Nghĩ về bài thơ “Đăng sơn” của Bác Hồ

Sau hơn ba năm kháng chiến chống thực dân Pháp, thế và lực của quân, dân ta ngày càng lớn mạnh. Đây là cơ sở để Bác Hồ, Trung ương Đảng và Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội ta quyết định mở Chiến dịch Biên giới (1950).
Nguyên văn chữ Hán:

Đăng sơn

Huề trượng đăng sơn quan trận địa

Vạn trùng sơn ủng vạn trùng vân

Nghĩa binh tráng khí thôn Ngưu Đẩu

Thệ diệt sài lang xâm lược quân.

Bản dịch của Xuân Diệu:

Lên núi

Chống gậy lên non xem trận địa

Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu, Đẩu

Thề diệt xâm lăng lũ cáo, cầy. Dẫn đầu đoàn quân trùng trùng lên biên giới Cao Bằng, Lạng Sơn là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sáng ngày 16/9/1950, Chiến dịch mở màn, Bác Hồ lên đài quan sát trên đỉnh núi phía Lăng Đồn ở Đông Khê theo dõi pháo binh ta bắn vào cứ điểm quân Pháp. Buổi sáng lịch sử ấy được Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn tả trong thi phẩm nổi tiếng có tựa đề “Đăng sơn”, nguyên văn bằng chữ Hán:

Huề trượng đăng sơn quan trận địa/ Vạn trùng sơn ủng vạn trùng vân/ Nghĩa binh tráng khí thôn Ngưu Đẩu/ Thệ diệt sài lang xâm lược quân.

Bằng sự hàm súc, đa nghĩa, ý tứ sâu sắc, bài thơ thể hiện tầm nhìn, nhân cách của bậc đại trí, đại nhân, đại dũng Hồ Chí Minh. Âm hưởng bài thơ phơi phới chất lạc quan, hào hùng, từ ngữ chọn lọc, có những từ “đinh”, từ “chốt”, nhịp điệu giàu tính nhạc.

Huề trượng đăng sơn quan trận địa câu thứ nhất mở ra tầm bao quát, hàm chứa cả nghĩa đen, nghĩa bóng nhưng thiên về nghĩa bóng (ý tại ngôn ngoại). “Huề trượng” nghĩa chữ Hán là “chống gậy”, nhưng cũng có nghĩa là “mang theo, đem theo cây gậy”. Hiểu theo nghĩa này, “Huề trượng” có ý nghĩa tượng trưng, gợi hình ảnh cây gậy chỉ huy của các tướng soái trong lịch sử. “Quan trận địa” là cụm từ đa nghĩa. “Quan” là quan sát, xem xét, lắng nghe, suy nghĩ… quy tụ vận động cả ngoại quan và nội quan, tức thị giác, thính giác, trí tuệ, nhận thức, tâm trí. “Trận địa” vừa hiểu là một trận địa cụ thể, một chiến dịch, đồng thời gợi đến một nghĩa bao trùm là thế trận, phương trận của cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện chống thực dân Pháp.

Câu thơ thứ hai: Vạn trùng sơn ủng vạn trùng mây cho thấy nghệ thuật lập ý, dùng từ tài tình của Bác. Điệp từ “Vạn trùng sơn”, “vạn trùng mây” tạo thành hai vế đăng đối nhờ từ “ủng” liên kết. Câu thơ chỉ núi non trùng điệp, mây giăng lớp lớp của cảnh quan miền biên giới. Đặt trong bối cảnh sáng tác gợi sự liên tưởng đến đội ngũ, lực lượng, thế lực của dân tộc ta (vạn trùng sơn) và vị thế, triển vọng của cuộc kháng chiến (vạn trùng vân). Từ “ủng” liên kết hai vế mang nhiều ý nghĩa: Ôm, ôm ấp, họp lại, ủng hộ… như chỉ sự liên quan, tác động biện chứng giữa vế 1 và vế 2, tức giữa lực lượng kháng chiến và kết quả, triển vọng của cuộc kháng chiến. Quan hệ qua lại, cái này là tiền đề là kết quả của cái kia và ngược lại.

Nếu như câu 1 và câu 2 của bài thơ mang tầm bao quát, chỉ cái chung thì hai câu 3,4 hàm nghĩa cụ thể hơn, chỉ cái riêng, nói đến bản chất Quân đội ta. Đó là đạo quân vì đại nghĩa (nghĩa binh) lấy “đạo nghĩa thắng hung tàn”, vì lợi ích của dân tộc và nhân loại tiến bộ. Quân đội ấy chiến đấu vì đại nghĩa nên có chí khí, khí thế mạnh mẽ, hùng tráng (tráng khí) nuốt (thôn) được cả Sao Ngưu, Sao Đẩu. Tích hợp sự hấp thụ và biến đổi ý thơ của Phạm Ngũ Lão trong “Thuật hoài” (Tỏ lòng), sáng tác trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai, thế kỷ XIII: “Ba quân tì hổ khí thôn ngưu” (Ba quân khí thế mạnh như hổ nuốt Sao Ngưu), câu thơ của Bác như muốn nhắc nhở truyền thống bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc. Với “tráng khí” ấy, Quân đội ta (nghĩa binh) thay mặt Nhân dân kiên quyết chiến đấu “thệ diệt sài lang xâm lược quân”, thề tiêu diệt bọn xâm lược hung ác như lũ sói lang (chỉ thực dân Pháp).

“Đăng sơn” ra đời cách đây trên 70 năm, song tầm vóc, bản lĩnh, nhân cách Hồ Chí Minh cùng với chiến thắng Biên giới oai hùng vẫn chói ngời cùng lịch sử.

Nguyễn Đức Hòe

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Sân chơi tao nhã, trí tuệ và nhân văn

Sân chơi tao nhã, trí tuệ và nhân văn

Thi đàn Việt tiền thân là Thi đàn Người cao tuổi (NCT) Việt Nam, thành lập ngày 18/6/2011 theo Quyết định của Giám đốc Trung tâm Văn hóa NCT Việt Nam. Năm 2014, Anh hùng Lao động Cù Thị Hậu, Chủ tịch Hội NCT Việt Nam đồng ý đổi tên theo đề nghị của Thi đàn.
Thương nhớ Kơ nia

Thương nhớ Kơ nia

Kơ nia phát triển hết cỡ có thể cao đến 30 - 40 mét, đường kính vòng thân trên dưới nửa mét. Tán lá luôn vun hình bầu dục, vươn thẳng lên trời, xanh tốt quanh năm vì không có mùa thay lá. Trước đây, ở Tây Nguyên đâu đâu cũng thấy Kơ nia.
Lạc lối ở làng hoa

Lạc lối ở làng hoa

Ai đến Đà Lạt cũng bởi vì mê hoa, và tất nhiên tìm ở chỗ có nhiều hoa mà nhìn ngắm. Một địa điểm luôn được các bạn trẻ check in chính là làng hoa Vạn Thành. Tất nhiên, như bao nhiêu khách mê hoa, tôi cũng đã tới làng hoa ấy. Nhưng tới chỉ ngắm được một hay hai vườn hoa bởi sự nhiệt tình của chủ vườn quả thật không thỏa lòng mê đắm sắc hoa.
Vô địch giải giao hữu quốc tế, đội tuyển Việt Nam tăng bậc trên bảng xếp hạng FIFA

Vô địch giải giao hữu quốc tế, đội tuyển Việt Nam tăng bậc trên bảng xếp hạng FIFA

Đội tuyển Việt Nam dễ dàng đánh bại Ấn Độ với tỷ số đậm 3-0 vào tối 27/9 trên sân vận động Thống Nhất nhờ các bàn thắng của Phan Văn Đức, Văn Toàn và Văn Quyết.
Minh thông tiếng chuông chùa

Minh thông tiếng chuông chùa

“Vạn Đức chùa tôi” (nhạc: Đình Nghĩ, phỏng thơ: Thích Vạn Trí) là một ca khúc hay, khi âm nhạc và ca từ cùng đỡ nâng nhau, cái này là cái cớ cho cái kia giãi bày, cái kia là điểm tựa cho cái này thể hiện...

Tin khác

Ngôi đình thờ tứ vị trên vùng Trung du

Ngôi đình thờ tứ vị trên vùng Trung du
Tọa lạc giữa miền Trung du hữu tình, thơ mộng, với bạt ngàn lúa, ngô và rừng cọ, đồi chè như một bức tranh họa đồ, đình Hương Xạ, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ uy nghi, cổ kính. Ngôi đình thờ “tứ vị thần linh”, gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên vùng Đất Tổ...

Yêu biết mấy... Đà Lạt!

Yêu biết mấy... Đà Lạt!
Chỉ với 3 khổ thơ bát ngôn, “Trở lại Đà Lạt” như một khúc vĩ thanh dặt dìu, tha thiết về thành phố “xứ hoa đào”. Khổ thơ mở đầu như nét phác thảo bức tranh Đà Lạt sau nhiều năm tác giả trở lại có sự hồi hộp cùng cảm xúc dâng trào.

Sôi động Ngày Quốc tế NCT và “Tháng hành động vì NCT Việt Nam”

Sôi động Ngày Quốc tế NCT và “Tháng hành động vì NCT Việt Nam”
Mặc dù là ngày nghỉ cuối tuần, cơn mưa rào buổi sớm không ngăn được những đoàn xe nối đuôi nhau tiến vào trụ sở UBND quận Hà Đông, TP Hà Nội. Khoảng 7 giờ, khu vực hội trường đã đông nghịt người, vừa diễn viên vừa cổ động viên nhanh chóng lấp kín các ghế trống. Các diễn viên khẩn trương hoàn tất việc trang điểm, thay trang phục và í ới gọi nhau tranh thủ chụp những kiểu ảnh trước giờ khai mạc.

Lịch phát sóng phim "The Law cafe - Tiệm cafe Luật" của Lee Seung Gi

Lịch phát sóng phim "The Law cafe - Tiệm cafe Luật" của Lee Seung Gi
"Tiệm cafe Luật" (tên tiếng Anh: The Law cafe, tên tiếng Hàn: 법대로 사랑하라) là bộ phim truyền hình Hàn Quốc thuộc thể loại hài hước, tình cảm.

Phủ Vĩnh Tường - mạch nguồn văn hóa qua nghìn năm lịch sử

Phủ Vĩnh Tường - mạch nguồn văn hóa qua nghìn năm lịch sử
Năm 1822, trong công cuộc cải cách hành chính của triều Nguyễn, vua Minh Mệnh đã cho đổi tên từ phủ Tam Đa thành phủ Vĩnh Tường. Trải qua hai thế kỉ (1822 - 2022) với danh xưng “Đất phủ Vĩnh Tường” và bề dày lịch sử hơn 4.000 năm, Vĩnh Tường ngày càng khẳng định vị thế của một huyện giàu truyền thống văn hóa, văn hiến và đấu tranh cách mạng, đóng góp quan trọng vào quá trình xây dựng và phát triển của tỉnh Vĩnh Phúc…

Khai mạc Giải cờ tướng trung cao tuổi toàn quốc lần thứ VIII năm 2022

Khai mạc Giải cờ tướng trung cao tuổi toàn quốc lần thứ VIII năm 2022
Sáng 22/9/2022, tại Khu du lịch sinh thái Him Lam, TP Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên khai mạc trọng thể Giải cờ tướng Trung cao tuổi toàn quốc lần thứ VIII năm 2022.
Xem thêm
Sân chơi tao nhã, trí tuệ và nhân văn

Sân chơi tao nhã, trí tuệ và nhân văn

Thi đàn Việt thành lập ngày 18/6/2011 theo Quyết định của giám đốc Trung tâm Văn hóa NCT Việt Nam.
Sôi động Ngày Quốc tế NCT và “Tháng hành động vì NCT Việt Nam”

Sôi động Ngày Quốc tế NCT và “Tháng hành động vì NCT Việt Nam”

Mặc dù là ngày nghỉ cuối tuần, cơn mưa rào buổi sớm không ngăn được những đoàn xe nối đuôi nhau tiến vào khu vực hội trường UBND quận Hà Đông, TP Hà Nội.
Sôi động phong trào bóng chuyền hơi người cao tuổi

Sôi động phong trào bóng chuyền hơi người cao tuổi

Hội NCT các cấp TP Hải Phòng đã sôi nổi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, tạo sân chơi bổ ích, hấp dẫn NCT
Top 25 “Hoa khôi sông Vàm 2022” có nhiều hoạt động quảng bá du lịch

Top 25 “Hoa khôi sông Vàm 2022” có nhiều hoạt động quảng bá du lịch

Top 25 thí sinh “Hoa khôi sông Vàm 2022” tham gia các hoạt động nhằm quảng bá du lịch tỉnh Long An.
Lệ Quyên và Hoàng Phương gửi tới khán giả đêm nhạc “Tình lỡ” vẹn tròn xúc cảm

Lệ Quyên và Hoàng Phương gửi tới khán giả đêm nhạc “Tình lỡ” vẹn tròn xúc cảm

Ngày 26/8 vừa qua, khán giả yêu nhạc miền Bắc đã được thưởng thức những bản tình ca sâu lắng được thể hiện bởi giọng ca Lệ Quyên và Hoàng Phương trong đêm nhạc Soul of the Forest chủ đề “Tình lỡ” diễn ra tại Flamingo Đại Lải.
Những địa điểm du lịch lý tưởng dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9

Những địa điểm du lịch lý tưởng dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9

Kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 năm nay kéo dài 4 ngày là cơ hội lý tưởng cho những chuyến đi du lịch xa cùng gia đình và bạn bè. Có rất nhiều địa điểm lý tưởng cho bạn tha hồ lựa chọn.
Xem trực tiếp Liverpool vs Brighton, 21h00 ngày 1/10, vòng 9 Ngoại hạng Anh trên kênh nào?

Xem trực tiếp Liverpool vs Brighton, 21h00 ngày 1/10, vòng 9 Ngoại hạng Anh trên kênh nào?

Ngày mới Online cập nhật kênh xem trực tiếp Liverpool vs Brighton tại vòng 9 giải Ngoại hạng Anh diễn ra lúc 21h00 ngày 1/10 phục vụ quý độc giả quan tâm.
Xem trực tiếp Arsenal vs Tottenham, 18h30 ngày 1/10, vòng 9 Ngoại hạng Anh trên kênh nào?

Xem trực tiếp Arsenal vs Tottenham, 18h30 ngày 1/10, vòng 9 Ngoại hạng Anh trên kênh nào?

Ngày mới Online cập nhật kênh xem trực tiếp Arsenal vs Tottenham tại vòng 9 giải Ngoại hạng Anh diễn ra lúc 18h30 ngày 1/10 phục vụ quý độc giả quan tâm.
Xem trực tiếp HAGL vs Hải Phòng, 18h00 ngày 30/9, Vòng 17 V.League trên kênh nào?

Xem trực tiếp HAGL vs Hải Phòng, 18h00 ngày 30/9, Vòng 17 V.League trên kênh nào?

Ngày mới Online cập nhật kênh xem trực tiếp HAGL vs Hải Phòng tại vòng 17 V.League 2022 diễn ra lúc 18h00 ngày 30/9 phục vụ quý độc giả quan tâm.
Những cánh rừng đều xanh

Những cánh rừng đều xanh

Trở về quê sau bao năm lăn lộn, phóng tầm mắt nhìn quanh, những cánh rừng đã phục sinh. Quê hương vùng lõm, kí ức tuổi thơ là những mảng rừng xám xịt da beo với những đống tro nguội lạnh sau một trận lửa rừng rực.
Đồng đội

Đồng đội

Quyết vừa tới nhà, vứt “phịch” chiếc ba lô lộn ngược một cái nơi hè, vừa thở vừa nói với chị dâu:
Hoa hồng Vu lan...

Hoa hồng Vu lan...

Chị mới dọn về xóm, xây cái nhà nhỏ, định cư luôn. Con trai chị với con tôi chung lớp 5, ngày nào cũng qua nhà chơi. Thằng nhỏ lễ phép, chỉ phải cái hơi… sa đà: Sa vô chơi là quên luôn trời đất; bữa cơm nào mẹ cũng phải vác roi đi kiếm! Vài lần trò chuyện xã giao mới biết: Té ra chị Hân cũng mẹ đơn thân.
Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 12, THVL1, 20h00 ngày 1/10/2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 12, THVL1, 20h00 ngày 1/10/2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 12 được phát sóng trên kênh truyền hình Vĩnh Long 1 (THVL1) lúc 20h00 ngày 1/10 với những tình tiết hấp dẫn.
Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 11, THVL1, 20h00 ngày 30/9/2022

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 11, THVL1, 20h00 ngày 30/9/2022

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 11 được phát sóng trên kênh truyền hình Vĩnh Long 1 (THVL1) lúc 20h00 ngày 30/9 với những tình tiết hấp dẫn.
Trọn bộ phim Rồi 30 năm sau - THVL1, chất lượng cao

Trọn bộ phim Rồi 30 năm sau - THVL1, chất lượng cao

Ngày mới Online cập nhật link xem trọn bộ phim Rồi 30 năm sau phát sóng trên kênh truyền hình Vĩnh Long (THVL1), chất lượng cao phục vụ đông đảo quý khán giả.
Phiên bản di động