Sống với đam mê

"Tôi hát ca trù không phải để được khen thưởng mà chỉ muốn gìn giữ âm nhạc, gìn giữ bảo vật quốc gia và truyền lại cho lớp trẻ". Nghệ nhân Nguyễn Thị Khướu đã nói với tôi như vậy ngay trong căn nhà của cụ - ngôi nhà giản dị, mộc mạc của một người được gọi là “Báu vật nhân văn sống”…

Vì một chữ… hát

Cũng đúng thôi, vì cụ là người có nhiều đóng góp cho ca trù, vực dậy một loại hình nghệ thuật độc đáo bằng cách truyền lại cho lớp trẻ để đất nước có được môn nghệ thuật… sâu sắc và triết lí. Thêm một điều đáng nói, hiếm có trường hợp nào như cụ: Sinh ra trong gia đình có mấy đời làm nghiệp cầm ca, lại được học ca trù từ khi rất nhỏ do bà nội cụ là một ca nương có tiếng, từng đi thi hát, vào tận trong Huế hát cho vua quan nghe. Còn bố cụ Khướu con nhà dòng dõi ở Tổng Vạn Điểm xưa. Cụ Nguyễn Văn Tệnh, những năm trước 1945, từng mở một nhà hát riêng lừng lẫy...

Nhà sẵn nghề như thế, con gái được đặt tên là Khướu, mong sau này nối nghiệp, nên đang học hát, cụ Khướu đã được theo "hầu" bà, "hầu" bố, "hầu" các ca nương. Cụ Khướu lớn lên trong tiếng đàn, tiếng hát và nối nghiệp tổ như một lẽ dĩ nhiên. Chẳng hiểu giời xui đất khiến thế nào tôi hỏi một câu mà ngay sau đó cảm thấy ân hận: "Nặng lòng với ca trù, cụ còn gì nuối tiếc?". Tôi không bao giờ nghĩ một người đã trải cả đời mình với nghiệp hát lại khóc òa lên như một đứa trẻ, rồi cụ bộc bạch: “Tôi phải mang ơn cuộc đời, mang ơn con người, mang ơn ca trù… Trả bao nhiêu cũng không hết. Nhà nghèo, tôi chỉ được học có hết lớp 4. Mỗi lần lên sân khấu, khán giả lại bỏ vào trong cái hòm một chút ít tiền nhỏ để tôi không phải đói. Tôi không bao giờ quên điều đó...".

Sống với đam mê
Chị em nghệ nhân Nguyễn Thị Vượn - Nguyễn Thị Khướu (từ trái qua)

Cứ thế, cụ Khướu lớn lên bằng tình yêu thầm lặng của ca trù và ca trù trở thành một phần máu thịt để cụ sống và vượt qua những thăng trầm cuộc đời. Để tới hôm nay cụ muốn đóng góp cho quê hương nơi đã nuôi sống cụ bằng cách giữ gìn ca trù, tuy biết rằng cũng chẳng đủ sức.

Làm "chiếc cầu nối nhỏ"

Hồi đó cụ Khướu đi hát rất nhiều nơi, cứ có hội hè, có đám khao, đám cưới là đi, thường vào tháng Giêng, tháng Hai, tháng Tám. Mà đã hát thì ôi thôi, giữ giọng ghê lắm! Kiêng khem đủ thứ. Không uống rượu, không ăn mỡ, ăn cay, ăn tanh, trước khi đi hát cũng không được ăn no. "Có lần sang bên Hưng Yên hát, lúc rỗi, mấy chị em ra chợ chơi. Về ông cụ tôi còn bắt há mồm ra…, khám xem có ăn linh tinh cái gì không", cụ Khướu cười hấp háy đôi mắt.

Chỉ có mấy năm thôi mà cụ Khướu cùng anh chị em trong họ đi hát khắp vùng. Ngẫm nghĩ chuyện xưa, cụ tiếc vì mình sinh ra vào cái thời sắp hết ca trù, không được như bà nội, như bố, nhất là lớp người như bà nội, được sống trọn vẹn với câu hát mình yêu thích.

Vì chỉ hát được vài năm thôi, khi đang tuổi thiếu nữ thì Cách mạng tháng Tám nổ ra, rồi chiến tranh, cụ theo thanh niên trong làng cùng với lực lượng du kích góp phần tiêu hao lực lượng địch. Hồi chống Pháp, làng Chanh Thôn của cụ cũng là điểm bị lùng sục, vây ráp ghê lắm!

Đến đận cải cách ruộng đất gia đình cũng gặp khó khăn. Cụ thân sinh bị quy địa chủ. May mà sửa sai được gọi là địa chủ yêu nước. Nghề hát nuôi sống gia đình một thời, sau này cũng không bị dè bỉu, có lẽ vì ca trù với người nông thôn cũng đã quen thuộc rồi. Nhưng người biết hát cũng chỉ giữ lấy mà thôi, không có dịp, không có cơ hội, cũng không được khuyến khích hát lại.

Gì thì cũng là tàn dư cũ rồi, phải lẳng lặng mà để trong lòng thôi! Nhớ quá thì lâu lâu lẩm nhẩm hát một mình, hay mấy anh chị em lúc vắng ngồi ôn lại với nhau. Cho đến mãi sau này, vào năm 2007, một ông trong làng có con gái là diễn viên Nhà hát Chèo Hà Nội, ngày nọ lên nhà hát thăm con. Nghe một ông khác trên đó nói chuyện ca trù, ông này mới bảo tưởng gì chứ làng tôi cũng có.

Có là có thế nào? Người ta mới tìm về, cán bộ Sở Văn hóa Hà Tây trước kia vào gặp các cụ, rồi đến GS Tô Ngọc Thanh - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan là lãnh đạo của Viện Âm nhạc… Khi đó nào còn mấy ai! Nghĩ mà ngậm ngùi, khi người ta tìm đến, ghi nhận thì mình cũng đã… già rồi, có say mê nhưng sức, giọng cũng không còn như xưa nữa.

Giờ thì chẳng còn ai ngoài cụ Khướu với cụ Vượn. Mà cụ Vượn đã yếu nhiều rồi. Cụ Khướu thì còn chút sức, còn tỉnh táo hơn nhưng mỗi năm giọng mỗi khác…

Hỏi cụ Khướu sao chừng ấy năm, bao nhiêu là chuyện thời cuộc, những khó khăn của gia đình, nhất là quá nhiều năm không được biểu diễn, câu hát không trình làng, sao vẫn nằm lòng đến vậy. “Đơn giản thôi!”, cụ cười, “chỉ vì yêu thích mà nhớ, mà hát, mà giữ lấy”.

Cái nghề hát, thú hát này cũng không ép được, nên con cái cụ không ai theo, không ai hát, các cháu cũng chỉ biết biết thế thôi. Cũng đành vậy, cuộc sống còn nhiều khó khăn... Như ở trong thôn, từ dạo ca trù được khởi sinh trở lại, các thành viên CLB ca trù Chanh Thôn được cụ Khướu, cụ Vượn truyền cho một số làn điệu cơ bản. Nhưng rồi các cháu lên THPT, lên đại học đi "thoát li", rồi lấy chồng về nơi khác, cũng khó mà giữ ca trù lắm!

"Cho nên gần đây chúng tôi thay đổi "chiến thuật", cụ Khướu cười: “Tập trung dạy cho mấy chị đã có chồng con mà thích ca hát. Hát ca trù thì phải gãy gọn, lên bổng xuống trầm, tròn vành rõ chữ. Hát phải ngậm miệng, hơi thở trong họng, chứ không như ca mới hay chèo. Cuối cùng, các chị cũng vỡ vạc được ra ít nhiều rồi đấy!".

"Giờ chúng tôi cứ dạy thôi, sao cho có người giữ được tiếng hát ca trù của Chanh Thôn này. Hát ca trù thì chỉ có giữ ở trong người thôi, chứ có ghi ra giấy, in ra sách mà không biết hát cũng chẳng để làm gì! Cho nên chúng tôi phải dạy kẻo mai kia mang theo đi thì phí hoài lắm! Nhiều người cũng hỏi tôi về chuyện xét phong danh hiệu này kia, tôi cũng chỉ nhiệt tình trả lời, chứ thực tình lâu nay có chế độ gì đâu. Tôi sống là sống với con cháu, với đam mê của mình thôi", nghệ nhân Nguyễn Thị Khướu chia sẻ.

Vũ Minh Phúc

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Trưa ngày 3/8, Hà Nội ghi nhận 23 ca mắc COVID-19, có 2 nhân viên Vinmart

Trưa ngày 3/8, Hà Nội ghi nhận 23 ca mắc COVID-19, có 2 nhân viên Vinmart

Trưa 3.8, Sở Y tế Hà Nội cho biết trong 6 giờ qua, Hà Nội tiếp tục ghi nhận thêm 23 trường hợp dương tính mới, trong đó có có 2 nhân viên Vinmart.
Lòng nhân ái từ những ngôi chùa

Lòng nhân ái từ những ngôi chùa

Nước Việt của chúng ta từ xưa đã có rất nhiều chùa. Dường như làng nào cũng có chùa. Chùa luôn được dựng ở chỗ phong quang nhất. Ở mỗi vùng quê, nếu có sông đẹp thì ven sông có chùa. Những nơi có núi thâm u, chắc chắn sẽ có mái chùa lặng lẽ kín đáo.
Người cao tuổi tỉnh Đồng Tháp chung tay phòng chống Covid-19

Người cao tuổi tỉnh Đồng Tháp chung tay phòng chống Covid-19

Mặc dù đã thực hiện quyết liệt nhiều giải pháp phòng, chống dịch Covid-19, tuy nhiên số ca mắc mới ở tỉnh Đồng Tháp còn cao và phải kéo dài thời gian thực hiện giãn cách xã hội đến ngày 15/8/2021. Trước bối cảnh này, các tổ chức, đoàn thể trong đó có Hội NCT đã cùng chung tay trong công tác phòng chống dịch…
4/4 thí sinh Việt Nam giành huy chương tại Olympic Hóa học quốc tế 2021

4/4 thí sinh Việt Nam giành huy chương tại Olympic Hóa học quốc tế 2021

Ngày 2.8, Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT cho biết, nhận được thông tin chính thức từ Nhật Bản về kết quả dự thi Olympic Hóa học Quốc tế năm 2021 của đội tuyển quốc gia Việt Nam. Theo đó, cả 4/4 thí sinh tham gia dự thi đều đoạt huy chương, với 3 Huy chương Vàng và 1 Huy chương Bạc.
Hà Nội: 55 khách sạn, siêu thị liên quan Công ty thực phẩm Thanh Nga

Hà Nội: 55 khách sạn, siêu thị liên quan Công ty thực phẩm Thanh Nga

Theo CDC Hà Nội, tính đến sáng 3/8, đã ghi nhận 40 trường hợp dương tính liên quan Công ty thực phẩm Thanh Nga (ngõ 651 Minh Khai, quận Hai Bà Trưng).

Tin khác

Những chuyến xe hồi hương nghĩa tình!

Những chuyến xe hồi hương nghĩa tình!
Trước tình hình diễn biến phức tạp của dịch bệnh COVID-19, chiều 2/8,tỉnh Quảng Nam tiếp tục tổ chức đón người dân gặp khó khăn ở TP.Hồ Chí Minh, sau đó là các địa phương khác ở phía Nam về quê miễn phí bằng ô tô.

Bắt tạm giam nguyên Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 1

Bắt tạm giam nguyên Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 1
Ông Phạm Dũng (nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Công ty xây dựng công trình Giao thông 1) vừa bị khởi tố, bắt tạm giam về hành vi “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát lãng phí”.

Các siêu thị VinMart, VinMart+ có yếu tố dịch tễ từ Công ty Thanh Nga

Các siêu thị VinMart, VinMart+ có yếu tố dịch tễ từ Công ty Thanh Nga
VinCommerce đã dừng nhận hàng từ nhà cung cấp có ca dương tính với COVID-19, chủ động thực hiện các biện pháp phòng dịch bao gồm tạm đóng cửa các điểm bán có nguy cơ.

Trao tặng trang thiết bị y tế phục vụ công tác phòng, chống dịch covid-19

Trao tặng trang thiết bị y tế phục vụ công tác phòng, chống dịch covid-19
Chiều 2/8, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hồ Chí Minh, Ban vận động, tiếp nhận công tác phòng, chống Covid-19 Thành phố đã phối hợp với nhà tài trợ tổ chức trao tặng trang thiết bị y tế, phương tiện phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19 cho Trung tâm cấp cứu 115 (266A đường Lý Thường Kiệt, Phường 14, quận 10) và Bệnh viện An Bình (số 146, đường An Bình, phường 7, quận 5).

Công ty Cổ phần may Sông Hồng bị phạt 250 triệu đồng hành chính về thuế

Công ty Cổ phần may Sông Hồng bị phạt 250 triệu đồng hành chính về thuế
Mới đây, Cục Thuế tỉnh Nam Định vừa có quyết định xử phạt 250 triệt Công ty Cổ phần may Sông Hồng về hành vi vi phạm hình chính về thuế.

Khẩn trương xem xét, điều chỉnh giảm giá nước sạch cho người dân

Khẩn trương xem xét, điều chỉnh giảm giá nước sạch cho người dân
Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản số 5257/VPCP-KTTH truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái yêu cầu Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khẩn trương xem xét, điều chỉnh giảm giá nước sạch sinh hoạt, tiền sử dụng nước sạch sinh hoạt hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19.
Xem thêm
Trưa ngày 3/8, Hà Nội ghi nhận 23 ca mắc COVID-19, có 2 nhân viên Vinmart

Trưa ngày 3/8, Hà Nội ghi nhận 23 ca mắc COVID-19, có 2 nhân viên Vinmart

Trưa 3.8, Sở Y tế Hà Nội cho biết trong 6 giờ qua, Hà Nội tiếp tục ghi nhận thêm 23 trường hợp dương tính mới, trong đó có có ...
Hà Nội: 55 khách sạn, siêu thị liên quan Công ty thực phẩm Thanh Nga

Hà Nội: 55 khách sạn, siêu thị liên quan Công ty thực phẩm Thanh Nga

Theo CDC Hà Nội, tính đến sáng 3/8, đã ghi nhận 40 trường hợp dương tính liên quan Công ty thực phẩm Thanh Nga (ngõ 651 Minh Khai, quận Hai ...
Những chuyến xe hồi hương nghĩa tình!

Những chuyến xe hồi hương nghĩa tình!

Quảng Nam tiếp tục tổ chức đón người dân gặp khó khăn ở TP.Hồ Chí Minh, sau đó là các địa phương khác ở phía Nam về quê miễn phí ...
4/4 thí sinh Việt Nam giành huy chương tại Olympic Hóa học quốc tế 2021

4/4 thí sinh Việt Nam giành huy chương tại Olympic Hóa học quốc tế 2021

Ngày 2.8, Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT cho biết, nhận được thông tin chính thức từ Nhật Bản về kết quả dự thi Olympic Hóa học Quốc tế ...
Các trường đại học lần lượt công bố điểm xét tuyển năm 2021

Các trường đại học lần lượt công bố điểm xét tuyển năm 2021

Sau khi Bộ GD&ĐT công bố điểm thi tốt nghiệp THPT 2021, nhiều trường đại học đồng loạt công bố mức điểm sàn xét tuyển liên quan đến điểm thi. ...
TP.Hồ Chí Minh: Thí sinh có nguyện vọng xét đặc cách tốt nghiệp THPT 2021 nộp đơn trước 30/7

TP.Hồ Chí Minh: Thí sinh có nguyện vọng xét đặc cách tốt nghiệp THPT 2021 nộp đơn trước 30/7

Ngày 28/7, Sở GD&ĐT TP.Hồ Chí Minh có văn bản hướng dẫn về việc phúc khảo bài thi đợt 1 và đăng ký thi hoặc xét đặc cách công nhận ...
Các “chiến binh” dũng cảm nơi tâm dịch

Các “chiến binh” dũng cảm nơi tâm dịch

Từ “chiến binh dũng cảm” không chỉ dành cho các lực lượng tuyến đầu
Người cao tuổi không ngoài cuộc (Tiếp theo và hết)

Người cao tuổi không ngoài cuộc (Tiếp theo và hết)

Trung ương Hội tổ chức quyên góp từ cán bộ, viên chức NCT cơ quan để có 22,71 triệu đồng ủng hộ Quỹ Phòng chống dịch
Những ngày giãn cách phòng, chống dịch…

Những ngày giãn cách phòng, chống dịch…

Tin thành phố có người nhiễm Covid-19 ở phường Tân An được lan truyền trong đêm 24/7. Sáng 25/7 và những ngày tiếp theo, Hội An lại bình lặng ...
Phiên bản di động