Điệu khắp Xuân vẫn còn tươi rói!

Đầu Xuân 2004, tôi tham gia đoàn cán bộ Cục Dân vận - Tuyên truyền đặc biệt do Cục trưởng Phạm Quang Vinh dẫn đầu, đi kiểm tra một số đội công tác tăng cường cơ sở của quân đội tại địa bàn trọng điểm ở tỉnh Sơn La.

Chiếc xe U-oat máy lạnh dọc đường bỗng giở chứng, ì ạch mãi gần tối đoàn mới lên đến Huyện đội Yên Châu. Hôm đó ở đây lại có đoàn công tác của Tỉnh đội Sơn La, nên ăn cơm xong, chúng tôi được mời sang nhà khách Huyện ủy nghỉ. 5 giờ kém 15 sáng hôm sau, mọi người bừng tỉnh giấc bởi tiếng nhạc véo von trên hệ thống loa truyền thanh của huyện. Hai giọng ca nam, nữ đang hát đối nhau bài dân ca gì đó bằng tiếng dân tộc, mở đầu và kết thúc mỗi đoạn đều có từ “Hà… ới…”, nghe như đọc thơ, như kể chuyện và kéo dài mãi không dứt…

Hôm đó, sau khi làm việc xong với đội công tác và Đồn Biên phòng ở xã biên giới Chiềng On, chúng tôi quay về huyện Yên Châu lúc chiều muộn. Ban Chỉ huy Huyện đội đề nghị đoàn ở lại dự bữa cơm thân mật cùng đoàn Tỉnh đội, mai hãy đi Sốp Cộp.

Vào bữa ăn, mọi người nâng chén “đi hai chân” (uống 2 chén liền) rồi vừa ăn uống, vừa trò chuyện rôm rả. Tôi đem câu chuyện nghe bài hát trên đài truyền thanh huyện buổi sớm ra hỏi thì được biết đó là làn điệu khắp của đồng bào dân tộc Thái. Ở đây đi làm dân vận ở vùng đồng bào Thái mà biết hát khắp thì bà con quý lắm. Tôi thắc mắc: “Làn điệu khắp khó thế, mình lại không biết tiếng Thái thì hát thế nào được!”. Một Trung tá là Trưởng ban Công binh Tỉnh đội bảo: “Mình hát tiếng Kinh cũng được, bà con hiểu hết mà. Quan trọng là nhớ được giai điệu, tiết tấu, nếu có sai một chút, đồng bào cũng không trách đâu. Tôi hát thử một câu khắp vui về Công binh cho các thủ trưởng nghe”. Nói đoạn, anh cất giọng: “Hà... ới… Xà beng đâm đá, xà beng cùn. Xà beng đâm bùn, xà beng sắc… Hà… ới…”. Cả mấy bàn rượu cười phá lên. Tôi cũng cười chảy nước mắt, nhưng cố tình bảo: “Cục tôi tên dài, lại trúc trắc, đưa vào lời hát khó lắm!”. “Không vấn đề gì. Để tôi hát luôn về đoàn công tác của Cục hôm nay nhé!”. Anh hắng giọng, ngẫm nghĩ giây lát rồi bắt đầu: “Hà… ới… Đoàn chúng tôi là cán bộ Cục Dân vận - Tuyên truyền đặc biệt. Hôm nay đến thăm bà con chẳng có tiền, có bạc. Chỉ có ít bánh kẹo, mì tôm và tấm lòng Bộ đội Cụ Hồ. Mong bà con thông cảm… Hà… ới…”. Mọi người lại cười ngặt nghẽo. Cục trưởng Vinh khoái chí, vỗ đùi đánh đét: “Được, được… Tay này về Cục Dân vận được!”. Bữa cơm tối hôm ấy diễn ra vui vẻ, đầm ấm và thật đáng nhớ.

Sau này, tôi còn nhiều dịp đi Tây Bắc. Mỗi lần đi lại cố gắng tìm hiểu qua bà con và đọc thêm tài liệu về hát khắp. Tuy vậy, tôi vẫn như “chim chích lạc rừng”. Thì ra, múa xòe và hát khắp là hai loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo của đồng bào Thái. Xòe có đến 36 điệu, còn khắp thì có hàng trăm bài với hàng trăm làn điệu như: Khắp sài peng (hát tình tự), khắp páy căn (hát chia tay), khắp chiêu (hò), khắp lồng tồng (hát xuống đồng), khắp báo sao (hát giao duyên)... phù hợp với từng hoàn cảnh. Thầy mo hát khắp khi tế lễ, chủ nhà hát khắp khi lên nhà mới, trai gái hát khắp để giao duyên, kết bạn, tỏ tình… Ngoài ra, còn nhiều bài khắp với nội dung vui chơi, đối đáp trữ tình ca ngợi thiên nhiên, cổ vũ tinh thần yêu lao động, đề cao tính trung thực, khuyên làm điều lành, tránh cái ác…

Là một thể loại hát dân gian nên các điệu khắp, lời khắp truyền từ đời này sang đời khác bằng truyền khẩu, bằng các truyện thơ Xống chụ xôn xao (Tiễn dặn người yêu), Chàng Lú - nàng Ủa... Rồi các thế hệ tiếp tục có nhiều bài thơ, bài khắp mới làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của dân tộc mình. Điệu khắp mà Trưởng ban Công binh Tỉnh đội Sơn La hát hôm ấy là khắp chiêu - một điệu hát ứng tác hay hát gọi (hò) trong các dịp vui gặp gỡ, khi giã gạo, trong vòng xoè, tiệc tùng… Nhạc điệu của khắp chiêu vui, trong sáng, mở đầu mỗi khổ hát có đoạn “au hua” (đoạn mở đầu “Hà… ơi”), tiếp sau là hát ngân nga từ 1 đến 3 câu và kết thúc mỗi khổ lại có đoạn “au hang” (đoạn nhạc đóng “Hà… ơi” nhưng khác chút ít về giai điệu). Người hát hết một khổ, tập thể sẽ hát nhắc lại đoạn “au hang” để hưởng ứng gọi là “xương”, sau đó người hát mới hát sang khổ tiếp theo.

Thấm thoắt, 15 năm trôi qua, những người trong đoàn công tác hôm đó đã lần lượt nghỉ hưu, nhưng với tôi ấn tượng về điệu khắp đầu Xuân ấy vẫn còn tươi rói. Mỗi lần lên Tây Bắc, nghe thấy làn điệu khắp, tôi lại man mác nhớ về Xống chụ xôn xao của đồng bào Thái với câu khắp để lại từ ngàn xưa: “Không lấy được nhau mùa Hạ, ta sẽ lấy nhau mùa Đông. Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi góa bụa về già”. Có lẽ tình yêu của tôi với khắp Thái cũng thế.

Nguyễn Vũ

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

khoi to bi can vu sap cong trinh khien 4 nguoi tu vong o phu tho

Khởi tố bị can vụ sập công trình khiến 4 người tử vong ở Phú Thọ

Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định khởi tố bị can liên quan đến vụ sập taluy khiến 4 người tử vong. 
phu tho mau thuan nguoi dan ong bi hang xom cam gach nem tu vong

Phú Thọ: Mâu thuẫn, người đàn ông bị hàng xóm cầm gạch ném tử vong

Trong lúc xảy ra cự cãi, xô xát, ông K. đã dùng gạch ném trúng đầu ông H. khiến nạn nhân ngã xuống đường, và tử vong sau đó.
nhan vien ky thuat hang khong bi set danh tu vong tai san bay noi bai

Nhân viên kỹ thuật hàng không bị sét đánh tử vong tại sân bay Nội Bài

Thông tin từ Cảng vụ Hàng không miền Bắc, 18h ngày 22/9, trong khi đang sửa chữa máy bay, một kỹ thuật viên bị sét đánh tử vong.  
mazda 2 bi dong gach nuot tron

Mazda 2 bị đống gạch "nuốt trọn"

Chủ xe Mazda 2 có lẽ nằm mơ cũng không nghĩ được tại sao chiếc xe của mình lại nằm gọn, bị quây kín bởi các đống gạch xung quanh.
chu dong ung pho voi han han xam nhap man mua kho nam 2020 2021

Chủ động ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô năm 2020 - 2021

Thủ tướng Chính phủ sẽ có cuộc làm việc với 13 địa phương Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) về chủ động ứng phó với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô năm 2020 - 2021.

Tin khác

Đồng Nai: Điều tra nghi án chồng 72 tuổi sát hại vợ rồi treo cổ tự tử

dong nai dieu tra nghi an chong 72 tuoi sat hai vo roi treo co tu tu
Người thân bàng hoàng khi phát hiện ông Thắng chết trong tư thế treo cổ ở nhà vệ sinh, trong khi vợ ông Thắng chết dưới nền nhà bếp, trên người có nhiều vết chém ở vùng đầu và mặt.

Không khí lạnh mở rộng vùng ảnh hưởng, miền Bắc nhiều nơi mưa lớn

khong khi lanh mo rong vung anh huong mien bac nhieu noi mua lon
Không khí lạnh tiếp tục mở rộng vùng ảnh hưởng, dự báo từ hôm nay đến ngày mai khu vực Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và rải rác có dông.

Sáng nay không ca mắc Covid-19

sang nay khong ca mac covid 19
6h ngày 23/9, Bộ Y tế không ghi nhận ca mắc Covid-19. Như vậy, Việt Nam đã bước sang ngày thứ 21 không phát hiện ca nhiễm trong cộng đồng.

Thái Bình: Khởi tố nữ cán bộ y tế tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản

thai binh khoi to nu can bo y te toi lua dao chiem doat tai san
Duyên bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thái Bình khởi tố bị can, Lệnh bắt tạm giam để điều tra hành vi có dấu hiệu phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Ước tính số tiền mà Duyên lừa đảo khoảng 5 tỷ đồng.

Không khí lạnh tăng cường, Bắc Bộ có nơi mưa rất to

khong khi lanh tang cuong bac bo co noi mua rat to
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Bắc Bộ và Hà Nội nhiều mây, ngày mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và rải rác dông; đêm mưa, có nơi mưa vừa, mưa to và dông.

Khởi tố điều tra các bị can tại Công ty Unimex Hà Nội và Trung tâm Artex Hà Nội

khoi to dieu tra cac bi can tai cong ty unimex ha noi va trung tam artex ha noi
Tối 22-9, Bộ Công an ra thông báo, cơ quan Cảnh sát điều tra (C03) đang tiến hành điều tra vụ án “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” và “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” xảy ra tại Công ty TNHH một thành viên Xuất nhập khẩu và đầu tư Hà Nội (Công ty Unimex Hà Nội), Trung tâm Xuất nhập khẩu hàng tiêu dùng và thủ công mỹ nghệ Hà Nội (Trung tâm Artex Hà Nội) và một số đơn vị liên quan.
Xem thêm
khoi to bi can vu sap cong trinh khien 4 nguoi tu vong o phu tho

Khởi tố bị can vụ sập công trình khiến 4 người tử vong ở Phú Thọ

Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định khởi tố bị can liên quan đến vụ sập taluy khiến 4 người tử vong. 
phu tho mau thuan nguoi dan ong bi hang xom cam gach nem tu vong

Phú Thọ: Mâu thuẫn, người đàn ông bị hàng xóm cầm gạch ném tử vong

Trong lúc xảy ra cự cãi, xô xát, ông K. đã dùng gạch ném trúng đầu ông H. khiến nạn nhân ngã xuống đường, và tử vong sau đó.
mazda 2 bi dong gach nuot tron

Mazda 2 bị đống gạch "nuốt trọn"

Chủ xe Mazda 2 có lẽ nằm mơ cũng không nghĩ được tại sao chiếc xe của mình lại nằm gọn, bị quây kín bởi các đống gạch xung quanh.
cho hoc sinh dung dien thoai trong lop giai phap nao loi ca doi duong

Cho học sinh dùng điện thoại trong lớp: Giải pháp nào "lợi cả đôi đường"?

Nhiều thầy cô giáo cho rằng quy định cho học sinh dùng điện thoại trong lớp của Bộ GD&ĐT cần được hiểu đúng. Mặt khác Bộ GD&ĐT cũng cần quy ...
phat can bo dh duy tan viet thu nac danh ha uy tin cac truong dai hoc tai da nang

Phạt cán bộ ĐH Duy Tân viết thư nặc danh hạ uy tín các trường đại học tại Đà Nẵng

Ông Lê Văn Chung, Phó Giám đốc Trung tâm Mô phỏng thuộc Trường Đại học Duy Tân và bà Trần Thị Thắm cộng tác viên công tác tuyển sinh vừa ...
hieu truong dai hoc khoa hoc xa hoi va nhan van ha noi xin tu chuc

Hiệu trưởng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội xin từ chức

GS.TS Phạm Quang Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã có đơn xin từ chức.
khat nuoc sach giua long thu do

Khát nước sạch giữa lòng thủ đô

Nhiều năm nay hàng trăm nghìn hộ dân phía Nam Hà Nội phải sống trong cảnh thiếu nước sạch trầm trọng. Họ khoan giếng, mua máy lọc nước, xin nước ...
nhuc nhoi te nan co bac bang cong nghe cao

Nhức nhối tệ nạn cờ bạc bằng công nghệ cao

Thời gian qua, tình hình hoạt động của các loại tệ nạn xã hội nói chung và tệ nạn cờ bạc nói riêng trên địa bàn tỉnh Quảng Bình có ...
hoang hon tat nang

Hoàng hôn tắt nắng

Sự thờ ơ của một số người ở địa phương làm cho nguyện vọng chính đáng của bà Hà Thị Toán, vợ liệt sĩ, đã cùng bà sang thế giới ...
Phiên bản di động