Tứ quân tử thang một bài thuốc quý

Có lẽ không thầy thuốc y học cổ truyền nào lại không biết Tứ quân tử thang (TQTT), một phương thuốc đại biểu của nhóm kiện tì ích khí và cũng là một phương tễ cơ bản để cấu tạo nên nhiều bài thuốc bổ khí khác đã và đang được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn lâm sàng.

1 - Thành phần và cách dùng

Nhân sâm 6 - 9g, bạch truật 9 - 12g, phục linh 9 - 15g, chích cam thảo 6 - 9g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang hoặc chế thành hoàn tễ, mỗi ngày uống 2 - 3 lần, mỗi lần 6 - 9g.

2 - Công dụng và chủ trị

Cam ôn ích khí, kiện tì dưỡng vị. Thích dụng với chứng tì vị khí hư, sắc mặt vàng héo, tiếng nói nhỏ yếu, tứ chi vô lực, bụng đầy chậm tiêu, ăn kém, đại tiện lỏng nát, chất lưỡi nhợt, mạch tế nhược hoặc trầm hoãn.

3 - Nguồn gốc và phát triển

Khởi thủy từ sách Thái bình huệ dân hòa tễ cục phương. Trong bài, bốn vị đều bình hòa, không nhiệt không táo, bình bổ bất tuấn, có thể dùng lâu mà không gây tác dụng xấu, bởi vậy được gọi là “Tứ quân tử thang”.

- Hòa tễ cục phương gia biển đậu, hoắc hương, hoàng kì, gọi là Gia giảm tứ quân tử thang chuyên trị trẻ em thổ tả khó cầm

- Tiểu nhi dược chứng trực quyết gia trần bì, gọi là Dị công tán, chủ trị tì vị hư nhược, chán ăn, đầy bụng, ẩu thổ tiết tả, trẻ em tiêu hóa không tốt.

Tứ quân tử thang một bài thuốc quý

- Phụ nhân lương phương gia bán hạ, trần bì, gọi là Lục quân tử thang, chủ trị tì hư đàm trệ.

- Y phương tập giải gia bán hạ, trần bì, sa nhân, mộc hương, gọi là Hương sa lục quân tử thang, chủ trị tì vị khí hư, hàn thấp trệ đọng.

- Bác ái tâm giám bỏ bạch truật và phục linh, gia hoàng kì, nhục quế, gọi là Bảo nguyên thang, chủ trị hư tổn lao lực, nguyên khí bất túc.

- Kì hiệu lương phương gia biển đậu, hoàng kì, sinh khương, đại táo, gọi là Lục thần tán, chủ trị tì vị hư nhược, tâm khí bất túc.

4 - ứng dụng lâm sàng hiện đại

- Nội khoa

Viêm loét dạ dày tá tràng: Một nghiên cứu dùng TQTT gia trần bì, hoàng kì, mộc hương trị liệu 38 ca vị quản thống, trong đó 12 ca viêm dạ dày mạn tính, 2 ca viêm dạ dày cấp tính, 17 ca loét đường tiêu hóa, 6 ca loét hành tá tràng kết hợp viêm dạ dày mạn tính, 1 ca sa dạ dày, kết quả trung bình sau 58 ngày dùng thuốc, có hiệu quả rõ rệt 26 ca, có hiệu quả 12 ca. Một nghiên cứu khác dùng TQTT gia trần bì, bán hạ, mộc hương, sa nhân trị liệu 125 ca, sau 30 - 90 ngày đạt hiệu quả tốt 86 ca, khá 22 ca, trung bình 17 ca. Cũng có tác giả gia trần bì, bán hạ, huyền hồ, bạch thược, trị liệu 123 ca, đạt hiệu quả 92,7% sau 20 ngày điều trị.

Xuất huyết đường tiêu hóa trên: Một nghiên cứu dùng TQTT gia đương quy, trần bì, bạch thược, hoàng liên, địa du, đan sâm. tam thất, bạch cập trị liệu 84 ca, trong đó 50 ca loét hành tá tràng, 1 ca loét dạ dày, 8 ca viêm dạ dày mạn tính, 15 ca không rõ nguyên nhân, kết quả sau dùng 3 - 15 thang, 100% số ca ngừng xuất huyết, giảm đau rõ rệt, phản ứng Mayer chuyển âm tính.

Viêm ruột do nấm: Một nghiên cứu dùng TQTT gia khổ sâm làm phương cơ bản, nếu nhiệt nặng gia thêm bạch đầu ông, xuyên hoàng liên; khí hư gia hoàng kì; dương hư gia phụ phiến, nhục quế; thấp nặng gia ý dĩ, trạch tả; bụng chướng gia chỉ xác, hậu phác; cửu tả gia kha tử, anh túc xác, đã trị liệu 32 ca, kết quả khỏi 15 ca, tốt 9 ca, khá 7 ca, không khỏi 1 ca, đạt hiệu quả 96,9%.

Lị mạn tính: Một nghiên cứu dùng TQTT gia sơn tra, bạch đầu ông điều trị đạt kết quả khá tốt.

Viêm gan mạn tính hoạt động: Một nghiên cứu dùng TQTT gia hoàng kì trị liệu 40 ca có HBsAg (+) tính, men GPT trung bình 262,3, kết quả sau 4 - 5 tháng dùng thuốc 100% men gan trở về trị số bình thường, 70% HBsAg chuyển sang (-) tính.

Viêm phế quản mạn tính: Một nghiên cứu dùng TQTT gia hoàng kì, nhục quế, tiên linh tì, ngũ vị tử, hoàng tinh, đan sâm, địa long, viễn chí, cát cánh trị liệu 30 ca, đạt hiệu quả 83,3%, trong đó có 20 ca đạt loại khá.

Đau đầu: Một nghiên cứu dùng TQTT gia hoàng kì và chế phụ phiến làm phương cơ bản rồi tùy chứng mà gia thêm các vị khác, ví như: dễ cảm mạo gia phòng phong, tô diệp, sinh khương, ma hoàng, quế chi và tế tân; dương hư gia dâm dương hoắc, phá cố chỉ; âm hư gia thục địa, bạch thược và hà thủ ô chế... , trị liệu 50 ca, đạt hiệu quả 98%, trong đó có 86% thuộc loại tốt.

- Phụ khoa

Chứng nôn mửa ở phụ nữ có thai: Có tác giả dùng TQTT gia bán hạ, trần bì, trúc nhự, tô ngạnh, trị liệu 93 ca, sau khi uống 2 - 14 thang tất cả đều khỏi. Một nghiên cứu khác gia trần bì, bán hạ, tô ngạnh, kê nội kim và hương phụ, trị liệu 52 ca, sau uống 1 - 5 thang tất cả đều khỏi.

Băng lậu (rong kinh, rong huyết): Một nghiên cứu dùng TQTT gia hoàng kì, hương phụ, đan sâm và đương quy, trị liệu 42 ca, đạt hiệu quả 95,2%, trong đó khỏi 32 ca.

U cơ tử cung: Một nghiên cứu dùng TQTT gia nga truật, tam lăng và ngưu tất, trị liệu 13 ca, kết quả sau khi uống trung bình 58,4 ngày có 10 ca khỏi, 1 ca đỡ, đạt hiệu quả 84,6%.

Ngoài ra, kinh nghiệm cho thấy, TQTT gia tục đoạn và đỗ trọng chữa thai sản bất an; gia hoàng kì, long nhãn, táo nhân, mộc hương, đương quy, viễn chí chữa sản hậu thiếu sữa; gia hoàng kì chữa sa tử cung đều đạt hiệu quả khá tốt.

- Nhi khoa

Chứng chán ăn: Một nghiên cứu của các tác giả Trung quốc dùng TQTT gia vị phối hợp với tân dược có chứa kẽm trị liệu 98 ca, thấp nặng gia thương truật, hậu phác, đậu khấu và thần khúc; vị âm bất túc gia sa sâm, ngọc trúc, thạch hộc, mạch môn, hoài sơn và bạch thược; can khí uất kết gia biển đậu hoa, đại phúc bì, cốc nha, mạch nha và hà diệp... , kết quả sau uống từ 7 - 15 thang 100% đều có hiệu quả. ở Việt Nam, gần đây cơ sở đông dược Linh sơn đường đã dùng TQTT gia đại táo và sinh khương chế ra cao lỏng Kiện tì ích khí có công dụng kích thích tiêu hóa, phục hồi và tăng cường sức khỏe cho người suy nhược, giúp cho trẻ ăn ngon miệng.

Phúc tả (đi lỏng do rối loạn tiêu hóa): Một nghiên cứu dùng TQTT gia trần bì và bán hạ, trị liệu 150 ca, kết quả sau uống từ 1 - 7 thang có 144 ca khỏi, 6 ca không khỏi, đạt hiệu quả 96%.

- Ngoại khoa và da liễu

Phục hồi sau phẫu thuật bụng: Một nghiên cứu dùng TQTT gia trần bì, bán hạ, mộc hương, sa nhân trị liệu 14 ca, kết quả sau khi uống từ 1- 3 thang hầu hết các triệu chứng khó chịu ở vùng bụng đều được cải thiện.

Rụng tóc: Một nghiên cứu dùng TQTT gia hoàng kì liều cao trị liệu 16 ca đạt kết quả khá tốt. Cũng có tác giả khuyên nên gia hoàng kì, phòng phong và đương quy.

5 - Nghiên cứu dược lí hiện đại

Kết quả nghiên cứu cho thấy, TQTT có các tác dụng: (1) Điều tiết hệ thống thần kinh thực vật, thúc đẩy quá trình hồi phục công năng tiêu hóa và làm lành vết loét; (2) Tăng tạo glucogen trong gan, gia tăng năng lượng dự trữ; (3) Thúc đẩy công năng tạo huyết của tủy xương; (4) Điều chỉnh tuần hoàn huyết dịch; (5) Tăng cường chức năng của hệ thống miễn dịch; (6) Thúc đẩy công năng của các tuyến nội tiết, lập lại cân bằng thể dịch trong cơ thể; (7) Cung cấp các nguyên tố vi lượng như kẽm, sắt, đồng và magiê.

BS Hoàng Khánh Toàn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Diện chẩn - phương pháp chữa bệnh kì lạ

Diện chẩn - phương pháp chữa bệnh kì lạ

Tôi định viết một bài báo về ông - một thầy thuốc chữa bệnh bằng phương pháp “diện chẩn”, nhưng ông bảo: “Đừng viết! Tôi không muốn phô trương, quảng cáo. Cứ để tôi yên ổn chữa bệnh, giúp được người nào quý người ấy. Ai biết, ai tin thì đến. Bệnh nào chữa được thì tôi nhận, không thì thôi”…
Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Chiều ngày 17/4, Bộ Y tế đã có thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19 khẳng định: Việc xem xét, phê duyệt có điều kiện vắc xin cho nhu cầu cấp bách trong phòng, chống dịch COVID-19 được Bộ Y tế thực hiện theo đúng quy định.
Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, trong thực đơn bán trú bữa trưa và bữa phụ buổi chiều tại 2 trường học Isaac Newton, Pascal (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) có 2 món thức ăn gồm: cá filebasa chiên bơ và pizza nhân xúc xích nghi ngờ là nguyên nhân khiến nhiều học sinh ngộ độc nhập viện.
Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Tại cuộc họp kiểm điểm trách nhiệm lãnh đạo Bệnh viện Tâm thần Trung ương I sau vụ bệnh nhân có tiền sử bệnh tâm thần "bay lắc", mua bán, sử dụng ma túy ngay trong bệnh viện, ông Vương Văn Tịnh, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương I đề xuất nhận mức kỷ luật là khiển trách.
Bộ Y tế “không được phép để bất cứ liều vắc xin nào phải huỷ do không tổ chức tiêm được”

Bộ Y tế “không được phép để bất cứ liều vắc xin nào phải huỷ do không tổ chức tiêm được”

Bộ Y tế yêu cầu các tỉnh/thành phố hoàn thành tiêm chủng vắc xin COVID-19 của COVAX trước ngày 5/5; địa phương nào không tổ chức tiêm hết, Bộ Y tế sẽ thu hồi

Tin khác

Chữa bệnh bằng ẩm thực liệu pháp Nam y

Chữa bệnh bằng ẩm thực liệu pháp Nam y
Ẩm thực liệu pháp là phương pháp cơ bản, đơn giản không chỉ đơn thuần có tác dụng bổ dưỡng nâng cao, điều hòa sức khỏe, chống mệt mỏi... cho con người mà còn góp phần phòng ngừa, điều trị bệnh tật, đặc biệt đối với NCT...

TP Hồ CHí Minh: Phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2021

TP Hồ CHí Minh: Phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2021
Để tăng cường công tác thông tin, truyền thông chính xác, kịp thời, toàn diện, có trách nhiệm, trung thực các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm; đề cao vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong việc thực thi pháp luật về an toàn thực phẩm, sáng 15/4, Ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên truyền phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2021.

Chung tay vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn

Chung tay vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn
Ngày 15/4, tại Hà Nội, Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng (VACHE) phối hợp với Hội Người cao tuổi Việt Nam, Viện Phát triển sức khỏe cộng đồng Ánh sáng (LIGHT) và các nhà tài trợ tổ chức Chương trình tọa đàm “2021 - sự thay đổi vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn”.

Những quan niệm sai lầm khi dùng đông y trị liệu bất lực

Những quan niệm sai lầm khi dùng đông y trị liệu bất lực
Thường thì, khi lâm vào trạng thái bất lực ở các mức độ khác nhau, cánh “mày râu” hay tìm đến đông y để tư vấn và trị liệu. Đó là một thói quen tốt, bởi lẽ trong lĩnh vực này các biện pháp của y học cổ truyền tỏ ra có nhiều thế mạnh. Nhưng, điều đáng nói ở đây là, nhiều khi cả thầy thuốc và người bệnh đều bị mắc phải những quan niệm sai lầm không đáng có, từ đó dẫn đến hậu quả người bệnh thì “tiền mất tật mang”, còn thầy thuốc thì suy giảm uy tín. Vậy, những sai lầm đó là gì?

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 27)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 27)
Trong những kì trước chúng ta tìm hiểu về một số chứng bệnh của tạng Thận và một số hội chứng bệnh kết hợp giữa tạng thận và tạng tâm, tì. Trong kì này cùng tìm hiểu các hội chứng bệnh khác của tạng Thận và bệnh lí của phủ Bàng quang…

Xử phạt Công ty TNHH Doctor Beauty

Xử phạt Công ty TNHH Doctor Beauty
Quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo theo quy định, Công ty TNHH Doctor Beauty vừa bị xử phạt.
Xem thêm
Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Chiều ngày 17/4, Bộ Y tế đã có thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19 khẳng định: Việc xem xét, phê duyệt ...
Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Tại cuộc họp kiểm điểm trách nhiệm lãnh đạo Bệnh viện Tâm thần Trung ương I sau vụ bệnh nhân có tiền sử bệnh tâm thần "bay lắc", mua bán, ...
Tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 an toàn, góp phần đẩy lùi đại dịch

Tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 an toàn, góp phần đẩy lùi đại dịch

Tối 15/4, Bộ Y tế cùng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc (UNICEF) đã có thông cáo báo chí chung khẳng định ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, trong thực đơn bán trú bữa trưa và bữa phụ buổi chiều tại 2 trường học Isaac Newton, Pascal (Bắc Từ ...
Gần 6.000 người chết vì hít khói thuốc thụ động mỗi năm

Gần 6.000 người chết vì hít khói thuốc thụ động mỗi năm

Tại lễ phat động chiến dịch khách sạn, nhà hàng không khói thuốc tại Hà Nội sáng 3/4, TS. Kidong Park, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới ...
Cứu sống thanh niên 31 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp, lời cảnh tỉnh cho giới trẻ

Cứu sống thanh niên 31 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp, lời cảnh tỉnh cho giới trẻ

Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vừa cứu sống nam thanh niên 31 tuổi bị nhồi máu cơ tim. Theo Ths Hoàng Minh Quang, ...
Phiên bản di động