Tri thức bản địa của người cao tuổi trong phát triển xã hội bền vững

Kì 1: Tri thức bản địa và sự phát triển bền vững

Mối quan hệ hữu cơ

Phát triển bền vững là một khái niệm dùng để chỉ sự phát triển toàn diện xã hội hiện tại nhưng vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa.

Phát triển bền vững gồm 4 nội dung chính: Tăng trưởng kinh tế; bảo đảm công bằng xã hội; bảo vệ môi trường và tôn trọng các quyền con người, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhưng phải bảo vệ được môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Để đạt được yêu cầu này cần nhiều yếu tố, trong đó có việc phải phát huy tri thức bản địa của cư dân trong xã hội và từng địa bàn.

Tục kiêng cấm cửa nhà bằng cành lá xanh được đồng bào dân tộc Mông, Dao ở xã Xuân Lập, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang, vận dụng vào phòng chống dịch Covid-19 Ảnh Hà Khánh
Tục kiêng cấm cửa nhà bằng cành lá xanh được đồng bào dân tộc Mông, Dao ở xã Xuân Lập, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang, vận dụng vào phòng chống dịch Covid-19 Ảnh Hà Khánh

Tri thức bản địa hiểu một cách chung nhất là những kiến thức mà người dân ở một cộng đồng tích lũy được để thích nghi, tồn tại và phát triển phù hợp với môi trường tự nhiên và xã hội. Những kiến thức này là nền tảng để cộng đồng dân cư đưa ra những quyết định trong cuộc sống hằng ngày như săn bắn, hái lượm, canh tác, chăn nuôi, bảo vệ nguồn nước, sức khoẻ và thích nghi với những thay đổi của môi trường. Kiến thức bản địa sử dụng nguồn tài nguyên của địa phương, ít phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ bên ngoài và chỉ truyền miệng từ đời này sang đời khác, hiếm khi được ghi chép lại.

Tri thức bản địa có nhiều loại hình, thuộc nhiều cấp độ, mang đặc tính lứa tuổi, giới tính và đặc điểm của nhóm xã hội. Người già và người trẻ, phụ nữ và nam giới, nông dân và thương nhân, người có học thức và người ít học... tất cả đều có các loại kiến thức khác nhau. Có những kiến thức chung được mọi người trong cộng đồng hiểu biết, lại có những kiến thức chuyên nghiệp - chuyên biệt, chỉ có ở một số ít người (thầy thuốc, thầy cúng, biểu diễn dân ca, dân vũ, bà đỡ, hoặc thợ thủ công…). Như vậy, bất kì nhóm cộng đồng nào cũng có kiến thức bản địa, song ở lớp NCT thì sự tích lũy và vận dụng tri thức bản địa có bề dày và chiều sâu hơn.

Tri thức bản địa của NCT

Trong thực tiễn, tri thức bản địa của NCT được thể hiện trong nhiều lĩnh vực và được nhiều địa phương tiến hành.

Người cao tuổi dân tộc Dao bảo tồn nguồn gien cây thuốc quý Ảnh IT
Người cao tuổi dân tộc Dao bảo tồn nguồn gien cây thuốc quý Ảnh IT

Trước hết là việc phát huy vai trò của NCT trong tuyên truyền vận động Nhân dân, giải quyết vụ việc phức tạp, xây dựng Hương ước, Quy ước thôn, làng. NCT với kiến thức và kinh nghiệm của mình sẽ giúp cho cấp ủy, chính quyền và cộng đồng dân cư gắn việc thực hiện các truyền thống cũ như phong tục tập quán, luật tục với pháp luật hiện hành. Có những điều pháp luật Nhà nước khó giải quyết, nhưng thông qua “cái lí” của già làng, người có uy tín trong dòng họ, dân tộc, tôn giáo… thì lại thành công. Ví dụ, về bảo vệ rừng, pháp luật Nhà nước có rất nhiều điều khoản nhưng bà con vẫn vi phạm, tuy nhiên chỉ cần già làng đặt một cành cây xanh hoặc tấm ta-leo ở lối vào rừng là không ai dám xâm phạm, vì đây là điều cấm kị của dòng tộc hay buôn bản.

Tri thức bản địa của NCT góp phần kiện toàn, nâng cao chất lượng hoạt động của thiết chế quản lí xã hội như trưởng thôn, bản, các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội… Các thiết chế này được coi là đại diện cho hệ thống chính trị của Nhà nước. Còn già làng, người có uy tín được người dân bầu ra, là đại diện của cộng đồng, dòng họ, tộc người. Tiếng nói của họ có ảnh hưởng rất lớn trong dẫn dắt tư tưởng, hành động của cộng đồng. Vì vậy, việc phát huy tri thức bản địa của NCT nhất là các già làng, trưởng dòng họ, người có uy tín trong xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở sẽ góp phần thống nhất giữa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước với tâm tư, nguyện vọng, lợi ích của người dân, giúp hoạt động của hệ thống chính trị đạt hiệu quả cao hơn.

Trong phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, tri thức bản địa về sinh kế của NCT được nghiên cứu, vận dụng vào quy hoạch dân cư, định canh, định cư; chuyển đổi vật nuôi, cây trồng; bảo tồn nguồn gien cây, con giống quý; bảo vệ tài nguyên, môi trường… Bằng tri thức và kinh nghiệm, NCT biết vùng đất này trồng được cây gì? Nuôi được con gì? Mùa vụ canh tác, cách nuôi trồng, để giống; mùa nào không được chặt cây, săn bắn, đánh cá… và đánh bắt ở mức độ nào để vạn vật còn phát triển, bảo đảm nguồn sống cho thế hệ sau.

Có thể nói, tri thức bản địa của NCT là vốn quý, có tiềm năng rất to lớn cần phải nghiên cứu, phát huy trong xây dựng kinh tế - xã hội địa phương phát triển bền vững. (Còn nữa)

Văn Minh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Nơi chắp cánh ước mơ cho con em đồng bào Rục

Nơi chắp cánh ước mơ cho con em đồng bào Rục

Những năm qua, dù còn gặp nhiều khó khăn nhưng thầy và trò Trường Tiểu và Trung học cơ sở (TH&THCS) Thượng Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình đã không ngừng nỗ lực vươn lên, đẩy mạnh các phong trào thi đua, vươn lên dạy tốt, học tốt.
TP Hồ Chí Minh: Lấy mẫu xét nghiệm 737 người tiếp xúc với 4 bệnh nhân Covid-19

TP Hồ Chí Minh: Lấy mẫu xét nghiệm 737 người tiếp xúc với 4 bệnh nhân Covid-19

Ngành Y tế TP Hồ Chí Minh đã lấy mẫu xét nghiệm 737 trường hợp tiếp xúc với 4 ca nhiễm Covid-19 mới ghi nhận. Nhiều mẫu xét nghiệm đã cho kết quả âm tính với SARS-CoV-2.
Vietnam Airlines xin lỗi vụ tiếp viên không tuân thủ quy định cách ly

Vietnam Airlines xin lỗi vụ tiếp viên không tuân thủ quy định cách ly

Vietnam Airlines đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan để điều tra, xử lý tất cả các cá nhân, tổ chức căn cứ trên mức độ sai phạm sau vụ tiếp viên không tuân thủ quy định cách ly.
Bắt tạm giam vợ nguyên giám đốc Sở Nội vụ Bà Rịa - Vũng Tàu

Bắt tạm giam vợ nguyên giám đốc Sở Nội vụ Bà Rịa - Vũng Tàu

Bằng nhiều lý do, cùng lời hứa hẹn sau 3 ngày sẽ trả nợ ngay, bà Trần Thị Kim Loan (vợ nguyên giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) đã vay mượn của nhiều người số tiền hàng chục tỉ đồng.
Không khí lạnh tăng cường mạnh, vùng núi cao khả năng xuất hiện băng giá

Không khí lạnh tăng cường mạnh, vùng núi cao khả năng xuất hiện băng giá

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường mạnh, tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trời tiếp tục rét, vùng núi có nơi rét đậm, rét hại. Trong các ngày 5-6/12, ở vùng núi cao có khả năng xảy ra băng giá và sương muối.

Tin khác

Hà Nội: Bắt giữ lô hàng iPhone nhập lậu trị giá 8 tỷ đồng

Hà Nội: Bắt giữ lô hàng iPhone nhập lậu trị giá 8 tỷ đồng
872 chiếc iPhone nhập lậu được lực lượng chức năng phát hiện tại kho hàng hóa nội địa thuộc Công ty Cổ phần dịch vụ hàng hóa Nội Bài (NCTS).

Đại học Tôn Đức Thắng cho toàn bộ sinh viên nghỉ học liên quan đến bệnh nhân dương tính Covid-19

Đại học Tôn Đức Thắng cho toàn bộ sinh viên nghỉ học liên quan đến bệnh nhân dương tính Covid-19
Trường Đại học Tôn Đức Thắng đã ra thông báo, tạm dừng tập trung sinh viên tại cơ sở Tân Phong, quận 7, TP Hồ Chí Minh từ ngày 2/12 đến ngày 6/12, do liên quan đến 2 sinh viên có tiếp xúc gần với ca nhiễm dương tính covid-19 là BN 1347.

Giải cứu hàng chục người mắc kẹt trong thang máy ở Hà Nội

Giải cứu hàng chục người mắc kẹt trong thang máy ở Hà Nội
38 người mắc kẹt trong 2 thang máy tại Công ty Cổ phần tập đoàn Hoàng Oanh vừa được lực lượng chức năng giải cứu, đưa ra ngoài an toàn.

Đại gia biệt thự dát vàng bị bắt để điều tra tội cho vay nặng lãi, rửa tiền

Đại gia biệt thự dát vàng bị bắt để điều tra tội cho vay nặng lãi, rửa tiền
Đại gia Thiện "Soi" sở hữu biệt thự được cho là dát vàng nằm trên quốc lộ 51 đã bị cơ quan công an bắt để điều tra về hành vi cho vay nặng lãi và rửa tiền.

Tạm giữ hình sự lái xe khách tàng trữ trái phép chất ma túy

Tạm giữ hình sự lái xe khách tàng trữ trái phép chất ma túy
Nguyễn Ngọc Phong, lái xe khách limousine bị Công an huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) ra quyết định tạm giữ hình sự để điều tra, làm rõ về hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy.

Quảng Bình: Bắt đối tượng lừa đảo chiếm đoạt hàng trăm triệu đồng bằng hình thức giải hạn

Quảng Bình: Bắt đối tượng lừa đảo chiếm đoạt hàng trăm triệu đồng bằng hình thức giải hạn
Phạm Thị Quyên trực tiếp dụ dỗ và dùng tài khoản Fb ảo lừa đảo, khiến chị Thủy tin con trai mình bị ma ám và đã tám lần chuyển 206 triệu đồng để nhờ y giải hạn. Chưa dừng lại, Quyên tiếp tục đòi thêm 120 triệu nữa nên đã bị phát giác và tố cáo đến cơ quan chức năng.
Xem thêm
TP Hồ Chí Minh: Lấy mẫu xét nghiệm 737 người tiếp xúc với 4 bệnh nhân Covid-19

TP Hồ Chí Minh: Lấy mẫu xét nghiệm 737 người tiếp xúc với 4 bệnh nhân Covid-19

Ngành Y tế TP Hồ Chí Minh đã lấy mẫu xét nghiệm 737 trường hợp tiếp xúc với 4 ca nhiễm Covid-19 mới ghi nhận. Nhiều mẫu xét nghiệm đã ...
Vietnam Airlines xin lỗi vụ tiếp viên không tuân thủ quy định cách ly

Vietnam Airlines xin lỗi vụ tiếp viên không tuân thủ quy định cách ly

Vietnam Airlines đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan để điều tra, xử lý tất cả các cá nhân, tổ chức căn cứ trên mức độ ...
Bắt tạm giam vợ nguyên giám đốc Sở Nội vụ Bà Rịa - Vũng Tàu

Bắt tạm giam vợ nguyên giám đốc Sở Nội vụ Bà Rịa - Vũng Tàu

Bằng nhiều lý do, cùng lời hứa hẹn sau 3 ngày sẽ trả nợ ngay, bà Trần Thị Kim Loan (vợ nguyên giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bà Rịa ...
Nơi chắp cánh ước mơ cho con em đồng bào Rục

Nơi chắp cánh ước mơ cho con em đồng bào Rục

Những năm qua, dù còn gặp nhiều khó khăn nhưng thầy và trò Trường Tiểu và Trung học cơ sở (TH&THCS) Thượng Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình đã ...
Trường Tiểu học Hà Châu đẩy mạnh nâng cao chất lượng giáo dục

Trường Tiểu học Hà Châu đẩy mạnh nâng cao chất lượng giáo dục

Thầy giáo Lê Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hà Châu, xã Hà Châu, huyện Hà Trung cho biết, trong những năm học gần đây, nhà trường luôn nằm ...
Sẽ thu hồi các bằng tiến sĩ liên quan đến sai phạm của Đại học Đông Đô

Sẽ thu hồi các bằng tiến sĩ liên quan đến sai phạm của Đại học Đông Đô

Sáng 30/11, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đã thông tin chính thức tới báo chí về những sai phạm trong việc đào tạo văn bằng 2 của Đại ...
Tấm lòng của HAI đối với người cao tuổi

Tấm lòng của HAI đối với người cao tuổi

Tổ chức Hỗ trợ NCT Quốc tế tại Việt Nam (HAI) vừa trao 2 gói hỗ trợ trị giá 213 triệu đồng cho Hội NCT các tỉnh Thừa Thiên Huế ...
Chuyện tình của ông lão “nhặt” vợ

Chuyện tình của ông lão “nhặt” vợ

Mái ấm của hai người vô gia cư chỉ là chiếc thuyền nhỏ lênh đênh trên dòng sông Hồng, nhưng lại là mơ ước của bao người. Ông Nguyễn Văn ...
Đưa khách tham quan bán hàng không rõ nguồn gốc: Yêu cầu Công ty sữa Newzealand tạm dừng hoạt động

Đưa khách tham quan bán hàng không rõ nguồn gốc: Yêu cầu Công ty sữa Newzealand tạm dừng hoạt động

Mặc dù UBND huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình) đã tiến hành lập biên bản, yêu cầu Công ty Cổ phần sữa dinh dưỡng Quốc tế Newzealand (gọi tắt là ...
Phiên bản di động