Di sản Hải Thượng Lãn Ông trong chăm sóc sức khỏe NCT

Ánh sáng từ di sản thuốc Nam

Trong lịch sử y học Việt Nam, hiếm có nhân vật nào hội tụ đủ cả tài năng y thuật, nhân cách đạo đức và tầm tư tưởng lớn như Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác (1720-1791). Ông không chỉ nổi tiếng là bậc thầy thuốc chữa bệnh cứu người, mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong văn hóa, tư tưởng và tinh thần nhân đạo Việt Nam. Bộ Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh với 66 quyển, hàng nghìn phương thuốc Nam, là kết tinh của bốn thập kỉ miệt mài nghiên cứu, hành nghề, vừa ghi chép tỉ mỉ, vừa chắt lọc kinh nghiệm lâm sàng. Đây được coi là pho “bách khoa toàn thư” về y học cổ truyền dân tộc, đặt nền tảng cho y đức, y đạo và y thuật Việt Nam.

Điều làm nên giá trị trường tồn của di sản ấy không chỉ là những trang giấy vàng úa trong thư tịch cổ, mà chính là sức sống bền bỉ của nó trong đời sống hiện đại. Hàng trăm năm qua, những bài thuốc an thần, bổ phế, kiện tỳ, trị phong thấp, hay những chỉ dẫn về vệ sinh, dưỡng sinh của cụ vẫn được các lương y kế thừa, áp dụng, đem lại hiệu quả thiết thực, đặc biệt với NCT - lớp người thường xuyên phải đối mặt với nhiều căn bệnh mạn tính.

Lương y Nguyễn Tấn Tài phối hợp cùng Trường Trung cấp Y khoa Miền Trung tham gia khám chữa bệnh nhân đạo cho người dân.

Nhà sử học Lê Văn Lan đã khẳng định: “Không chỉ là một danh y, Lê Hữu Trác còn là một nhà tư tưởng tiến bộ, đưa y đức lên hàng đầu, coi trọng sự sống con người hơn mọi danh lợi. Những bài thuốc của ông chính là sự kết hợp giữa tri thức y học và tinh thần nhân văn sâu sắc”. Quả thật, di sản Hải Thượng không chỉ mang giá trị chữa bệnh, mà còn mang ý nghĩa giáo dục sâu xa, nhắc nhở những người thầy thuốc hôm nay phải giữ trọn lương tâm, cẩn trọng trong từng chẩn đoán, từng thang thuốc.

Ánh sáng từ di sản Hải Thượng vì thế vẫn đang tỏa rạng. Nó không chỉ là niềm tự hào của lịch sử y học dân tộc, mà còn là hành trang quý báu để y học cổ truyền Việt Nam tiếp tục phát triển, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng trong thời đại mới. Đặc biệt, với NCT, di sản ấy không chỉ là phương cách chữa bệnh, mà còn là niềm tin, là chỗ dựa vững chắc trong hành trình tìm kiếm sức khỏe và an lạc tuổi già.

Giá trị sống động trong đời sống hôm nay

Không chỉ để lại hàng nghìn trang sách đồ sộ, Hải Thượng Lãn Ông còn để lại những chỉ dẫn giản dị mà sâu sắc: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Ông nhấn mạnh chế độ ăn uống điều độ, rèn luyện thân thể, giữ vệ sinh để ngừa bệnh tật - những quan niệm tưởng như rất mới mẻ nhưng đã được ông khẳng định từ thế kỉ XVIII. Bên cạnh đó, những bài thuốc an thần giúp người già ngủ ngon, phương thuốc bổ phế chữa ho hen, các toa kiện tì dưỡng khí hay thuốc trị phong thấp, đau nhức xương khớp… đến nay vẫn còn được thầy thuốc vận dụng, chứng minh tính hiệu quả rõ rệt trong đời sống người cao tuổi.

Tại Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh - nơi Hải Thượng an nghỉ, người dân vẫn truyền nhau kinh nghiệm dùng những vị thuốc từ vườn nhà: Lá tía tô trị cảm, rễ cỏ tranh thanh nhiệt, hay hạt sen, táo nhân giúp an thần. Ông Nguyễn Văn Thọ, nguyên Bí thư Huyện ủy Hương Sơn xúc động chia sẻ: “Người dân Hương Sơn luôn coi cụ như bậc thánh. Không chỉ trong sử sách, mà ngay trong đời thường, nhiều gia đình vẫn dùng những bài thuốc cụ để lại để chữa cảm cúm, ho hen, đau nhức. Cụ thực sự đã đem thuốc Nam trở nên gần gũi, thân thuộc với đời sống Nhân dân”.

Di sản của Hải Thượng vì thế không chỉ được tôn vinh qua di tích, lễ hội hay những câu chuyện truyền đời, mà còn hiện hữu sinh động trong bát thuốc bắc, trong ấm nước sắc mỗi ngày và trong niềm tin của người bệnh. Với lớp NCT, từng vị thuốc Nam không đơn thuần là dược liệu, mà còn là chỗ dựa tin cậy, mang lại cảm giác an lành và sự vững bền cho tuổi xế chiều.

Còn ở miền Tây Nam Bộ, tinh hoa ấy tiếp tục được kế thừa và phát huy bởi những lương y đang ngày ngày ứng dụng trong thực tiễn khám chữa bệnh.

Trong căn phòng nhỏ ở phường Vị Thanh, TP Cần Thơ, những chiếc tủ gỗ cũ kĩ chứa đầy dược liệu được sắp xếp gọn gàng. Hương thuốc thoang thoảng, tiếng ấm sắc thuốc sôi lục bục nơi góc nhà, bệnh nhân ngồi xếp hàng chờ khám, phần lớn là NCT. Lương y Nguyễn Tấn Tài, Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Nguyễn Tấn Tài cho biết: “Tôi luôn tâm niệm rằng, mỗi thang thuốc Nam khi trao đến tay bệnh nhân không chỉ là những vị dược liệu vô tri, mà là sự gửi gắm sức khỏe, niềm tin và cả kì vọng sống của con người. Chính vì thế, tôi không ngừng nghiền ngẫm, nghiên cứu lại những phương thuốc trong Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh, rồi đem so sánh với thực tiễn lâm sàng để điều chỉnh, gia giảm từng vị cho phù hợp với thể trạng và hoàn cảnh khí hậu ở miền Tây. NCT vốn dễ nhạy cảm với dược tính, nên tôi càng cẩn trọng hơn khi kê toa, chú ý đến sự cân bằng âm dương và tính an toàn lâu dài. Có cụ bị đau nhức khớp nhiều năm, thuốc Tây dùng mãi không dứt, vậy mà chỉ sau vài tháng điều trị bằng bài thuốc Nam phối hợp châm cứu đã đi lại nhẹ nhàng, gương mặt rạng rỡ hơn hẳn. Có người từng mất ngủ triền miên, tinh thần sa sút, nhưng nhờ toa thuốc an thần kết hợp hạt sen, táo nhân cùng liệu pháp bấm huyệt, nay đã có thể ngủ một mạch đến sáng, sức khỏe phục hồi thấy rõ. Những câu chuyện tưởng như nhỏ bé ấy lại khiến tôi càng thêm tin rằng di sản Hải Thượng Lãn Ông không chỉ là quá khứ vàng son, mà là hiện thực sống động, tiếp tục song hành và nâng đỡ đời sống sức khỏe của Nhân dân, nhất là NCT”.

Hơn 2 thế kỉ đã đi qua, nhưng những bài thuốc, lời di huấn và tấm gương y đức của Hải Thượng Lãn Ông vẫn trường tồn cùng thời gian, tiếp tục tỏa sáng và soi đường cho y học cổ truyền Việt Nam. Từ mảnh đất Hương Sơn, nơi ông từng sống và hành nghề, đến khắp mọi miền Tổ quốc, từ những làng quê yên bình cho đến các đô thị sầm uất, di sản ấy vẫn được kế thừa, sáng tạo và ứng dụng trong từng thang thuốc, từng ca bệnh cụ thể. Với NCT, lớp người dễ tổn thương trước bệnh tật, di sản ấy không chỉ là phương cách chữa bệnh mà còn là niềm tin, là chỗ dựa tinh thần vững chắc. Trong sự tiếp nối bền bỉ qua nhiều thế hệ thầy thuốc, di sản của Hải Thượng Lãn Ông ngày càng lan tỏa, khẳng định vai trò to lớn của y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân, đồng thời giữ gìn một giá trị văn hóa, nhân văn thiêng liêng và bất diệt của dân tộc.