Nghĩ về truyền thống “Tôn sư trọng đạo” xưa và nay

“Tôn sư trọng đạo” là truyền thống đạo lí mang đậm giá trị nhân văn của dân tộc. Truyền thống này đã được ông cha ta tạo dựng, bồi đắp từ ngàn xưa cho đến nay. Trải qua thời gian, truyền thống ấy vẫn luôn tỏa sáng. Trong xã hội xưa và nay, “Tôn sư trọng đạo” có gì khác nhau?

Trọng người thầy đi liền với coi trọng sự học

Trong xã hội xưa, thầy giáo được coi là biểu tượng thiêng liêng cho sự học, là “khuôn vàng thước ngọc” của đạo đức, nhân cách để học trò học noi theo thầy mà trở thành người có đức, có nhân, có tài để giúp nước, giúp dân. Trong ba vị trí đặc biệt quan trọng của xã hội xưa “Quân - Sư - Phụ” thì người thầy chỉ đứng sau vua, người được xã hội, Nhân dân đặc biệt coi trọng và tôn vinh, là người mà Nhân dân gửi gắm niềm tin để giúp con em họ thành tài.

Ngay từ thời Hùng Vương, các vua Hùng đã chú trọng đến việc dạy chữ. Theo cuốn “Ngọc phả đình thôn Hương Lan” (xã Trưng Vương, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ), vào thời Hùng Vương thứ 18, niên hiệu Hùng Duệ Vương, từ vua đến dân rất quan tâm đến việc học hành, tu thân và lập thân. Vua Hùng Duệ Vương đã mời hai vợ chồng thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục (quê Bắc Ninh) vào cung dạy học cho Công chúa Tiên Dung và Công chúa Ngọc Hoa.

Khi thầy cô tạ thế, vua Hùng cùng người dân thôn Hương Lan vô cùng tiếc thương tiếc thầy cô, nên đã an táng ngay tại địa điểm thầy cô mở lớp dạy học. Nhà vua cũng cho phép thôn Hương Lan lập miếu để thờ cúng, hương hỏa cho thầy cô.

Thầy và trò Trường THPT Hạ Hòa (Phú Thọ) trong lễ khai giảng năm học mới.
Thầy và trò Trường THPT Hạ Hòa (Phú Thọ) trong lễ khai giảng năm học mới.

Ngày xưa, không phải gia đình nào cũng có điều kiện để cho con em đi học và cũng không có sẵn trường lớp như bây giờ. Vì thế, gia đình nào có điều kiện thường mời thầy đến nhà để thầy dạy con mình, giúp con em đọc được chữ, học vỡ nghĩa sách thánh hiền để làm cơ sở học cao hơn rồi thi thố, đỗ đạt mong được ra làm quan giúp dân, giúp nước. Cũng có người thầy từ bỏ chốn quan trường về quê mở lớp dạy học cho con nhà nghèo và không ít học trò nghèo đã nghe lời thầy, hiếu học mà đỗ đạt thành danh.

Trong xã hội xưa, cái nghĩa “Tôn sư trọng đạo” được gắn với tính mô phạm, khuôn phép, nhân cách, đạo đức. Vì thế, thầy phải ra thầy, trò phải ra trò. Muốn được học trò tôn kính, thầy phải giữ đúng chữ “đạo thầy”, thầy phải là biểu tượng của nhân cách cao đẹp, đạo đức chuẩn mực và tài trí hơn người. Còn nếu không có được những điều trên, thầy sẽ bị xã hội khinh rẻ, bị học trò coi thường. Về phía học trò, cũng phải giữ đúng “đạo học trò”, biết nghe lời thầy, biết chăm chỉ học tập và biết ứng xử cho phải đạo. Nếu phạm lỗi phải biết kính cẩn xin lỗi và sửa chữa lỗi lầm.

Chính vì vậy, trò vi phạm, nhất là phạm lỗi đạo đức, thầy trách phạt, thậm chí dùng roi đánh vào tay, vào lưng, thậm chí từ chối sự giáo dục để học trò nhận ra lỗi lầm của mình, nhưng trò và gia đình không hề kêu ca, không trách mắng thầy, vì họ đều nhận thức được rằng, có như vậy, con em họ mới nên người, mới cố gắng học hành. Khi gặp thầy, trò phải chào hỏi một cách cung kính, theo đúng lễ nghĩa.

Không gì thay được nhân cách người thầy

Trong xã hội ngày nay, người thầy vẫn có một vị trí đặc biệt quan trọng. Mặc dù khoa học kĩ thuật phát triển, nhiều yếu tố hiện đại, tiện ích có thể tham gia vào quá trình giáo dục con người, nhưng có lẽ không gì có thể thay thế được vị trí của người thầy. Bởi lẽ, dù xã hội có phát triển như thế nào đi nữa, người thầy vẫn luôn là biểu tượng cho nhân cách, chuẩn mực đạo đức và là người truyền vào tâm hồn học trò những điều tốt đẹp, gieo mầm thiện để nhân lên những điều thiện trong tâm căn mỗi học trò. Dù các phương tiện trong quá trình giáo dục có hiện đại, tối tân đến đâu cũng chỉ là phương tiện mang tính hỗ trợ cho bài giảng của thầy còn vai trò quan trọng vẫn là người thầy trên bục giảng, là phấn trắng, bảng đen. Thầy là người truyền lửa ham học cho học trò, khơi lên trong các em những ước mơ, hoài bão để thổi bùng lên những khát vọng cao đẹp trong tương lai.

Vì thế, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” vẫn còn nguyên giá trị. Tuy nhiên, cái nghĩa “Tôn sư trọng đạo” ngày nay có phần thay đổi so với xưa kia. Ở xã hội ngày nay, khoảng cách giữa thầy và trò không cách xa như trước. Mối quan hệ giữa thầy và trò không còn bị chi phối bởi những giáo lí nghiêm ngặt như trong xã hội xưa mà có phần được giảm nhẹ, giản hóa những quy định về lễ nghĩa. Vì thế, học trò ngày nay thể hiện sự kính trọng thầy bằng nhiều cách khác nhau chứ không bó hẹp như xưa.

Người thầy trong xã hội ngày nay vẫn phải là chuẩn mực của đạo đức, nhân cách và trí tuệ. Đặc biệt, khi xã hội phát triển, khoa học công nghệ đạt được những thành tựu to lớn, khi thế giới bước vào thời đại công nghệ 4.0, người thầy phải không ngừng học tập, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ để bắt kịp với thời đại, đáp ứng được những nhu cầu ngày càng cao về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Khi mặt trái của xã hội chi phối

Truyền thống “Tôn sư trọng đạo” ngày nay đã và đang bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố tiêu cực. Những yếu tố này thuộc về nhiều phía, cả phía người thầy, phía xã hội, phía học trò. Về phía người thầy, có không ít thầy cô năng lực chuyên môn nghiệp vụ yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu của giáo dục và đào tạo. Có không ít thầy cô vi phạm đạo đức nhà giáo, hành hung, bạo hành học trò, ép buộc học trò phải học thêm, tiêu cực trong thi cử... Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến đội ngũ các thầy cô giáo, một biểu tượng vốn thiêng liêng trong xã hội.

Về phía học sinh, có những em chưa ngoan đã có những hành động trái với đạo lí như cãi lại, chửi đánh, hành hung thầy cô khi mắc lỗi và bị xử lí. Những hành động này làm cho giá trị đạo đức xuống cấp nghiêm trọng, mối quan hệ thầy, trò bị hoen ố và giá trị của “Tôn sư trọng đạo” tuyệt nhiên không còn giữ được.

Còn về phía xã hội, khi mà cả xã hội tham gia vào quá trình giáo dục thì đã bộc lộ không ít những mặt trái, ảnh hưởng không nhỏ đến mối quan hệ thầy, trò. Cụ thể như, khi người dân bàn luận về một vấn đề nào đó trong giáo dục, đôi khi bàn luận một cách nóng vội, dẫn đến tranh luận một cách nảy lửa, thậm chí còn “ném đá” thầy cô không thương tiếc. Điều đó, đôi khi vô tình sẽ hạ thấp người thầy, hạ thấp giáo dục. Bên cạnh đó có không ít phụ huynh lợi dụng, mua chuộc thầy cô để che giấu những khuyết điểm, hay để con em mình có thành tích ảo...

Có thể nói, “Tôn sư trọng đạo” dù ở ngày xưa hay hôm nay và mãi mãi mai sau vẫn luôn là một nét đẹp không gì có thể thay thế được của dân tộc Việt Nam. Dù ở đâu, thời nào, người thầy vẫn giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội. Như Chu Văn An, người thầy tài cao đức trọng, biểu tượng thiêng liêng về hình ảnh người thầy của dân tộc Việt Nam đã nói: “Ta chưa từng thấy nước nào coi nhẹ sự học mà khá lên được”.

Nguyễn Thế Lượng

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Giáo dục những hành vi lệch chuẩn của học sinh khi sử dụng MXH

Giáo dục những hành vi lệch chuẩn của học sinh khi sử dụng MXH

Trong những năm gần đây, tình trạng học sinh sử dụng mạng xã hội (MXH) không đúng mục đích đã và đang gây ra những hậu quả đáng tiếc. Đặc biệt, khi thiếu kĩ năng sử dụng MXH đã làm nảy sinh những hành vi lệch chuẩn ở nhiều học sinh của các nhà trường. Vì vậy, nhà trường cần có những biện pháp giáo dục, tác động để giáo dục kĩ năng sử dụng MXH cho học sinh...
Bảo đảm an toàn phòng chống dịch khi các cơ sở kinh doanh hoạt động trở lại

Bảo đảm an toàn phòng chống dịch khi các cơ sở kinh doanh hoạt động trở lại

Một số cơ sở kinh doanh tại 19 quận huyện tại TP Hà Nội được hoạt động trở lại từ 12 giờ ngày 16/9/2021. Đó là điều phấn khởi nhưng cũng làm xuất hiện những lo lắng mới đối với người dân thành phố…
Già hóa dân số - vấn đề không của riêng ai

Già hóa dân số - vấn đề không của riêng ai

Kì cuối: Những kiến nghị
Già hóa dân số - vấn đề không của riêng ai

Già hóa dân số - vấn đề không của riêng ai

Kì 2: Kinh nghiệm từ nước ngoài
Từ di chúc Bác Hồ, nghĩ về bảo vệ môi trường ngày nay

Từ di chúc Bác Hồ, nghĩ về bảo vệ môi trường ngày nay

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Bác có nhiều bài viết, thư, bài nói chuyện, việc làm cụ thể về công tác bảo vệ môi trường, luôn căn dặn mọi người phải tích cực trồng cây, gây rừng, bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái…

Tin khác

Hiểu đúng về nhu cầu của NCT thời hiện đại

Hiểu đúng về nhu cầu của NCT thời hiện đại
Hiện số NCT ở Việt Nam đã hơn 10 triệu người, chiếm khoảng 11% dân số cả nước. Xã hội phát triển kéo theo nhu cầu của NCT cũng thay đổi. Nếu như trước đây, cuộc sống còn khó khăn, nhu cầu của NCT có thể chỉ là chăm hoa, đọc sách. Nhưng ngày nay nhu cầu của NCT đã khác, đa số họ có nhu cầu việc làm, thêm thu nhập, chăm sóc sức khỏe và mở rộng quan hệ xã hội...

Khi con trẻ chuẩn bị vào lớp 1

Khi con trẻ chuẩn bị vào lớp 1
Bước vào lớp 1, trẻ sẽ phải chuyển từ môi trường vui chơi sang môi trường học tập nghiêm túc, có kỉ luật, với rất nhiều điều mới lạ, khiến các em không khỏi bỡ ngỡ, thậm chí cảm thấy sợ hãi... Chính vì vậy cha mẹ không nên ép trẻ học trước chương trình, tránh gây áp lực đối với trẻ khiến trẻ nghĩ việc vào lớp 1 là điều gì đó rất đáng sợ.

Chuyển đổi số là cuộc cách mạng - động lực phát triển kinh tế, xã hội

Chuyển đổi số là cuộc cách mạng - động lực phát triển kinh tế, xã hội
Trong thời gian gần đây, khái niệm “chuyển đổi số” được nhắc đến rất nhiều trên không gian mạng xã hội cũng như các cơ quan thông tấn báo chí... Như vậy, chuyển đổi số là gì và có tầm quan trọng như thế nào? Có thể thấy, chuyển đổi số là một trong những mục tiêu được quan tâm hàng đầu của các doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam. Đặc biệt, Chính phủ luôn quan tâm đến vấn đề chuyển đổi số trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Niềm tin! (Bài 1)

Niềm tin! (Bài 1)
Chúng ta thường nói đến Niềm tin! Đó là tài sản trừu tượng, nhưng thiêng liêng và vô cùng quý báu. Niềm tin tạo nên sức mạnh, phẩm giá và bản lĩnh con người; kết nối những giá trị của trí tuệ, đạo đức, văn hóa xây đắp nền tảng vững bền của cuộc sống. Bởi vậy, muốn thành công, bất cứ ở lĩnh vực nào, với tư cách cá nhân hay tổ chức, đều phải có Niềm tin. Đặc biệt với Đảng, Nhà nước, để có sức mạnh lãnh đạo Nhân dân hoàn thành sứ mệnh lịch sử, nhất thiết phải xây dựng bằng được Niềm tin…

Già hóa dân số và sinh kế của người cao tuổi

Già hóa dân số và sinh kế của người cao tuổi
Là 1 trong 10 nước có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới, Việt Nam đang đứng trước những thách thức to lớn của quá trình già hóa dân số nhanh chóng và vấn đề sinh kế, tạo môi trường thuận lợi để NCT tiếp tục được đóng góp, cống hiến cho xã hội…

Đại tướng truyền lửa cho tôi để có được bản lĩnh

Đại tướng truyền lửa cho tôi để có được bản lĩnh
Khi còn ở quân ngũ làm báo Chiến sĩ Hậu cần, một số lần tôi được gặp, được nghe Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến dự, nói chuyện tại hội nghị của ngành Hậu cần Quân đội, ngành Vận tải quân sự sau giải phóng miền Nam. Nhưng có một lần được trực tiếp làm phỏng vấn Đại tướng. Đó là ngày 10/5/1990, tôi và đạo diễn điện ảnh Quân đội Quốc Vinh đến nhà riêng Đại tướng ở 30 Hoàng Diệu thực hiện.
Xem thêm
Phiên bản di động