí Minh) là nam giới, quốc tịch Hàn Quốc.

Thi thể người trong vali ở TP Hồ Chí Minh

Thi thể người trong vali ở TP Hồ Chí Minh
Cơ quan công an đang điều tra làm rõ vụ thi thể người trong vali tại một căn hộ ở quận 7, TP Hồ Chí Minh.

Miền Bắc mưa rét, Trung và Nam Trung Bộ mưa lớn

Miền Bắc mưa rét, Trung và Nam Trung Bộ mưa lớn
Do ảnh hưởng của không khí lạnh, miền Bắc có mưa vài nơi, trời rét với nhiệt độ thấp nhất phổ biến khoảng 15-18 độ, vùng núi phổ biến 13-16 độ. Khu vực Trung và Nam Trung Bộ có mưa to đến rất to và dông.
Xem thêm
Công an TP Hồ Chí Minh thông tin về vụ giết người, bỏ xác trong vali ở Quận 7

Công an TP Hồ Chí Minh thông tin về vụ giết người, bỏ xác trong vali ở Quận 7

Tối 28/11, Công an TP Hồ Chí Minh đã ra thông cáo báo chí về vụ người Hàn Quốc bị giết, thi thể bỏ trong vali xảy ra tại phường ...
Miền Bắc có nơi dưới 10 độ, miền Trung và Tây Nguyên mưa lớn

Miền Bắc có nơi dưới 10 độ, miền Trung và Tây Nguyên mưa lớn

Do ảnh hưởng của không khí lạnh, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trời rét, vùng núi cao có nơi dưới 10 độ. Trong khi Trung và Nam Trung Bộ ...
Đã bắt được nghi can vụ xác chết trong va ly

Đã bắt được nghi can vụ xác chết trong va ly

Như đã đưa tin về vụ xác chết trong va ly, chiều 28/11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh cho biết đã bắt được ...
Trường ĐH Ngoại ngữ - ĐH Đà Nẵng cấp chứng chỉ ngoại ngữ sai mẫu quy định và hệ luỵ…

Trường ĐH Ngoại ngữ - ĐH Đà Nẵng cấp chứng chỉ ngoại ngữ sai mẫu quy định và hệ luỵ…

Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng (ĐHNN – ĐHĐN) cấp không đúng mẫu chứng chỉ ngoại ngữ theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng ...
Có ấu trùng trong khay cơm của học sinh Trường Thực nghiệm

Có ấu trùng trong khay cơm của học sinh Trường Thực nghiệm

Phòng Y tế UBND quận Ba Đình (Hà Nội) vừa báo cáo kết quả kiểm tra tại trường Tiểu học, THCS, THPT Thực nghiệm Khoa học giáo dục sau khi ...
Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xử lý nghiêm vụ bằng giả tại Đại học Đông Đô

Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xử lý nghiêm vụ bằng giả tại Đại học Đông Đô

Sáng 26/11, trao đổi với báo chí, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Nguyễn Thu Thuỷ (Bộ GD&ĐT) cho biết, Bộ sẽ xử lý nghiêm các đơn vị, cá ...
Tấm lòng của HAI đối với người cao tuổi

Tấm lòng của HAI đối với người cao tuổi

Tổ chức Hỗ trợ NCT Quốc tế tại Việt Nam (HAI) vừa trao 2 gói hỗ trợ trị giá 213 triệu đồng cho Hội NCT các tỉnh Thừa Thiên Huế ...
Cho đi là còn mãi

Cho đi là còn mãi

Hà Nội cuối Thu nắng vàng và se lạnh, đúng là mùa đẹp nhất trong năm của Thủ đô. Duyên lành, tại Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia ...
Chuyện tình của ông lão “nhặt” vợ

Chuyện tình của ông lão “nhặt” vợ

Mái ấm của hai người vô gia cư chỉ là chiếc thuyền nhỏ lênh đênh trên dòng sông Hồng, nhưng lại là mơ ước của bao người. Ông Nguyễn Văn ...
Phiên bản di động