Tri thức bản địa của người cao tuổi trong phát triển xã hội bền vững

Kì 1: Tri thức bản địa và sự phát triển bền vững

Mối quan hệ hữu cơ

Phát triển bền vững là một khái niệm dùng để chỉ sự phát triển toàn diện xã hội hiện tại nhưng vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa.

Phát triển bền vững gồm 4 nội dung chính: Tăng trưởng kinh tế; bảo đảm công bằng xã hội; bảo vệ môi trường và tôn trọng các quyền con người, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhưng phải bảo vệ được môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Để đạt được yêu cầu này cần nhiều yếu tố, trong đó có việc phải phát huy tri thức bản địa của cư dân trong xã hội và từng địa bàn.

tri thuc ban dia cua nguoi cao tuoi trong phat trien xa hoi ben vung
Tục kiêng cấm cửa nhà bằng cành lá xanh được đồng bào dân tộc Mông, Dao ở xã Xuân Lập, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang, vận dụng vào phòng chống dịch Covid-19 Ảnh Hà Khánh

Tri thức bản địa hiểu một cách chung nhất là những kiến thức mà người dân ở một cộng đồng tích lũy được để thích nghi, tồn tại và phát triển phù hợp với môi trường tự nhiên và xã hội. Những kiến thức này là nền tảng để cộng đồng dân cư đưa ra những quyết định trong cuộc sống hằng ngày như săn bắn, hái lượm, canh tác, chăn nuôi, bảo vệ nguồn nước, sức khoẻ và thích nghi với những thay đổi của môi trường. Kiến thức bản địa sử dụng nguồn tài nguyên của địa phương, ít phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ bên ngoài và chỉ truyền miệng từ đời này sang đời khác, hiếm khi được ghi chép lại.

Tri thức bản địa có nhiều loại hình, thuộc nhiều cấp độ, mang đặc tính lứa tuổi, giới tính và đặc điểm của nhóm xã hội. Người già và người trẻ, phụ nữ và nam giới, nông dân và thương nhân, người có học thức và người ít học... tất cả đều có các loại kiến thức khác nhau. Có những kiến thức chung được mọi người trong cộng đồng hiểu biết, lại có những kiến thức chuyên nghiệp - chuyên biệt, chỉ có ở một số ít người (thầy thuốc, thầy cúng, biểu diễn dân ca, dân vũ, bà đỡ, hoặc thợ thủ công…). Như vậy, bất kì nhóm cộng đồng nào cũng có kiến thức bản địa, song ở lớp NCT thì sự tích lũy và vận dụng tri thức bản địa có bề dày và chiều sâu hơn.

Tri thức bản địa của NCT

Trong thực tiễn, tri thức bản địa của NCT được thể hiện trong nhiều lĩnh vực và được nhiều địa phương tiến hành.

tri thuc ban dia cua nguoi cao tuoi trong phat trien xa hoi ben vung
Người cao tuổi dân tộc Dao bảo tồn nguồn gien cây thuốc quý Ảnh IT

Trước hết là việc phát huy vai trò của NCT trong tuyên truyền vận động Nhân dân, giải quyết vụ việc phức tạp, xây dựng Hương ước, Quy ước thôn, làng. NCT với kiến thức và kinh nghiệm của mình sẽ giúp cho cấp ủy, chính quyền và cộng đồng dân cư gắn việc thực hiện các truyền thống cũ như phong tục tập quán, luật tục với pháp luật hiện hành. Có những điều pháp luật Nhà nước khó giải quyết, nhưng thông qua “cái lí” của già làng, người có uy tín trong dòng họ, dân tộc, tôn giáo… thì lại thành công. Ví dụ, về bảo vệ rừng, pháp luật Nhà nước có rất nhiều điều khoản nhưng bà con vẫn vi phạm, tuy nhiên chỉ cần già làng đặt một cành cây xanh hoặc tấm ta-leo ở lối vào rừng là không ai dám xâm phạm, vì đây là điều cấm kị của dòng tộc hay buôn bản.

Tri thức bản địa của NCT góp phần kiện toàn, nâng cao chất lượng hoạt động của thiết chế quản lí xã hội như trưởng thôn, bản, các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội… Các thiết chế này được coi là đại diện cho hệ thống chính trị của Nhà nước. Còn già làng, người có uy tín được người dân bầu ra, là đại diện của cộng đồng, dòng họ, tộc người. Tiếng nói của họ có ảnh hưởng rất lớn trong dẫn dắt tư tưởng, hành động của cộng đồng. Vì vậy, việc phát huy tri thức bản địa của NCT nhất là các già làng, trưởng dòng họ, người có uy tín trong xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở sẽ góp phần thống nhất giữa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước với tâm tư, nguyện vọng, lợi ích của người dân, giúp hoạt động của hệ thống chính trị đạt hiệu quả cao hơn.

Trong phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, tri thức bản địa về sinh kế của NCT được nghiên cứu, vận dụng vào quy hoạch dân cư, định canh, định cư; chuyển đổi vật nuôi, cây trồng; bảo tồn nguồn gien cây, con giống quý; bảo vệ tài nguyên, môi trường… Bằng tri thức và kinh nghiệm, NCT biết vùng đất này trồng được cây gì? Nuôi được con gì? Mùa vụ canh tác, cách nuôi trồng, để giống; mùa nào không được chặt cây, săn bắn, đánh cá… và đánh bắt ở mức độ nào để vạn vật còn phát triển, bảo đảm nguồn sống cho thế hệ sau.

Có thể nói, tri thức bản địa của NCT là vốn quý, có tiềm năng rất to lớn cần phải nghiên cứu, phát huy trong xây dựng kinh tế - xã hội địa phương phát triển bền vững. (Còn nữa)

Văn Minh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

them 6 ca covid 19 tai hai duong va quang nam trong do co 2 benh nhan tren 70 tuoi

Thêm 6 ca Covid-19 tại Hải Dương và Quảng Nam, trong đó có 2 bệnh nhân trên 70 tuổi

6h ngày 14/8, Bộ Y tế công bố thêm 6 ca mắc Covid-19 ở Hải Dương và Quảng Nam, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 911.
cach ly xa hoi toan tp hai duong tu 0 gio ngay 148

Cách ly xã hội toàn TP Hải Dương từ 0 giờ ngày 14.8

Sau cuộc họp khẩn, UBND tỉnh Hải Dương đã quyết định TP Hải dương thực hiện cách ly xã hội từ 0 giờ ngày 14.8, trong vòng 15 ngày. Nguyên tắc gia đình cách ly với gia đình; thôn, khu dân cư cách ly với thôn, khu dân cư; xã, phường cách ly với xã, phường...
hai duong hop khan vi co 3 ca nghi duong tinh voi covid 19

Hải Dương: Họp khẩn vì có 3 ca nghi dương tính với Covid -19

Hải Dương vừa họp khẩn, thông báo 3 trường hợp nghi mắc COVID-19 có liên quan đến quán Thế giới bò tươi ở 36 Ngô Quyền, TP Hải Dương.
ha noi hang chuc nghin nguoi sap bay voi chieu bai nhan vang tri an

Hà Nội: Hàng chục nghìn người "sập bẫy" với chiêu bài nhận vàng "tri ân"

Ngày 13/8, thông tin từ Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội, đơn vị này đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can là ra lệnh tạm giam với 1 nhóm đối tượng  để làm rõ hành vi lừa đảo.
tp hoi an tiep tuc cach ly xa hoi tu 0h ngay 148

TP Hội An tiếp tục cách ly xã hội từ 0h ngày 14/8

TP Hội An (Quảng Nam) tiếp tục cách ly xã hội từ 0h ngày 14/8 đến khi có thông báo mới.

Tin khác

Hà Nội bắt đầu tuyển sinh trực tiếp các lớp đầu cấp năm học 2020-2021

ha noi bat dau tuyen sinh truc tiep cac lop dau cap nam hoc 2020 2021
Ngày 13/8, các trường phổ thông, mầm non Hà Nội bắt đầu nhận hồ sơ tuyển sinh trực tiếp. Phụ huynh học sinh sẽ có 3 ngày đề hoàn thành thủ tục nhập học năm học mới 2020-2021.

Bệnh nhân 63 tuổi quê Hải Dương từng dự đám cưới, đi khám bệnh viện trước khi dương tính với SARS-CoV-2

benh nhan 63 tuoi que hai duong tung du dam cuoi di kham benh vien truoc khi duong tinh voi sars cov 2
Ca mắc Covid-19 tại Hà Nội được công bố chiều 12/8 là nam bệnh nhân tuổi 63. Trước khi có kết quả dương tính, bệnh nhân từng đi dự đám cưới, nhận trông giữ xe cho một nhà hàng ở TP Hải Dương và ở nhà con gái là chủ quán bia Lộc Vừng (huyện Thanh Trì, Hà Nội).

2 ca mắc Covid-19 ở Quảng Nam công bố sáng 13/8 đã đi những đâu?

2 ca mac covid 19 o quang nam cong bo sang 138 da di nhung dau
Ban Chỉ đạo phòng, chống Covid-19 tỉnh Quảng Nam đã thông tin về lịch trình 2 ca mắc Covid-19 được Bộ Y tế công bố sáng 13/8.

Bệnh nhân Covid-19 thứ 18 tại Việt Nam tử vong

benh nhan covid 19 thu 18 tai viet nam tu vong
Sáng 13/8, bệnh nhân 485 (nữ, 52 tuổi) tử vong do suy thận mạn giai đoạn cuối và mắc Covid-19, nâng số ca tử vong tại Việt Nam lên 18.

Bắc Ninh: Cháy xưởng sơn 2.000m2 trong khu công nghiệp Yên Phong

bac ninh chay xuong son 2000m2 trong khu cong nghiep yen phong
Ngọn lửa bùng phát tại xưởng sơn rộng hơn 2.000 m2 của Công ty TNHH Hansol CNP Vina trong khu công nghiệp Yên Phong (Yên Phong, Bắc Ninh).

Thêm 3 ca Covid-19, trong đó có một cụ bà 83 tuổi ở Quảng Nam

them 3 ca covid 19 trong do co mot cu ba 83 tuoi o quang nam
6h ngày 13/8, Bộ Y tế công bố thêm 3 ca mắc Covid-19, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 883.
Xem thêm
them 6 ca covid 19 tai hai duong va quang nam trong do co 2 benh nhan tren 70 tuoi

Thêm 6 ca Covid-19 tại Hải Dương và Quảng Nam, trong đó có 2 bệnh nhân trên 70 tuổi

6h ngày 14/8, Bộ Y tế công bố thêm 6 ca mắc Covid-19 ở Hải Dương và Quảng Nam, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 911.
cach ly xa hoi toan tp hai duong tu 0 gio ngay 148

Cách ly xã hội toàn TP Hải Dương từ 0 giờ ngày 14.8

Sau cuộc họp khẩn, UBND tỉnh Hải Dương đã quyết định TP Hải dương thực hiện cách ly xã hội từ 0 giờ ngày 14.8, trong vòng 15 ngày. Nguyên tắc ...
huyen nong cong thanh hoa phan dau den nam 2025 nam trong top dan dau tinh

Huyện Nông Cống (Thanh Hóa): Phấn đấu đến năm 2025 nằm trong TOP dẫn đầu tỉnh.

Ngày 13-8, Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Nông Cống lần thứ XXIV, nhiệm kỳ 2020-2025 chính thức khai mạc.
ha noi bat dau tuyen sinh truc tiep cac lop dau cap nam hoc 2020 2021

Hà Nội bắt đầu tuyển sinh trực tiếp các lớp đầu cấp năm học 2020-2021

Ngày 13/8, các trường phổ thông, mầm non Hà Nội bắt đầu nhận hồ sơ tuyển sinh trực tiếp. Phụ huynh học sinh sẽ có 3 ngày đề hoàn thành ...
tu ngay 118 bat dau cham thi tot nghiep thpt

Từ ngày 11/8 bắt đầu chấm thi tốt nghiệp THPT

Theo kế hoạch, ngay sau khi kết thúc môn thi cuối vào chiều 10/8, các hội đồng thi trên cả nước sẽ thực hiện quy trình chấm thi bắt đầu ...
thu truong nguyen huu do can bo coi thi phai nang cao tinh than trach nhiem trong thuc thi nhiem vu

Thứ trưởng Nguyễn Hữu Độ: Cán bộ coi thi phải nâng cao tinh thần trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ

Sáng nay (10/8), Thứ trưởng Nguyễn Hữu Độ kiểm tra công tác thi tại 2 điểm thi của tỉnh Hòa Bình.
chuyen cam dong ve lao nong lap tram cuu ho cho nguoi tam than

Chuyện cảm động về lão nông lập “trạm cứu hộ” cho người tâm thần

Có người chỉ tá túc nhà ông dăm ba ngày, nhưng có người đã được ông nuôi dưỡng suốt 11 năm và nhập cả khẩu vào nhà mình. Ông Phạm ...
thanh hoa chuyen minh nho no luc xay dung ntm

Thanh Hoá: Chuyển mình nhờ nỗ lực xây dựng NTM

Với sự nỗ lực không mệt mỏi của các cấp, các ngành từ tỉnh đến cơ sở, sau 10 năm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng ...
duong pho bich hoa trong long thu do

Đường, phố bích họa trong lòng Thủ đô.

Giờ đây Hà Nội có thêm, phố Hùng Hưng, đường Phan Đình Phùng, trở thành phố bích họa, đường bích họa trong lòng Thủ đô.
Phiên bản di động