Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Hiện nay quá trình già hóa trên toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực y khoa, đã giúp con người có cuộc sống tốt hơn và kéo dài tuổi thọ. Để có tuổi già khỏe mạnh, bên cạnh việc đảm bảo sức khỏe về thể chất, chăm lo cho sức khỏe tinh thần cũng vô cùng quan trọng.
Trò chơi tạo những tiếng cười sảng khoái, nâng cao đời sống tinh thần cho NCT
Trò chơi tạo những tiếng cười sảng khoái, nâng cao đời sống tinh thần cho NCT

Người cao tuổi (NCT) đang phải đối mặt với những thách thức về sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tâm thần. Theo thống kê, có hơn 20% người từ 60 tuổi trở lên có rối loạn tâm thần hoặc bệnh lí về thần kinh (không bao gồm bệnh đau đầu). Các rối loạn tâm thần và thần kinh phổ biến nhất ở nhóm tuổi này là sa sút trí tuệ và trầm cảm. Ở Việt Nam, theo số liệu điều tra năm 2002, tỉ lệ mất trí tuổi già là 0,9% dân số, năm 2012 tăng lên 1,52%.

Do áp lực của cuộc sống, cộng với thói quen sinh hoạt nên các vấn đề sức khỏe tâm thần NCT thường bị bỏ qua và không được nhận định rõ ràng. Tại nhiều nơi, bệnh tâm thần không được coi là một bệnh lí thực sự mà được xem như một sự khiếm khuyết trong tính cách. Chính những sự kì thị xung quanh vấn đề này khiến người bệnh gặp thêm nhiều khó khăn trong tìm kiếm giúp đỡ và điều trị.

Có nhiều yếu tố nguy cơ gây ra các vấn đề sức khỏe tâm thần cho NCT như những căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày, suy giảm thể chất, mắc nhiều bệnh tật, trải qua những sự kiện mất mát người thân, bạn bè, hoặc tình trạng hụt hẫng, suy giảm kinh tế khi nghỉ hưu. Tất cả những yếu tố gây căng thẳng này có thể dẫn đến sự cô lập, cô đơn hoặc tâm lí đau khổ ở NCT. Tình trạng này càng trở nên trầm trọng hơn trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 và ở những nơi thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Sức khỏe tâm thần có ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và ngược lại. NCT thường có nhiều bệnh mạn tính hay bệnh không lây nhiễm (BKLN) như đái tháo đường, tăng huyết áp, ung thư, v.v. Việc mắc những bệnh này trong một thời gian dài có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe tâm thần đặc biệt là trầm cảm và lo âu.

NCT cũng là một trong những đối tượng dễ bị lạm dụng và ngược đãi. Theo số liệu nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2017, có 15,7% người từ 60 tuổi trở lên đã phải chịu ngược đãi, tức là cứ 6 NCT lại có 1 người bị ngược đãi. Trong đó, tỉ lệ NCT bị ngược đãi về mặt tinh thần nhiều nhất (chiếm 11,6%) so với các loại hình ngược đãi khác như tài chính (6,8%), bị bỏ rơi (4,2%); thể chất (2,6%) và tình dục (2,6%). Điều này không chỉ dẫn đến những tổn thương về thể chất NCT mà còn dẫn đến những hậu quả tâm lí nghiêm trọng kéo dài.

Để cải thiện sức khỏe tâm thần cho NCT, cần thúc đẩy quá trình già hóa năng động và khỏe mạnh, tạo ra các điều kiện sống, môi trường hỗ trợ sức khỏe và cho phép mọi người có một cuộc sống lành mạnh. Cần có các nguồn lực cần thiết để đáp ứng nhu cầu NCT như bảo đảm an ninh, hỗ trợ xã hội và chăm sóc, các chương trình ngăn chặn và đối phó với hành vi ngược đãi NCT, đào tạo các nhà cung cấp dịch vụ y tế...

Tình nguyện viên chăm sóc tại nhà của CLB LTHTGN đến động viên, tâm sự và hỗ trợ việc nhà cho các thành viên khó khăn
Tình nguyện viên chăm sóc tại nhà của CLB LTHTGN đến động viên, tâm sự và hỗ trợ việc nhà cho các thành viên khó khăn

Cần có các biện pháp can thiệp giải quyết các yếu tố nguy cơ của các BKLN, bao gồm cả các rối loạn tâm thần và giải quyết các rào cản của hệ thống y tế để giảm thiểu các biến chứng, nguy cơ tử vong sớm và nâng cao chất lượng cuộc sống của NCT. Đặc biệt, cần có sự quan tâm hơn từ cộng đồng và gia đình đến đời sống tinh thần của NCT, giúp họ nhận biết và điều trị kịp thời các triệu chứng rối loạn tâm thần, được hòa nhập vào cuộc sống hằng ngày và phát huy vai trò trong sự phát triền bền vững của xã hội.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã có những nỗ lực đáng kể trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Từ năm 1999 đã xây dựng Chương trình Mục tiêu quốc gia về sức khỏe tâm thần, trong đó tập trung vào xây dựng “mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng”. Đến năm 2008, mô hình đã bao phủ trên 63 tỉnh, thành phố với gần 40% xã, phường, thị trấn triển khai. Nhờ có mô hình này những người bị tâm thần phân liệt và động kinh đã được quản lí tại cộng đồng và hạn chế sự kì thị, phân biệt đối xử, góp phần rất lớn giảm gánh nặng cho cả bệnh nhân và gia đình họ.

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Ngoài ra, Việt Nam còn có mô hình cộng đồng khác hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống cho NCT thông qua tăng cường sự tham gia của NCT trong chăm sóc sức khỏe, nâng cao thu nhập và hỗ trợ cộng đồng - đó là CLB Liên thế hệ tự giúp nhau (LTHTGN). Từ một mô hình thí điểm do Tổ chức Hỗ trợ NCT Quốc tế (HAI) hỗ trợ, đã trở thành mô hình quốc gia, và Chính phủ đã có hai Đề án nhân rộng theo Quyết định 1533/QĐ-TTg ngày 2/8/2016 và Quyết định 1336/QĐ-TTg ngày 31/8/2020 của Thủ tướng Chính phủ. Đến nay, CLB đã được Hội NCT các cấp nhân rộng trên 61 tỉnh, thành phố với hơn 3.400 CLB. Với 8 mảng hoạt động đa dạng, CLB đã giúp các thành viên là NCT không chỉ cải thiện thu nhập, phát huy vai trò mà còn giúp nâng cao sức khỏe, có thêm nhiều niềm vui, giảm bớt sự cô đơn…

Cũng như sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần đóng vai trò quan trọng và thiết yếu trong đảm bảo sức khỏe tổng thể của mỗi cá nhân. Chỉ khi có tinh thần tốt mới có thể làm việc hiệu quả, tận hưởng cuộc sống và đóng góp tích cực cho cộng đồng. Hi vọng các chương trình và mô hình về chăm sóc sức khỏe tâm thần sẽ ngày càng được quan tâm hơn để đảm bảo già hóa khỏe mạnh cho tất cả mọi người.

Bài và ảnh: Thanh Hà

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Xin đừng là “anh hùng bàn phím”!

Xin đừng là “anh hùng bàn phím”!

Thời đại công nghệ thông tin hiện nay người ta rất dễ dàng tiếp cận mạng xã hội. Một danh từ mới được giới trẻ nói về những người võ đoán (ý kiến chủ quan, không căn cứ), thích phê phán, nhận xét người khác bất kể lạ hay quen một cách “vô tội vạ” là - “anh hùng bàn phím”.
Khi về già nên ở với ai?

Khi về già nên ở với ai?

Sức khỏe của người già thường được ví như “ngọn nến trước gió”, chính vì vậy họ rất cần quan tâm, trợ giúp từ cộng đồng, mà trước hết từ con cái và người thân trong gia đình.
Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Qua nghiên cứu nguồn gốc ra đời nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam Bộ có thể nói, cho đến nay, vẫn chưa có tài liệu khẳng định chính xác thời điểm ra đời, chỉ biết ĐCTT đã có mặt trên vùng đất Nam Bộ từ cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX…
“Loạn hoa hậu”

“Loạn hoa hậu”

Mỗi năm, ở nước ta có hàng chục cuộc thi sắc đẹp được tổ chức. Mỗi cuộc thi có một tiêu chí riêng, chọn người xứng đáng cho ngôi vị cao nhất, nhằm tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam, đồng thời chọn gương mặt xuất sắc tham gia đấu trường nhan sắc quốc tế. Gánh trên vai sứ mệnh cao cả trên nhưng xem ra nhiều cuộc thi Hoa hậu chưa thực sự xứng tầm.
Làm gì khi con trẻ bị áp lực, căng thẳng

Làm gì khi con trẻ bị áp lực, căng thẳng

Những vấn đề ở trường học và đời sống xã hội, nhiều khi tạo ra áp lực làm cho con trẻ cảm thấy không thể chống chọi được. Có lúc các bậc phụ huynh không thể bảo vệ con trẻ khỏi áp lực, căng thẳng. Nhưng trong cuộc sống thường ngày, các phụ huynh có thể áp dụng các giải pháp sau để giúp con trẻ phát triển lành mạnh và đối phó với sự căng thẳng.

Tin khác

Những khó khăn trong công tác người cao tuổi và giải pháp khắc phục

Những khó khăn trong công tác người cao tuổi và giải pháp khắc phục
Tại buổi làm việc giữa Đoàn công tác Trung ương Hội NCT Việt Nam với lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế, ông Nguyễn Văn Lâm, Trưởng ban Đại diện (BĐD) Hội NCT huyện Phú Lộc đã thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong công tác NCT và hoạt động Hội NCT trên địa bàn. Đây không chỉ là thực trạng chung của Hội NCT các cấp trong tỉnh Thừa Thiên Huế mà còn là vấn đề mà nhiều địa phương khác trong cả nước đang gặp phải.

Toạ đàm “​Tài chính mở và thị trường vốn cho khởi nghiệp sáng tạo”

Toạ đàm “​Tài chính mở và thị trường vốn cho khởi nghiệp sáng tạo”
Ngày 15/7, Cơ sở 3 Trường Đại học Văn Lang đã diễn ra buổi tọa đàm với chủ đề “​Tài chính mở và thị trường vốn cho khởi nghiệp sáng tạo - Lễ ra mắt Open Finnovation và công bố đối tác đồng hành chiến lược của Finnovation 2022”.

Bữa cơm gia đình

Bữa cơm gia đình
Gia đình “là đơn vị xã hội độc lập về dòng máu, huyết thống. Gia đình là tế bào của xã hội, một xã hội tốt tất phải liên quan đến vai trò của gia đình”.

Tiền bạc có quyết định hôn nhân hạnh phúc?

Tiền bạc có quyết định hôn nhân hạnh phúc?
Theo một nghiên cứu về “thị trường hôn nhân” của các nhà tâm lí học, sự giàu có của người đàn ông, chứ không phải hình dáng bên ngoài là quan trọng nhất nếu anh ta muốn bắt đầu ổn định cuộc sống lứa đôi.

Vài suy nghĩ về đại tướng Nguyễn Chí Thanh, một danh tướng lỗi lạc, một nhà lãnh đạo kiệt xuất

Vài suy nghĩ về đại tướng Nguyễn Chí Thanh, một danh tướng lỗi lạc, một nhà lãnh đạo kiệt xuất
Nhân 55 năm ngày Đại tướng Nguyễn Chí Thanh từ trần (6/7/1967-6/7/2022). Ngày mà trái tim Đại tướng Nguyễn Chí Thanh thốt nhiên ngừng đập. Tôi nghiên cứu, sưu tầm tư liệu viết bài báo có tiêu đề: Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, một danh tướng lỗi lạc; một nhà lãnh đạo kiệt xuất của thời đại Hồ Chí Minh vĩ đại:

Nên coi “đi bước nữa” của NCT là chuyện bình thường

Nên coi “đi bước nữa” của NCT là chuyện bình thường
Trong cuộc sống, việc tái giá, tục huyền của NCT không phải là chuyện hiếm, nhưng so với lứa tuổi trẻ và trung niên thì việc “đi bước nữa” của họ là vấn đề phức tạp, nhạy cảm.
Xem thêm
Phiên bản di động