Tháng 6/2022, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), đã có động thái giống như cách cơ quan này đã làm một thập kỉ trước vào thời kì đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng Eurozone trước đó, cam kết sẽ “làm bất cứ điều gì cần thiết” để ngăn các nước yếu rơi vào tình trạng vỡ nợ. Tuy nhiên, bất chấp tuyên bố mạnh mẽ của ECB, nhiều nhà đầu tư và chuyên gia vẫn phản ứng thận trọng. Thứ nhất, về lâu dài, ECB khó có thể bảo hiểm vô thời hạn các khoản nợ mới. Thứ hai, vào mùa thu năm ngoái, ECB đã buộc phải thừa nhận rằng các ước tính của họ về động lực lạm phát đã bị sai sót nghiêm trọng.
Trên thực tế, ECB đã để lạm phát vượt tầm kiểm soát. Kể từ đó, cơ quan này phải vật lộn với một tình thế tiến thoái lưỡng nan gần như bất khả thi: Kiềm chế giá cả tăng cao, đồng thời ngăn chặn nợ nần và khủng hoảng ngân hàng.
 |
| Hoạt động kinh doanh của Eurozone tiếp tục suy giảm mạnh trong tháng 7/2023. |
Trong thời gian xảy ra đại dịch Covid-19, EU đã chi hơn 2 nghìn tỉ USD cho các biện pháp hỗ trợ kinh tế. Kết quả là, nợ của một số quốc gia thành viên tăng vọt lên mức cao nguy hiểm mới. Đến cuối năm ngoái, nợ của Hy Lạp lên tới 171,3% GDP, Italy: 144,4%, Bồ Đào Nha: 113,9%, Tây Ban Nha: 113,2%, Pháp: 111,6%. Những con số này cao hơn đáng kể so với cuộc khủng hoảng năm 2010 của đồng tiền chung châu Âu.
Các cuộc khủng hoảng nợ thường được kích hoạt bởi nỗi sợ vỡ nợ của người đi vay, khi chi phí đi vay tăng nhanh hơn khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ của họ. Ngày nay, các ngân hàng trung ương hàng đầu thế giới đang nỗ lực hết sức để kiềm chế lạm phát đã hoành hành ở các nước phương Tây kể từ nửa cuối năm 2021.
Một yếu tố khác là giá nguyên liệu thô và thực phẩm tăng cao do những nỗ lực bóp nghẹt Nga bằng các lệnh trừng phạt kinh tế. Chính sách của các ngân hàng trung ương dẫn đến việc tăng lãi suất thực tế mà các chính phủ phải trả cho các khoản nợ, trong khi lạm phát làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế. Khi lãi suất thực bắt đầu vượt quá tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, các chính phủ nguy cơ rơi vào nợ nần chồng chất.
Trong khi đó, mùa Hè năm nay châu Âu đang trải qua giai đoạn nắng nóng kỉ lục, "hai phần ba châu Âu phải đối mặt với đợt hạn hán tồi tệ nhất trong 5 thế kỉ qua". Thời tiết càng nóng, vấn đề cung cấp năng lượng càng gay gắt. Những tác động tiêu cực của thiên tai đang trở nên trầm trọng hơn bởi những quyết định chính trị. Châu Âu đã ngừng mua than của Nga, tìm cách "trừng phạt Moskva liên quan đến xung đột ở Ukraine". Cuối năm ngoái, họ đã cấm mua dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ của Nga bằng đường biển. Cuối cùng, các biện pháp trừng phạt đối với Nga dẫn đến sự sụt giảm đáng kể nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên cho châu Âu.
Có thể thấy, sự kết hợp giữa giá cả và lãi suất ngày càng tăng chưa từng có trong lịch sử Eurozone đặt ra mối đe dọa về một cuộc khủng hoảng nợ mới. Ngày càng có nhiều nhà đầu tư nhận thức được mối nguy hiểm này, bằng chứng là lãi suất trái phiếu chính phủ của Eurozone ngày càng tăng.
Nhìn chung, Eurozone đang phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan giữa việc giảm mức nợ, vốn đã tăng vọt trong đại dịch cũng như từ kết quả của việc hỗ trợ tích cực cho Ukraine, và cho phép các nước thành viên đầu tư vào nền kinh tế của họ sau những tác động bởi cuộc khủng hoảng Covid-19.
Với tình hình hiện tại, ECB và các nhà hoạch định chính sách trong Eurozone sẽ phải đưa ra những lựa chọn, thậm chí còn khó khăn hơn, trong bối cảnh rất mong manh khi lãi suất tiếp tục tăng trong nửa cuối năm ngoái và nửa đầu năm nay…
