“Nghề nó chọn mình”

Bà Vân chia sẻ: Nghề viết sử và nghiên cứu về văn hóa các dân tộc Bắc Tây Nguyên đã tạo dựng cho gia đình bà 2 cơ ngơi. Ở tuổi 62, phải nhờ cậy con lúc tuổi già nên gia đình bà quyết định bán 2 căn nhà để về sống cùng con trai duy nhất ở TP Hồ Chí Minh. Nhìn 2 căn nhà đã gắn bó với gia đình bà cả thời công chức, bà hồi tưởng lại những kí ức đẹp thuở hàn vi.

TS Nguyễn Thị Kim Vân

Năm 1954, cha của bà Vân đi tập kết miền Bắc và nghe theo tiếng gọi của quê hương, năm 1965, cha tiếp tục xung phong trở lại chiến trường Liên khu V đánh Mỹ. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ cùng quân và dân cả nước “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào”, cha bà được đề bạt làm lãnh đạo một nông trường cà phê nên dẫn dắt gia đình vào huyện Chư Pah (nay là huyện Ia Grai) để mưu sinh. Lúc này, bà đã học xong cấp II (nay là bậc trung học cơ sở). Con đường học hành đối với bà rất suôn sẻ bởi bà là học sinh giỏi nên cứ thế bà bay cao, bay xa đến bến bờ tri thức.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân thường xuyên bám làng để nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên

Năm 1985, bà tốt nghiệp Đại học Sư phạm chuyên ngành Lịch sử. Con trai mới được 2 tháng tuổi, bà Vân dằn lòng giao con cho chồng nuôi, vào TP Hồ Chí Minh học và nhận bằng C Anh Văn và làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ. Bằng năng lực phi thường, bà đã nói thông, viết thạo tiếng Anh và nhận bằng Tiến sĩ Sử học vào năm 2002. Trở lại tỉnh Gia Lai - Kon Tum (nay là tỉnh Gia Lai) công tác, bà được Sở Văn hóa - Thông tin (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) giao nhiệm vụ nghiên cứu về lịch sử và văn hóa Bắc Tây Nguyên. Từ đây, đã mở ra trang mới cho cuộc đời và sự nghiệp của bà.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân đã nghiên cứu đề tài chiến thắng Đak Pơ 24-6-1954

Gia Lai - Kon Tum là một trong những tỉnh có diện tích lớn nhất Việt Nam vào thời điểm đất nước đổi mới. Không quản khó khăn, gian khổ, bà kiên trì bám làng, bám nhân chứng, với chiếc xe máy cà tàng, sẵn sàng vượt đường xa, vào mùa khô nắng bụi mù trời hay mùa mưa lầy lội để tìm kiếm và khai thác tài liệu lịch sử, văn hóa. Năm 2015, gia đình bà sắm được chiếc ô tô tạo điều kiện thuận lợi cho công tác nghiên cứu khoa học. Bà Vân cho rằng, tư liệu lịch sử và văn hóa là bí quyết để làm nên sức mạnh phát triển tỉnh, nên trong các tài liệu nghiên cứu, bà đặc biệt tập trung vào chủ đề lịch sử ngành văn hóa, thể thao và du lịch, khai thác chi tiết về lịch sử tổ chức và phát triển tại Gia Lai.

Trong hơn 4 thập niên hoạt động, bà xuất bản nhiều công trình quan trọng như “Lịch sử ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai (1945 - 2017”, “Lịch sử ngành Tài chính Gia Lai (1945 - 2020)”, “Lịch sử Đảng bộ huyện Phú Thiện (1945 - 2020)”, “Lịch sử MTTQ Việt Nam tỉnh Gia Lai (1930 - 2025)”, “Lịch sử Đảng bộ huyện Ia Grai (1954 - 2024) và lịch sử Đảng bộ các xã Cửu An (thị xã An Khê), xã Ia Tul (huyện Ia Pa), xã Tơ Tung và Sơn Lang (huyện Kbang)… Ngoài việc nghiên cứu lịch sử, bà chú trọng đến việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của các dân tộc thiểu số tại Gia Lai, cuốn sách “Tín ngưỡng tôn giáo dân tộc Bahnar, Jrai” với 5.000 bản được tái bản nhằm hỗ trợ công tác phát triển và bảo tồn văn hóa địa phương.

Những công trình nghiên cứu của Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân không chỉ phục vụ khoa học mà còn mang ý nghĩa định hướng cho sự phát triển của tỉnh trong tương, là nhân chứng, vật chứng tiêu biểu về hành trình xây dựng và phát triển lịch sử - văn hóa Gia Lai. Đối với cộng đồng, những tư liệu về lịch sử, văn hóa tỉnh Gia Lai do bà nghiên cứu không chỉ nâng cao nhận thức, mà còn khơi dậy lòng yêu nước và tự hào dân tộc trong thế hệ trẻ và cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên.