Xin lửa và giữ lửa trong ba ngày Tết

Từ ngàn đời xa xưa ở làng quê của mỗi chúng ta dẫu hàn vi nghèo khó nhưng rất thơ mộng thanh bình. Người dân quê có mơ ước thật đơn sơ, giản dị “ngày ăn ba bữa, lửa đỏ ba lần”, chỉ bao nhiêu đó cũng đủ là niềm tự hào của họ.

Lửa và bếp được quan niệm như là linh hồn sống của từng gia đình. Ngày đó, bếp lửa chủ yếu đun bằng rơm rạ, lá cây và củi, những thứ đưa vào bếp đun đều là những vật liệu được cho là sạch sẽ mới dùng. Nguồn lửa hằng ngày từ máy lửa (bật lửa) gồm tim gòn, xăng hoặc dầu hỏa và đá lửa được kết cấu trong một cái hộp nhôm, cũng có lúc dùng hộp diêm. Mỗi nhà vài cái máy lửa để phòng khi trời mùa Đông lạnh, máy bật mãi không lên lửa, hết tim, kẹt đá, hết xăng thế là phải đi xin lửa. Đi xin lửa và giữ lửa vì thế mà trở thành nếp sống tự nhiên, thành tập quán rất gần gũi, thân thuộc trong đời sống của mọi nhà.

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Tôi còn nhớ, khoảng 5 đến 6 tuổi là mẹ hoặc chị đã giao cho nhiệm vụ đi xin lửa. Mẹ bày cho dùng mo cau hoặc bẹ măng khô bỏ vào chút rác hay rơm vụn, khi không có bẹ măng, mo cau thì cuộn rơm hay bã mía lại thành cái tổ như tổ chim rồi sang nhà hàng xóm xin một cục than đang đỏ bỏ vào mang về. Có hôm gặp gió luồn thổi vào làm nùi lửa cháy bùng lên phải vội vàng ném xuống giữa đường. Cũng có lần xin lửa về bị tắt phải đi xin lại, bị mẹ la mắng: “Sao mà con hậu đậu thế?”. Nói rồi mẹ cười, nụ cười tràn ngập yêu thương từ ánh mắt, khuôn mặt của mẹ.

Ngày đó chưa có ti vi, cả xóm có một hai cái đài bán dẫn. Tối đến nhà nào có đài thì nấu một nồi nước to, ủ lại cho nóng để hàng xóm tụ tập đến nghe đài và nói chuyện. Khi đi phải mang một bó cây làm đuốc, đến nhà hàng xóm lại dụi tắt, khi về lại xin chủ nhà chút lửa thắp lên để soi lối về nhà mình. Những chuyến đi về, những câu chuyện hàn huyên, tâm sự như chưa bao giờ hết kéo từ đêm này qua đêm khác với cử chỉ thân thiện và câu từ mộc mạc kết nối nên sự gắn bó tình cảm bền chặt thân thương. Mùa Đông đến, cái lạnh tê buốt kéo về mang theo mưa phùn gió bấc, sự giao lưu hàng xóm bớt đi; những bếp lửa bằng củi lấy quanh vườn của mỗi nhà được đốt lên để sưởi ấm, trước lúc đi ngủ bếp lửa được vùi lại cẩn thận để giữ lửa cho sáng sớm mai. Cũng có lúc sáng mai lửa không còn, bật lửa không đỏ lại sang nhà hàng xóm xin, rất tự nhiên chẳng ngại phiền hà vì nhà ai cũng vậy.

Tục xin lửa không đơn thuần chỉ là sự giúp nhau để nhóm lên ngọn lửa mà nó còn có ý nghĩa rộng lớn hơn là đã gắn kết tình làng, nghĩa xóm ở chốn quê, với tâm niệm “tối lửa, tắt đèn có nhau”. Và xin lửa cũng đã tạo nên những tình cảm đẹp của lứa đôi, của bạn bè thêu dệt nên những câu chuyện vô cùng đẹp đẽ trong cuộc sống của người dân quê. Nhà thơ Lê Đạt đã viết trong bài “Xin lửa”: Lúm má xoan toan cậy nhờ hạt lửa/ Độ nhật hường qua nửa trường đông. Hay nhà thơ Nguyễn Bao cũng đã từng viết trong bài “Hoa chanh”: Những bữa cơm đèn/ Dậy từ mờ tối/ Gọi nhau xin lửa/ Lội qua hàng rào… Có một xóm vui…/ Có anh thương binh/ Đêm ngồi bên vợ/ Tóc ai dài thơm nước lá chanh!. Những câu thơ đã đi vào cuộc sống của lớp lớp thế hệ thanh niên cuối thế kỉ XX.

Đó là những ngày thường, còn những ngày Tết Nguyên đán thì giữ lửa là một công việc hết sức quan trọng. Như một nguyên tắc bất di, bất dịch: Làm gì thì làm phải giữ được lửa cho đủ ba ngày Tết. Với quan niệm lửa là cầu nối âm - dương, cũ - mới là thứ vật dụng quý giá để đón định tương lai, giữ lửa trong ba ngày Tết là để cho năm mới làm ăn phát tài, phát lộc, mạnh khỏe, may mắn. Vì vậy nhà ai cũng chú trọng việc giữ lửa những ngày Tết, đó là việc đặc biệt quan tâm, thực hiện hết sức chu đáo.

Ngoài chuẩn bị sẵn sàng bật lửa ở mức tin cậy nhất thì để không tắt bếp trong ba ngày Tết, mỗi nhà chuẩn bị một đoạn cây to, chắc và đượm than để làm củi. Sáng ngày 30 Tết, nồi bánh chưng sắp chín, đoạn củi to cũng được đưa vào làm nguồn giữ lửa. Khi mọi thứ được nấu chín, cất đặt xong thì việc chăm sóc, om cây củi lớn giữ lửa được tiến hành cẩn trọng. Cứ như thế, sáng mùng Một, mùng Hai, mùng Ba (có nhà còn đến tận mùng Năm) cời than lên lấy lửa nhóm bếp. Mọi sinh hoạt của gia đình đều lấy lửa từ nguồn lửa này, tuyệt nhiên không dùng nguồn lửa khác, trừ khi bất đắc dĩ nguồn lửa được giữ ở bếp bị tắt. Gia đình nào giữ được lửa trong ba ngày Tết báo hiệu năm đó sẽ thuận buồm xuôi gió, ấm no hạnh phúc. “Xin lửa, giữ lửa trong ba ngày Tết” đã trở thành một công việc linh thiêng, một phong tục tập quán quen thuộc ở quê tôi từ những năm tám mươi thế kỉ XX trở về trước.

Cuộc sống ngày càng hiện đại, những phong tục tập quán cũ dần cũng thay đổi theo thời gian. Bếp ga, bếp điện, bật lên là có lửa nên tục “xin lửa” hầu như không còn, nhưng “giữ lửa” trong ba ngày Tết vẫn còn ở nhiều vùng quê, nhưng quan niệm và cách thức cũng đã khác đi nhiều.

Những ai trải qua cái thời “xin lửa, giữ lửa ngày Tết” chắc mỗi khi Xuân về, Tết đến vẫn còn tâm trạng bâng khuâng, hoài niệm về một thời nghèo khó, thanh bình ấy đã nuôi nấng những tình cảm trong sáng, góp phần gắn kết bền chặt xóm làng người Việt, đùm bọc che chở nhau vượt qua mọi bão giông để vươn lên trong cuộc sống.

Nguyễn Bá Thuyết

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Văn hóa nêu gương, một tiêu chuẩn hàng đầu trong công tác nhân sự

Văn hóa nêu gương, một tiêu chuẩn hàng đầu trong công tác nhân sự

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, nêu gương là chuẩn mực đạo đức, văn hóa, lẽ sống trong hành động, việc làm và được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Nổi bật là ở đội ngũ trí thức, gồm: Quan lại, thầy đồ, các bậc cao niên, nho sĩ... Tiêu biểu như Chu Văn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dám dâng sớ đề nghị vua chém những kẻ nịnh thần trong triều với mong muốn được yên dân, xã tắc vững bền. Khi đất nước bị xâm lăng, đô hộ, nhiều người đã nêu gương, đi đầu trong các phong trào yêu nước, dâng hiến trí tuệ, đức tài cho sự nghiệp chống giặc ngoại xâm, tiêu biểu như Nguyễn Đình Chiểu, Phan Châu Trinh...
Phát huy và trọng dụng trí thức cao tuổi trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Phát huy và trọng dụng trí thức cao tuổi trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Trong thời đại cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là xu hướng già hóa dân số nhanh, thì NCT thực sự là nguồn lực quan trọng, vốn quý của xã hội, góp phần đáng kể vào phát triển bền vững đất nước, hiện thực hóa khát vọng dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Tấm lòng của đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trương Thị Mai đối với người có công

Tấm lòng của đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trương Thị Mai đối với người có công

Nhà tôi ở gần nhà công vụ của đồng chí Trương Thị Mai, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, nên biết được rất nhiều người trong khu dân cư đàm đạo về một nữ cán bộ lãnh đạo thật xứng đáng là công bộc của Dân, như lời Bác Hồ từng căn dặn, dạy bảo.
Những nguyên nhân của vấn nạn bạo lực học đường

Những nguyên nhân của vấn nạn bạo lực học đường

Từ vài thập kỉ trở lại đây, bạo lực học đường ở nước ta đang trở thành mối lo ngại của ngành giáo dục, cha mẹ học sinh và toàn xã hội. Nó tác động trực tiếp đến tinh thần, thái độ học tập của học sinh và việc giảng dạy của các thầy, cô giáo.
Dấu ấn thiên nhiên trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ

Dấu ấn thiên nhiên trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ

Văn hóa là thiên nhiên thứ hai do con người sáng tạo, qua quá trình tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội, văn hóa ẩm thực nói riêng là một thực thể sống động, chịu sự tác động và biến đổi qua biến thiên của thời gian trong môi trường xã hội và tự nhiên ấy…

Tin khác

Xây dựng giá trị văn hóa chuẩn mực con người Việt Nam

Xây dựng giá trị văn hóa chuẩn mực con người Việt Nam
Văn hóa là phạm trù thuộc về con người của con người, do con người sáng tạo ra, vì cuộc sống và sự phát triển, hoàn thiện của chính bản thân mình, làm cho con người trở thành Người. Mục tiêu và nội dung cốt lõi quan trọng nhất trong xây dựng văn hóa là xây dựng con người...

Vài suy ngẫm về cải cách tiền lương năm 2024

Vài suy ngẫm về cải cách tiền lương năm 2024
Theo Nghị quyết 27 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, từ ngày 1/7/2024, lương mới được trả theo vị trí việc làm thay cho mức lương cơ sở và hệ số lương hiện hành mang lại kì vọng cải thiện đáng kể thu nhập từ lương của đội ngũ cán bộ, công chức, và lực lượng vũ trang; giảm độ chênh lệch giữa thu nhập từ lương với sự biến động giá cả thực tế của thị trường, bảo đảm đời sống của những người hưởng lương từ chính sách. Qua đó góp phần giữ chân người có năng lực, hạn chế tình trạng “chảy máu xám”.

Chống lãng phí là nhiệm vụ cấp bách

Chống lãng phí là nhiệm vụ cấp bách
Vừa qua, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 27-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí” nhằm quán triệt Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, tạo sự chuyển biến tích cực; khắc phục tồn tại, hạn chế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, cơ bản đáp ứng yêu cầu thực tiễn…

Đôi điều về “suy thoái” của một số cán bộ, đảng viên hiện nay

Đôi điều về “suy thoái” của một số cán bộ, đảng viên hiện nay
Trong cuộc sống, đâu phải dễ nhận ra biểu hiện cũng như nguyên nhân của sự “suy thoái” ở một cá nhân hay tổ chức nào đó. Sự suy thoái của quần chúng đã là một vấn đề đáng lo ngại, và càng đáng lo ngại hơn nếu đó là sự suy thoái của cán bộ, đảng viên. Bởi vậy, vấn đề suy thoái của cán bộ, đảng viên hiện nay cần phải tiếp tục được nhìn nhận kĩ lưỡng và chỉnh đốn thường xuyên, nghiêm túc!

Thanh niên Việt Nam thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ

Thanh niên Việt Nam thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, thanh niên Việt Nam cần khắc ghi những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh để giữ vững và giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhằm làm tròn nhiệm vụ cách mạng vẻ vang là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa...

Làm việc và lạc quan khiến tinh thần người già nở hoa

Làm việc và lạc quan khiến tinh thần người già nở hoa
Nhiều công trình nghiên cứu về NCT đã cho lời khuyên đừng để những người già sống biệt lập, mà cần tạo điều kiện để người già được sống trong bầu không khí gia đình hòa thuận hoặc một tập thể quan hệ tốt.

Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động Chi hội và Chi hội trưởng NCT ở Lạng Sơn

Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động Chi hội và Chi hội trưởng NCT ở Lạng Sơn
Hội NCT tỉnh Lạng Sơn được thành lập theo Quyết định số 48 ngày 24/9/2001 của Chủ tịch UBND tỉnh, đến nay đã được 23 năm. Trải qua hơn 2 thập kỉ hoạt động, Hội NCT các cấp trong tỉnh đã không ngừng được xây dựng và phát triển, phong trào thi đua “Tuổi cao - Gương sáng” ngày càng nâng cao về chất lượng, xuất hiện ngày càng nhiều mô hình tiêu biểu trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.

“Hạnh phúc cho mọi người”

“Hạnh phúc cho mọi người”
Hưởng ứng chương trình của Liên Hợp Quốc và thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tổ chức các hoạt động nhân Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20/3 hằng năm”.

Đảng ta lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu

Đảng ta lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu
Tháng 6/2012, Liên Hợp Quốc có nghị quyết chọn ngày 20/3 là Ngày Quốc tế Hạnh phúc. Sau đó, 193 nước thành viên (trong đó có Việt Nam) cùng cam kết sẽ ủng hộ bằng các nỗ lực nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng xã hội công bằng, phát triển bền vững, nhằm đem lại hạnh phúc cho người dân...

Xu thế già hóa, đặc điểm ở Việt Nam và khuyến nghị chính sách

Xu thế già hóa, đặc điểm ở Việt Nam và khuyến nghị chính sách
Các khái niệm “Người cao tuổi” (NCT) hay “Già hóa”, “Dân số già”, “Dân số siêu già” chỉ mang tính tương đối, chứ không có tính “chính xác toán học”. Chẳng hạn, Liên Hợp Quốc và nhiều nước phát triển thường lấy tiêu chuẩn là từ 65 tuổi trở lên còn Luật NCT Việt Nam (2009) quy định những người từ đủ 60 tuổi trở lên là NCT, (bài viết sử dụng tiêu chuẩn này).

Bác Hồ với sự nghiệp giải phóng phụ nữ

Bác Hồ với sự nghiệp giải phóng phụ nữ
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến sự nghiệp giải phóng phụ nữ. Trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã phát triển và làm sáng tỏ hơn con đường giải phóng phụ nữ.

Lễ chùa đầu năm - nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt

Lễ chùa đầu năm - nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt
Với nhiều người, đi lễ chùa đầu năm không chỉ để cầu những điều may mắn cho bản thân, gia đình, mà còn bày tỏ tấm lòng thành kính với đức Phật, tổ tiên trong năm mới...

Giá trị cốt lõi trong bài viết của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhân kỉ niệm 94 năm thành lập Đảng

Giá trị cốt lõi trong bài viết của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhân kỉ niệm 94 năm thành lập Đảng
Phát huy truyền thống lịch sử 94 năm quang vinh của Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có bài viết quan trọng: “Tự hào và tin tưởng dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, quyết tâm xây dựng một nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh, văn hiến và anh hùng”, gửi thông điệp về sứ mệnh của Đảng cầm quyền, quyết đưa dân tộc ta tiến kịp thời đại.

Tình cảm của Bác Hồ với Bộ đội Biên phòng

Tình cảm của Bác Hồ với Bộ đội Biên phòng
Trải qua 65 năm (1959 – 2024) xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Bộ đội Biên phòng (BĐBP) luôn được Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin yêu. Với chức năng, nhiệm vụ làm nòng cốt, chuyên trách trong quản lí, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia; những trang sử vẻ vang, chiến công oanh liệt của lực lượng đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý...

Tìm hiểu đền đá cổ thời nhà Trần ở Tràng An

Tìm hiểu đền đá cổ thời nhà Trần ở Tràng An
Đền đá cổ thời nhà Trần ở Tràng An nằm trên ngọn núi cao, phía dưới là thung lũng Vụng Thắm thuộc địa phận xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.
Xem thêm
Phiên bản di động