Sống với đam mê

"Tôi hát ca trù không phải để được khen thưởng mà chỉ muốn gìn giữ âm nhạc, gìn giữ bảo vật quốc gia và truyền lại cho lớp trẻ". Nghệ nhân Nguyễn Thị Khướu đã nói với tôi như vậy ngay trong căn nhà của cụ - ngôi nhà giản dị, mộc mạc của một người được gọi là “Báu vật nhân văn sống”…

Vì một chữ… hát

Cũng đúng thôi, vì cụ là người có nhiều đóng góp cho ca trù, vực dậy một loại hình nghệ thuật độc đáo bằng cách truyền lại cho lớp trẻ để đất nước có được môn nghệ thuật… sâu sắc và triết lí. Thêm một điều đáng nói, hiếm có trường hợp nào như cụ: Sinh ra trong gia đình có mấy đời làm nghiệp cầm ca, lại được học ca trù từ khi rất nhỏ do bà nội cụ là một ca nương có tiếng, từng đi thi hát, vào tận trong Huế hát cho vua quan nghe. Còn bố cụ Khướu con nhà dòng dõi ở Tổng Vạn Điểm xưa. Cụ Nguyễn Văn Tệnh, những năm trước 1945, từng mở một nhà hát riêng lừng lẫy...

Nhà sẵn nghề như thế, con gái được đặt tên là Khướu, mong sau này nối nghiệp, nên đang học hát, cụ Khướu đã được theo "hầu" bà, "hầu" bố, "hầu" các ca nương. Cụ Khướu lớn lên trong tiếng đàn, tiếng hát và nối nghiệp tổ như một lẽ dĩ nhiên. Chẳng hiểu giời xui đất khiến thế nào tôi hỏi một câu mà ngay sau đó cảm thấy ân hận: "Nặng lòng với ca trù, cụ còn gì nuối tiếc?". Tôi không bao giờ nghĩ một người đã trải cả đời mình với nghiệp hát lại khóc òa lên như một đứa trẻ, rồi cụ bộc bạch: “Tôi phải mang ơn cuộc đời, mang ơn con người, mang ơn ca trù… Trả bao nhiêu cũng không hết. Nhà nghèo, tôi chỉ được học có hết lớp 4. Mỗi lần lên sân khấu, khán giả lại bỏ vào trong cái hòm một chút ít tiền nhỏ để tôi không phải đói. Tôi không bao giờ quên điều đó...".

Sống với đam mê
Chị em nghệ nhân Nguyễn Thị Vượn - Nguyễn Thị Khướu (từ trái qua)

Cứ thế, cụ Khướu lớn lên bằng tình yêu thầm lặng của ca trù và ca trù trở thành một phần máu thịt để cụ sống và vượt qua những thăng trầm cuộc đời. Để tới hôm nay cụ muốn đóng góp cho quê hương nơi đã nuôi sống cụ bằng cách giữ gìn ca trù, tuy biết rằng cũng chẳng đủ sức.

Làm "chiếc cầu nối nhỏ"

Hồi đó cụ Khướu đi hát rất nhiều nơi, cứ có hội hè, có đám khao, đám cưới là đi, thường vào tháng Giêng, tháng Hai, tháng Tám. Mà đã hát thì ôi thôi, giữ giọng ghê lắm! Kiêng khem đủ thứ. Không uống rượu, không ăn mỡ, ăn cay, ăn tanh, trước khi đi hát cũng không được ăn no. "Có lần sang bên Hưng Yên hát, lúc rỗi, mấy chị em ra chợ chơi. Về ông cụ tôi còn bắt há mồm ra…, khám xem có ăn linh tinh cái gì không", cụ Khướu cười hấp háy đôi mắt.

Chỉ có mấy năm thôi mà cụ Khướu cùng anh chị em trong họ đi hát khắp vùng. Ngẫm nghĩ chuyện xưa, cụ tiếc vì mình sinh ra vào cái thời sắp hết ca trù, không được như bà nội, như bố, nhất là lớp người như bà nội, được sống trọn vẹn với câu hát mình yêu thích.

Vì chỉ hát được vài năm thôi, khi đang tuổi thiếu nữ thì Cách mạng tháng Tám nổ ra, rồi chiến tranh, cụ theo thanh niên trong làng cùng với lực lượng du kích góp phần tiêu hao lực lượng địch. Hồi chống Pháp, làng Chanh Thôn của cụ cũng là điểm bị lùng sục, vây ráp ghê lắm!

Đến đận cải cách ruộng đất gia đình cũng gặp khó khăn. Cụ thân sinh bị quy địa chủ. May mà sửa sai được gọi là địa chủ yêu nước. Nghề hát nuôi sống gia đình một thời, sau này cũng không bị dè bỉu, có lẽ vì ca trù với người nông thôn cũng đã quen thuộc rồi. Nhưng người biết hát cũng chỉ giữ lấy mà thôi, không có dịp, không có cơ hội, cũng không được khuyến khích hát lại.

Gì thì cũng là tàn dư cũ rồi, phải lẳng lặng mà để trong lòng thôi! Nhớ quá thì lâu lâu lẩm nhẩm hát một mình, hay mấy anh chị em lúc vắng ngồi ôn lại với nhau. Cho đến mãi sau này, vào năm 2007, một ông trong làng có con gái là diễn viên Nhà hát Chèo Hà Nội, ngày nọ lên nhà hát thăm con. Nghe một ông khác trên đó nói chuyện ca trù, ông này mới bảo tưởng gì chứ làng tôi cũng có.

Có là có thế nào? Người ta mới tìm về, cán bộ Sở Văn hóa Hà Tây trước kia vào gặp các cụ, rồi đến GS Tô Ngọc Thanh - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan là lãnh đạo của Viện Âm nhạc… Khi đó nào còn mấy ai! Nghĩ mà ngậm ngùi, khi người ta tìm đến, ghi nhận thì mình cũng đã… già rồi, có say mê nhưng sức, giọng cũng không còn như xưa nữa.

Giờ thì chẳng còn ai ngoài cụ Khướu với cụ Vượn. Mà cụ Vượn đã yếu nhiều rồi. Cụ Khướu thì còn chút sức, còn tỉnh táo hơn nhưng mỗi năm giọng mỗi khác…

Hỏi cụ Khướu sao chừng ấy năm, bao nhiêu là chuyện thời cuộc, những khó khăn của gia đình, nhất là quá nhiều năm không được biểu diễn, câu hát không trình làng, sao vẫn nằm lòng đến vậy. “Đơn giản thôi!”, cụ cười, “chỉ vì yêu thích mà nhớ, mà hát, mà giữ lấy”.

Cái nghề hát, thú hát này cũng không ép được, nên con cái cụ không ai theo, không ai hát, các cháu cũng chỉ biết biết thế thôi. Cũng đành vậy, cuộc sống còn nhiều khó khăn... Như ở trong thôn, từ dạo ca trù được khởi sinh trở lại, các thành viên CLB ca trù Chanh Thôn được cụ Khướu, cụ Vượn truyền cho một số làn điệu cơ bản. Nhưng rồi các cháu lên THPT, lên đại học đi "thoát li", rồi lấy chồng về nơi khác, cũng khó mà giữ ca trù lắm!

"Cho nên gần đây chúng tôi thay đổi "chiến thuật", cụ Khướu cười: “Tập trung dạy cho mấy chị đã có chồng con mà thích ca hát. Hát ca trù thì phải gãy gọn, lên bổng xuống trầm, tròn vành rõ chữ. Hát phải ngậm miệng, hơi thở trong họng, chứ không như ca mới hay chèo. Cuối cùng, các chị cũng vỡ vạc được ra ít nhiều rồi đấy!".

"Giờ chúng tôi cứ dạy thôi, sao cho có người giữ được tiếng hát ca trù của Chanh Thôn này. Hát ca trù thì chỉ có giữ ở trong người thôi, chứ có ghi ra giấy, in ra sách mà không biết hát cũng chẳng để làm gì! Cho nên chúng tôi phải dạy kẻo mai kia mang theo đi thì phí hoài lắm! Nhiều người cũng hỏi tôi về chuyện xét phong danh hiệu này kia, tôi cũng chỉ nhiệt tình trả lời, chứ thực tình lâu nay có chế độ gì đâu. Tôi sống là sống với con cháu, với đam mê của mình thôi", nghệ nhân Nguyễn Thị Khướu chia sẻ.

Vũ Minh Phúc

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức khoanh vùng dập dịch thành công, hoạt động trở lại trong tình hình mới

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức khoanh vùng dập dịch thành công, hoạt động trở lại trong tình hình mới

Ngày 30/9, tại Khoa Ung bướu tầng 8 nhà D Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức qua xét nghiệm sàng lọc phát hiện 01 người nhà người bệnh dương tính với Virus SARS-CoV-2.
Kiên Giang tháo gỡ khó khăn, phục hồi và phát triển kinh tế

Kiên Giang tháo gỡ khó khăn, phục hồi và phát triển kinh tế

Duy trì và thực hiện “mục tiêu kép” từng bước khôi phục hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ để tạo nguồn thu, bảo đảm an sinh xã hội, ổn định đời sống Nhân dân, trong đó có người cao tuổi (NCT)… tiến tới thích nghi với điều kiện và trạng thái bình thường mới.
Bà Rịa – Vũng Tàu: Nhiều lĩnh vực, ngành nghề được phép hoạt động trở lại

Bà Rịa – Vũng Tàu: Nhiều lĩnh vực, ngành nghề được phép hoạt động trở lại

UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu vừa ban hành văn bản, áp dụng tạm thời một số biện pháp thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát dịch bệnh Covid -19 tại địa phương. Trong đó, cho phép nhiều lĩnh vực, ngành nghề hoạt động trở lại.
Ngày 16-10, Hà Nội phát hiện 10 người về từ TP.HCM và Đồng Nai dương tính Covid-19

Ngày 16-10, Hà Nội phát hiện 10 người về từ TP.HCM và Đồng Nai dương tính Covid-19

Chiều 16-10, Sở Y tế Hà Nội công bố 12 ca Covid-19 mới ghi nhận trên địa bàn, trong đó có 2 ca liên quan chùm Bệnh viện Việt Đức và 10 người về từ vùng dịch ở TP HCM, Đồng Nai...
Bà Rịa – Vũng Tàu: Căn cứ tình hình thực tế, cách ly tập trung hoặc tại nhà  đối với người về từ vùng dịch

Bà Rịa – Vũng Tàu: Căn cứ tình hình thực tế, cách ly tập trung hoặc tại nhà đối với người về từ vùng dịch

Theo đó, người về từ các địa phương, khu vực vừa hết giãn cách, nhất là với các địa phương có số ca nhiễm covid-19 cao như: TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Long An.., phải thực hiện xét nghiệm, tùy theo trường hợp phải cách ly y tế tập trung hoặc tại nhà riêng; áp dụng các biện pháp phòng chống dịch theo quy định.

Tin khác

Quảng Bình: Đột phá mở cửa du lịch, đón đoàn khách đầu tiên từ TP Hồ Chí Minh

Quảng Bình: Đột phá mở cửa du lịch, đón đoàn khách đầu tiên từ TP Hồ Chí Minh
Ngày 15/10, tỉnh Quảng Bình tổ chức đón tour du lịch, vận chuyển khép kín, tour du lịch xanh và an toàn, đưa du khách từ điểm đầu đến điểm cuối và ở các điểm tham quan, thí điểm tổ chức tour trọn gói "1 cung đường - 2 điểm đến" từ các địa phương khác tới.

Cô gái trẻ Hải Phòng và hành trình lập nghiệp thành công tại xứ Kim Chi

Cô gái trẻ Hải Phòng và hành trình lập nghiệp thành công tại xứ Kim Chi
Sinh ra và lớn lên tại thành phố Hải Phòng, với tuổi thơ nghèo khó lại từng nhiều lần kinh doanh thất bại đến trắng tay, rơi vào bế tắc đã rèn luyện cho cô gái Đất Cảng này nghị lực phấn đấu vươn lên để có thể xây dựng được sự nghiệp là cổ đông và đồng sáng lập nhà máy sản xuất mỹ phẩm, thực phẩm chức năng OMYO – HEALKINBIO nơi xứ người như ngày hôm nay.

Du lịch chăm sóc sức khoẻ: Mãnh đất dồi dào nhưng còn “bỏ ngỏ”

Du lịch chăm sóc sức khoẻ: Mãnh đất dồi dào nhưng còn “bỏ ngỏ”
Việt Nam giàu tiềm năng tài nguyên thiên nhiên, với nhiều chùa, tịnh xá, hệ thống cây dược liệu dồi dào, cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn, phong phú…Tuy nhiên, việc phát triển du lịch chăm sóc sức khoẻ (CSSK) vẫn chưa thật sự “bứt phá”.

“Kết nối cộng đồng-Vượt qua thử thách”: Hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19

“Kết nối cộng đồng-Vượt qua thử thách”: Hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19
Thực hiện chiến dịch “Kết nối cộng đồng - Vượt qua thử thách” do Trung ương Hội Chữ Việt Nam phát động. Ngày 14/10/2021, Thường trực Hội Chữ thập đỏ TP Thủ Đức đã thăm và trao tặng “Túi hàng gia đình” đến 320 hộ dân có hoàn cảnh khó khăn do ảnh hưởng dịch bệnh Covid-19 tại phường Long Phước, TP Thủ Đức.

Tiền Giang: Bố trí lại chốt kiểm soát phòng, chống dịch, không kiểm tra giấy đi đường nội tỉnh

Tiền Giang: Bố trí lại chốt kiểm soát phòng, chống dịch, không kiểm tra giấy đi đường nội tỉnh
Ngày 14/10, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang ký văn bản chỉ đạo về việc rà soát, bố trí lại chốt kiểm soát phòng, chống dịch Covid-19 và hướng dẫn tạm thời việc đi lại của người dân trên địa bàn tỉnh. Trong khi chờ có kế hoạt chính thức về thực hiện Nghị quyết 128 của Chính phủ, tỉnh Tiền Giang vẫn duy trì các chốt cửa ngõ, không kiểm tra giấy đi đường trong nội tỉnh.

Thanh Hóa: 2 vợ chồng mắc COVID-19 có lịch trình di chuyển phức tạp

Thanh Hóa: 2 vợ chồng mắc COVID-19 có lịch trình di chuyển phức tạp
Ngày 14/10, Thanh Hóa ghi nhận 9 ca mắc COVID-19 mới, trong đó có 2 ca cộng đồng là vợ chồng.
Xem thêm
3 tỉnh đầu tiên ở miền Tây ban hành quy định việc đi lại

3 tỉnh đầu tiên ở miền Tây ban hành quy định việc đi lại

Người từ ngoài tỉnh vào Sóc Trăng có chứng nhận tiêm đủ liều vắc xin không phải cách ly. Người từ vùng 1, vùng 2 của địa phương khác vào Cà Mau chỉ khai báo y tế…
Bà Rịa – Vũng Tàu: Nhiều lĩnh vực, ngành nghề được phép hoạt động trở lại

Bà Rịa – Vũng Tàu: Nhiều lĩnh vực, ngành nghề được phép hoạt động trở lại

UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu vừa ban hành văn bản, áp dụng tạm thời một số biện pháp thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát dịch bệnh Covid -19 tại địa phương. Trong đó, cho phép nhiều lĩnh vực, ngành nghề hoạt động trở lại.
Nhiều tỉnh miền Tây hỗ trợ tiền cho người cách ly

Nhiều tỉnh miền Tây hỗ trợ tiền cho người cách ly

Chia sẻ khó khăn với hàng ngàn người dân ở các tỉnh, thành phố trở về quê trong những ngày qua, các tỉnh Sóc Trăng, Hậu Giang… đã chi hỗ trợ 80.000 đồng/ngày/người cho những người phải cách ly.
Trường liên cấp Capitole bị phạt 30 triệu đồng

Trường liên cấp Capitole bị phạt 30 triệu đồng

Tự ý đón học sinh trở lại trường, Trường liên cấp Capitole tại xã Tiên Dược (huyện Sóc Sơn, Hà Nội) bị phạt 30 triệu đồng.
Tiền Giang: Chương trình Nâng bước đến trường cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn do đại dịch Covid 19

Tiền Giang: Chương trình Nâng bước đến trường cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn do đại dịch Covid 19

Sáng ngày 9/10, tại Trường THCS Xuân Diệu, thành phố Mỹ Tho, Hội khuyến học tỉnh Tiền Giang tổ chức chương trình “Nâng bước đến trường” cho học sinh có hòan cảnh khó khăn do bị ảnh hưởng đại dịch Covid 19 năm học 2021-2022.
Ngành Giáo dục tỉnh Yên Bái: 30 năm một chặng đường phát triển

Ngành Giáo dục tỉnh Yên Bái: 30 năm một chặng đường phát triển

Sau 30 năm tái lập tỉnh Yên Bái, Ngành giáo dục Yên Bái đã có nhiều khởi sắc, xây dựng trường học hạnh phúc, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới.
Nghi Sơn ngày mỗi đổi thay (kỳ 3)

Nghi Sơn ngày mỗi đổi thay (kỳ 3)

Kỳ cuối: Phấn đấu đến năm 2030 người dân Nghi Sơn ổn định mọi mặt Để có được cái nhìn tổng thể, đầy đủ, khách quan về sự đổi thay trong đời sống của người dân bị ảnh hưởng trong quá trình triển khai các dự án tại Khu Kinh tế Nghi Sơn, Phóng viên đã có
Nghi Sơn ngày mỗi đổi thay (kỳ 2)

Nghi Sơn ngày mỗi đổi thay (kỳ 2)

Kỳ II: Đặc biệt quan tâm những người yếu thế ​​​​​​​Hiện nay, trên địa bàn thị xã Nghi Sơn (Thanh Hóa) có khoảng 1.300 người yếu thế như người già, phụ nữ nghèo neo đơn, người hạn chế về sức khoẻ đang được tài trợ nguồn vốn từ Cty Lọc TNHH Lọc hóa dầu Ng
Nghi Sơn ngày mỗi đổi thay (kỳ 1)

Nghi Sơn ngày mỗi đổi thay (kỳ 1)

Từ 1 vùng đất nghèo nhất nhì tỉnh Thanh, ngày nay Nghi Sơn đang định hướng trở thành một trong những trung tâm công nghiệp - đô thị - dịch vụ ven biển trọng điểm của cả nước. Đặc biệt, cuộc sống của hàng vạn người dân bản địa đang đổi thay về mọi mặ
Phiên bản di động