Cô đơn tuổi già - Mối nguy âm thầm đối với sức khỏe tinh thần người cao tuổi

Các chuyên gia cảnh báo, cô đơn kéo dài có thể trở thành yếu tố nguy cơ dẫn đến trầm cảm, sa sút trí tuệ và nhiều hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng khác.

Cô đơn không đồng nghĩa với người cao tuổi sống một mình

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), tuổi già là giai đoạn con người dễ trải qua cảm giác cô đơn sâu sắc nhất. Trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng, cô đơn ở người cao tuổi không còn đơn thuần là một trạng thái cảm xúc mà đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm và can thiệp sớm.

Người cao tuổi khao khát được yêu thương, đồng cảm, sẻ chia, Ảnh: IT

TS Nguyễn Thị Phương Mai, Viện Sức khỏe Tâm thần, cho biết các nghiên cứu tại nhiều quốc gia phát triển cho thấy khoảng một phần ba người cao tuổi đang phải đối mặt với cảm giác cô đơn. Tỷ lệ này còn cao hơn ở những người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, lo âu, sa sút trí tuệ hoặc trầm cảm.

Theo các chuyên gia, một trong những quan niệm sai lầm phổ biến là đồng nhất “cô đơn” với “sống một mình”. Thực tế, cô đơn là cảm nhận chủ quan khi một người thấy thiếu hụt các kết nối xã hội hoặc tình cảm có ý nghĩa.

Một người sống một mình nhưng vẫn duy trì các mối quan hệ bạn bè, tham gia sinh hoạt cộng đồng và cảm nhận được giá trị của bản thân chưa chắc đã cô đơn. Ngược lại, có những người sống cùng con cháu trong gia đình đông đúc nhưng vẫn cảm thấy lạc lõng, không được lắng nghe hay chia sẻ. Đó mới là biểu hiện của cô đơn thực sự.

Trong khi đó, cô lập xã hội là tình trạng khách quan khi một người có rất ít mối quan hệ và hạn chế tiếp xúc với người khác. Cô lập xã hội và cô đơn có thể cùng tồn tại nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Vì sao người cao tuổi dễ rơi vào cảm giác cô đơn?

Các chuyên gia cho rằng, cô đơn ở tuổi già thường là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.

Sự ra đi của bạn đời là một trong những cú sốc tâm lý lớn nhất, khiến người cao tuổi mất đi người đồng hành, sẻ chia và chăm sóc hằng ngày.

Bên cạnh đó, việc nghỉ hưu khiến nhiều người hụt hẫng khi phải rời môi trường làm việc quen thuộc, mất đi các mối quan hệ xã hội và cảm giác được cống hiến.

Khoảng cách thế hệ cũng là nguyên nhân đáng chú ý. Con cháu bận rộn với công việc, học tập hoặc sinh sống xa nhà khiến sự kết nối trực tiếp ngày càng giảm. Sự khác biệt về lối sống, tư duy và khả năng tiếp cận công nghệ cũng tạo nên khoảng cách vô hình giữa các thế hệ.

Ngoài ra, khó khăn tài chính sau nghỉ hưu, chi phí y tế gia tăng và những định kiến như “già thì buồn là chuyện bình thường” khiến nhiều vấn đề tâm lý ở người cao tuổi không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.

Trong thời đại số, việc nhiều dịch vụ chuyển sang hình thức trực tuyến cũng khiến không ít người cao tuổi cảm thấy lạc lõng, phụ thuộc hơn vào con cháu và khó thích nghi với nhịp sống hiện đại.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn nhận định, người cao tuổi thường phải đối mặt đồng thời với nhiều mất mát như sức khỏe suy giảm, nghỉ hưu, khó khăn kinh tế, mất người thân và thu hẹp các mối quan hệ xã hội. Những thay đổi này tạo nên áp lực tâm lý không nhỏ đối với họ.

Người cao tuổi tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng để nâng cao chất lượng cuộc sống. Ảnh: CTV

Nhận diện sớm những dấu hiệu cảnh báo

Các chuyên gia khuyến cáo gia đình cần quan tâm khi người cao tuổi xuất hiện những thay đổi bất thường về hành vi, cảm xúc và sức khỏe.

Về hành vi, người cao tuổi có thể ít ra khỏi nhà, giảm giao tiếp với bạn bè, hàng xóm, từ bỏ sở thích từng yêu thích hoặc thường xuyên ngồi một mình, né tránh các cuộc gọi.

Về cảm xúc, họ dễ buồn bã kéo dài, tủi thân, hay khóc, cáu gắt hoặc thường xuyên cảm thấy bị bỏ rơi.

Trong giao tiếp, người cao tuổi có thể hay phàn nàn, trách móc con cháu, ngại bày tỏ ý kiến hoặc thường xuyên nói những câu như: “Tôi là gánh nặng”, “Tôi không còn giá trị”.

Một số biểu hiện thể chất cũng cần được lưu ý như mất ngủ, ngủ không sâu giấc, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể kéo dài dù không phát hiện bệnh lý thực thể.

Theo các chuyên gia, đây có thể là những dấu hiệu sớm của tình trạng cô đơn kéo dài hoặc trầm cảm ở người cao tuổi. Việc nhận biết và can thiệp kịp thời sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe tinh thần, nâng cao chất lượng cuộc sống và giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, sống có ý nghĩa hơn.