GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa

Tôi may mắn được diện kiến không ít nhà văn hóa nổi tiếng. Tuy nhiên, không ai trong số họ dạy cho tôi nhiều điều hơn Giáo sư Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian của nước nhà. Ông là một hiệp sĩ văn hóa đích thực, một con người dũng cảm, đầy say mê…
Kì 1: Lần chết "hụt" kinh hoàng

Còn tôi chỉ việc ghi lại những sự kiện trên con đường khác lạ của vị hiệp sĩ già hồn nhiên ấy mà chẳng dám bao giờ nghĩ ngợi. Chỉ sợ lộ ra sự non nớt, bị ông cười hoặc nhẹ hơn là một câu mắng: “Cái anh này "văn hóa quần đùi" thì... toi!”.

Cho đến nay văn hóa dân gian vẫn là miền kí ức nhỏ bé trong tâm thức dân tộc. Nhưng ông Tô Ngọc Thanh nghĩ khác. Tầm nhìn của ông là hướng đến một nền văn hóa không chỉ tồn tại được mà còn phải vươn tầm thế giới. Trí tuệ, tinh hoa và sự khéo léo sẽ là một chuẩn mực đạo đức vĩnh hằng. Ông tập hợp xung quanh mình những người làm văn hóa với một nhiệm vụ mà trước đó họ chưa bao giờ nhận thức được: Trước hết là khơi gợi nền văn hóa nước nhà, sau đó toàn tâm toàn ý tìm về nguồn cội.

Ông truyền cảm hứng cho cộng đồng bằng trái tim nhiệt thành. Nhờ sự lãnh đạo của ông, những môn nghệ thuật cổ truyền, những gương mặt nghệ nhân một thời vang bóng đã trở thành "báu vật" và "quốc bảo" quan trọng, đặc biệt trong việc thúc đẩy sứ mệnh văn hóa hướng đến xây dựng đất nước "to đẹp hơn, đoàng hoàng hơn".

Trong suốt mấy thập niên, bất kì khi nào GS Tô Ngọc Thanh đến các vùng văn hóa, ông đều gặp gỡ những người trực tiếp làm văn hóa cơ sở. Những cuộc đối thoại của ông thường diễn ra trong không khí cởi mở hiếm có, thể hiện rõ sự quan tâm sâu sắc và kinh nghiệm dày dặn.

GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa
GS Tô Ngọc Thanh

Ông nói nhanh như một chiếc máy di động, sắc như lưỡi câu và thẳng như ruột ngựa. Vấn đề văn hóa này vắt sang vấn đề văn hóa khác một cách ngẫu hứng và cuốn hút. Trong lần gặp gỡ này, tôi lén lút cài chiếc máy ghi âm trong túi áo ngực. Nào ngờ ông hấp háy cặp mắt bắt lôi máy ra, rồi tự tay cất vào túi áo ngực: "Tao biết chú mày còn chiếc máy nhỏ xíu thứ hai, máy số". Đó là một cử chỉ thân thiết, hồn hậu của một người cha dành cho con. Nói đoạn, ông cười khoái chí, lần lượt kể chuyện "thâm cung bí sử", cả cái chuyện về những cô sơn nữ đẹp đến mê hồn - ông thường đùa, rằng, đó là "tí tình vắt vai" của ông trong những ngày dọc ngang xứ sở Tây Bắc. "Mình trong sáng, tội gì phải giấu bà ấy, vả lại độ ấy tớ đã lấy vợ đâu kia chứ! Mà bây giờ ngẫm lại, đến ngần này tuổi rồi, sợ vợ... cái nỗi gì".

Ngày ấy ông đi ở một bản nghe đâu thuộc Khu tự trị Tây Bắc (bây giờ là địa bàn huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên), đôi chân ông cứ đi mãi, đi mãi, như bị lạc vào một "vườn địa đàng" rồi thấy mê mẩn. Đi suốt một ngày đường, núi cao, đèo sâu, lũng hiểm, cứ hết bản này lại nghe ở bản phía bên kia còn có những điều hay hơn thế nữa. Vậy là đi, đi đến độ có lúc lên cơn sốt rét, người xanh như tàu lá chuối. Đến đầu bản của người Thái ấy đầu óc thì bỗng choáng váng rồi ngất lịm, nằm sấp xuống một vũng nước trâu đầm ngay dưới bãi ngô. Vũng bùn ướt vô tình thành ân nhân cứu mạng. Hay đâu lúc tỉnh dậy, trong cái cơn mê sảng ấy, mới biết mình nằm trong một ngôi nhà ấm sực của đồng bào Thái. Nằm ở đó 3 tháng ròng rã chưa hồi sức. Bệnh tật tưởng tuyệt vọng, thế mà lại vô tình khiến ông biết được câu chuyện "chữa mẹo"... nhiệm màu.

Khi người bị bệnh nặng, họ bắt một con thằn lằn sống đem về, đặt lên mâm gỗ, sau đó bắt người bệnh há miệng rộng ra, ghếch hàm dưới vào mép mâm. Đặt con thằn lằn hướng vào vòm miệng sâu hoắm của người bệnh sốt rét ác tính. Một, hai, ba, nhắm mắt. Chặt đuôi con thằn lằn. Như một thứ phản xạ, con thằn lằn chui tọt vào khoang miệng bệnh nhân. Không biết trong thân thể thằn lằn chứa thứ gì, chỉ biết sau đận đó, người bệnh khỏi tiệt. Rồi từ đó ông phải lòng một người con gái trong bản, con ông chủ nhà.

Gần nửa thế kỉ sau dịp trở lại bản. Tìm lại cái vũng trâu đằm dưới bãi đã cứu sống mạng mình, lão giáo sư hom hem vẫn đứng tần ngần nhìn về hướng vô định. Rồi ông chặn một ông lão áo chàm lại hỏi, nhà Noọng Muôn (Noọng là em) bây giờ ở đâu. Em ấy múa xòe đẹp như những đàn bướm hoa. Người ta tìm mãi, tìm mãi… "Bản này chỉ có bà cụ Muôn thôi, năm nay 72 tuổi rồi". Bà cụ như không thể già hơn, lưng cong xuống như một thớt lạc đà ra ngóng, vào trông, mừng mừng tủi tủi. Con nai vàng ngơ ngác, nhân vật diễm lệ của "Sơn nữ ca", rồi thương rồi nhớ, ân nhân cứu mạng của một người Hà Nội hào hoa ngoài hai mươi tuổi... sau nửa đời người bước ra nắm tay. Ôi! Biết nói gì đây! (Còn nữa)

Bài và ảnh Vũ Minh Phúc

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Từ TP Hồ Chí Minh, du khách đi theo đường quốc lộ 1A, qua khỏi khu vực biển Cà Ná khoảng 10km, đến ngã tư Hòa Trinh rẽ phải đi theo con đường mòn chừng 4,5km là đến chùa Phổ Đà Sơn, tọa lạc tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận. Nơi đây “sơn thủy hữu tình”, có nhiều di sản văn hóa, công trình văn hóa tâm linh Phật giáo ấn tượng. Đặc biệt nơi đây có những hang động được đánh giá là không khác gì Phổ Đà Sơn - một trong tứ đại danh sơn nổi tiếng của Trung Quốc.
Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Những ngày đầu xuân năm mới, trên “Nóc nhà Đông Dương”, đông đảo du khách, Phật tử tìm về, hành hương trong sự thành kính, vượt qua những bậc đá rêu phong để chiêm bái Phật, cầu an tại quần thể tâm linh Fansipan.
Hơn nửa thế kỉ sống với tuồng

Hơn nửa thế kỉ sống với tuồng

Dù đã ngoài 70 tuổi, nhưng ông Chu Thời Trung ở thôn Đồng Bảng, xã Đồng Thái (huyện Ba Vì, TP Hà Nội) vẫn đau đáu với nghệ thuật tuồng.
Săn cá mòi trên sông Yên

Săn cá mòi trên sông Yên

Quê tôi có đập nước lớn nằm trên sông Yên, giữa hai xã Hoà Khương và Hoà Tiến, huyện Hoà Vang, TP Đà Nẵng, dân quê tôi gọi “nôm na” là “Ba ra An Trạch”
Nhân ngày tảo mộ, kể chuyện tìm mộ thất lạc

Nhân ngày tảo mộ, kể chuyện tìm mộ thất lạc

TNhân dịp tiết Thanh minh, tôi mới về quê ngoại thắp hương cho cụ ông, cụ bà và ông bà ngoại. Trước mộ người xưa, gia đình chúng tôi cảm ơn ông Hằng (tức bà Nguyễn Thị Thùy), đã giúp chúng tôi tìm được 2 mộ thất lạc hơn 70 năm.

Tin khác

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Chúng ta làm mọi việc, tốt hay xấu đều có con mắt dõi theo

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Chúng ta làm mọi việc, tốt hay xấu đều có con mắt dõi theo
Sau khi thay nhà thơ Hữu Thỉnh làm Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đầu năm 2021, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều gây ấn tượng trong giới văn nghệ sĩ qua triển lãm tranh “Người thổi sáo”, tại Hà Nội.

Bắc Ninh dừng tổ chức, không đón khách đến Hội Lim 2021

Bắc Ninh dừng tổ chức, không đón khách đến Hội Lim 2021
Hội Lim là một lễ hội lớn của tỉnh Bắc Ninh, chính hội được tổ chức vào ngày 13 tháng giêng hàng năm, trên địa bàn huyện Tiên Du tỉnh Bắc Ninh. Hội Lim được coi là nét kết tinh độc đáo của vùng văn hoá Kinh Bắc.

Bạn có hẹn với nắng vàng rực rỡ cùng những trải nghiệm vui quên lối về ở Hòn Thơm

Bạn có hẹn với nắng vàng rực rỡ cùng những trải nghiệm vui quên lối về ở Hòn Thơm
Nắng vàng như mật ngọt, bờ cát trắng mịn màng ôm ấp làn nước xanh mát lạnh, cùng loạt trải nghiệm cực đã khiến Hòn Thơm (phía Nam đảo Phú Quốc) trở thành hòn đảo thiên đường được check-in nhiều nhất thời điểm này. Có gì hot ở xứ sở triệu niềm vui này? Hãy cùng khám phá nhé!

Ban nhạc Bức tường: "Đặc điểm nổi bật nhất sau 26 năm là sống trọn"

Ban nhạc Bức tường: "Đặc điểm nổi bật nhất sau 26 năm là sống trọn"
MV“Arise’21 - Ta sẽ hồi sinh”ra mắt vào đúng thời điểm giao thừa Xuân Tân Sửu, như lời kêu gọi đầy tự hào về một năm 2020 khó khăn nhưng huy hoàng và niềm hy vọng vào những tố chất đẹp của người Việt. Đồng thời tôn vinh con người và tạo cảm hứng cho năm 2021 để tôn vinh những giá trị khác biệt của thế hệ S (S-Gen). Đó là thế hệ người Việt tinh hoa, có năng lực dẫn dắt và đưa Việt Nam lên tầm cao mới.

Ngắm nhìn Núi Bà Tây Ninh đẹp vi diệu những ngày đầu xuân

Ngắm nhìn Núi Bà Tây Ninh đẹp vi diệu những ngày đầu xuân
Những thảm hoa rộ nở giữa mênh mang núi xanh, không gian thanh tịnh trên đỉnh thiêng, nơi ngự tọa tượng Phật Bà sừng sững giữa mây ngàn và chùa Bà 300 năm tuổi, Núi Bà Tây Ninh là điểm đến lý tưởng tại Nam Bộ những ngày đầu năm mới.

Ôi Sa Pa, thành phố trong sương

Ôi Sa Pa, thành phố trong sương
Mùa Đông chính là mùa từ sáng tới tối thị trấn Sa Pa bồng bềnh trong biển mây, mù sương. Đó cũng là mùa đỉnh Phan Si Păng băng giá, có tuyết rơi… Dưới thung sâu đồi chè Ô Long, những vườn đào xứ lạnh đã bung hoa khoe sắc.
Xem thêm
Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Từ TP Hồ Chí Minh, du khách đi theo đường quốc lộ 1A, qua khỏi khu vực biển Cà Ná khoảng 10km, đến ngã tư Hòa Trinh rẽ phải đi ...
Săn cá mòi trên sông Yên

Săn cá mòi trên sông Yên

Quê tôi có đập nước lớn nằm trên sông Yên, giữa hai xã Hoà Khương và Hoà Tiến, huyện Hoà Vang, TP Đà Nẵng, dân quê tôi gọi “nôm na” ...
Lễ ký kết hợp tác giữa CITENCO và HFIC vì một thành phố xanh, sạch, đẹp

Lễ ký kết hợp tác giữa CITENCO và HFIC vì một thành phố xanh, sạch, đẹp

Vừa qua, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP. Hồ Chí Minh (CITENCO) và Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC) đã ...
Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Những ngày đầu xuân năm mới, trên “Nóc nhà Đông Dương”, đông đảo du khách, Phật tử tìm về, hành hương trong sự thành kính, vượt qua những bậc đá ...
Bạn có hẹn với nắng vàng rực rỡ cùng những trải nghiệm vui quên lối về ở Hòn Thơm

Bạn có hẹn với nắng vàng rực rỡ cùng những trải nghiệm vui quên lối về ở Hòn Thơm

Nắng vàng như mật ngọt, bờ cát trắng mịn màng ôm ấp làn nước xanh mát lạnh, cùng loạt trải nghiệm cực đã khiến Hòn Thơm (phía Nam đảo Phú ...
Ngắm nhìn Núi Bà Tây Ninh đẹp vi diệu những ngày đầu xuân

Ngắm nhìn Núi Bà Tây Ninh đẹp vi diệu những ngày đầu xuân

Những thảm hoa rộ nở giữa mênh mang núi xanh, không gian thanh tịnh trên đỉnh thiêng, nơi ngự tọa tượng Phật Bà sừng sững giữa mây ngàn và chùa ...
Xếp sau tuyển Việt Nam, huấn luyện viên UAE lên tiếng: “Không cần lo lắng"

Xếp sau tuyển Việt Nam, huấn luyện viên UAE lên tiếng: “Không cần lo lắng"

Huấn luyện viên Bert van Marwijk thể hiện sự tự tin, bất chấp việc UAE vẫn đang ở tình thế bất lợi tại bảng G vòng loại World Cup 2022, ...
Chính thức ra mắt Đội bóng chuyền nữ Bamboo Airways Vĩnh Phúc, đặt mục tiêu lọt top 8 đội mạnh quốc gia

Chính thức ra mắt Đội bóng chuyền nữ Bamboo Airways Vĩnh Phúc, đặt mục tiêu lọt top 8 đội mạnh quốc gia

Sáng ngày 5/2, tại Vĩnh Phúc, hãng hàng không Bamboo Airways đã phối hợp với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh tổ chức lễ ra mắt đội ...
Đặng Văn Lâm chia tay Muangthong United, gia nhập Cerezo Osaka

Đặng Văn Lâm chia tay Muangthong United, gia nhập Cerezo Osaka

Câu lạc bộ Nhật Bản Cerezo Osaka thông báo thương vụ chiêu mộ thủ thành Đặng Văn Lâm đã chính thức hoàn tất.
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Người thầy của tôi

Người thầy của tôi

Cho tới giờ mỗi khi nhắc lại và biết ơn nhất, tôi vẫn luôn nghĩ về thầy Tiêu Âm, người thầy đã dìu dắt tôi suốt những tháng năm cấp ...
Ban nhạc Bức tường: "Đặc điểm nổi bật nhất sau 26 năm là sống trọn"

Ban nhạc Bức tường: "Đặc điểm nổi bật nhất sau 26 năm là sống trọn"

MV“Arise’21 - Ta sẽ hồi sinh”ra mắt vào đúng thời điểm giao thừa Xuân Tân Sửu, như lời kêu gọi đầy tự hào về một năm 2020 khó khăn nhưng ...
Nghệ sĩ ưu tú Xuân Bắc được bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam

Nghệ sĩ ưu tú Xuân Bắc được bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam

Chiều 14/1, nghệ sĩ Xuân Bắc đã nhận quyết định bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam từ Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.
Top 10 Hoa khôi Du lịch Việt Nam ‘phủ xanh’ đất trống hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình

Top 10 Hoa khôi Du lịch Việt Nam ‘phủ xanh’ đất trống hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình

5,3 ha khu vực rừng phòng hộ hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình (huyện Lâm Bình, Tuyên Quang) được phủ xanh nhờ sự chung tay của những người ...
Phiên bản di động