GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa

Tôi may mắn được diện kiến không ít nhà văn hóa nổi tiếng. Tuy nhiên, không ai trong số họ dạy cho tôi nhiều điều hơn Giáo sư Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian của nước nhà. Ông là một hiệp sĩ văn hóa đích thực, một con người dũng cảm, đầy say mê…
Kì 1: Lần chết "hụt" kinh hoàng

Còn tôi chỉ việc ghi lại những sự kiện trên con đường khác lạ của vị hiệp sĩ già hồn nhiên ấy mà chẳng dám bao giờ nghĩ ngợi. Chỉ sợ lộ ra sự non nớt, bị ông cười hoặc nhẹ hơn là một câu mắng: “Cái anh này "văn hóa quần đùi" thì... toi!”.

Cho đến nay văn hóa dân gian vẫn là miền kí ức nhỏ bé trong tâm thức dân tộc. Nhưng ông Tô Ngọc Thanh nghĩ khác. Tầm nhìn của ông là hướng đến một nền văn hóa không chỉ tồn tại được mà còn phải vươn tầm thế giới. Trí tuệ, tinh hoa và sự khéo léo sẽ là một chuẩn mực đạo đức vĩnh hằng. Ông tập hợp xung quanh mình những người làm văn hóa với một nhiệm vụ mà trước đó họ chưa bao giờ nhận thức được: Trước hết là khơi gợi nền văn hóa nước nhà, sau đó toàn tâm toàn ý tìm về nguồn cội.

Ông truyền cảm hứng cho cộng đồng bằng trái tim nhiệt thành. Nhờ sự lãnh đạo của ông, những môn nghệ thuật cổ truyền, những gương mặt nghệ nhân một thời vang bóng đã trở thành "báu vật" và "quốc bảo" quan trọng, đặc biệt trong việc thúc đẩy sứ mệnh văn hóa hướng đến xây dựng đất nước "to đẹp hơn, đoàng hoàng hơn".

Trong suốt mấy thập niên, bất kì khi nào GS Tô Ngọc Thanh đến các vùng văn hóa, ông đều gặp gỡ những người trực tiếp làm văn hóa cơ sở. Những cuộc đối thoại của ông thường diễn ra trong không khí cởi mở hiếm có, thể hiện rõ sự quan tâm sâu sắc và kinh nghiệm dày dặn.

GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa
GS Tô Ngọc Thanh

Ông nói nhanh như một chiếc máy di động, sắc như lưỡi câu và thẳng như ruột ngựa. Vấn đề văn hóa này vắt sang vấn đề văn hóa khác một cách ngẫu hứng và cuốn hút. Trong lần gặp gỡ này, tôi lén lút cài chiếc máy ghi âm trong túi áo ngực. Nào ngờ ông hấp háy cặp mắt bắt lôi máy ra, rồi tự tay cất vào túi áo ngực: "Tao biết chú mày còn chiếc máy nhỏ xíu thứ hai, máy số". Đó là một cử chỉ thân thiết, hồn hậu của một người cha dành cho con. Nói đoạn, ông cười khoái chí, lần lượt kể chuyện "thâm cung bí sử", cả cái chuyện về những cô sơn nữ đẹp đến mê hồn - ông thường đùa, rằng, đó là "tí tình vắt vai" của ông trong những ngày dọc ngang xứ sở Tây Bắc. "Mình trong sáng, tội gì phải giấu bà ấy, vả lại độ ấy tớ đã lấy vợ đâu kia chứ! Mà bây giờ ngẫm lại, đến ngần này tuổi rồi, sợ vợ... cái nỗi gì".

Ngày ấy ông đi ở một bản nghe đâu thuộc Khu tự trị Tây Bắc (bây giờ là địa bàn huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên), đôi chân ông cứ đi mãi, đi mãi, như bị lạc vào một "vườn địa đàng" rồi thấy mê mẩn. Đi suốt một ngày đường, núi cao, đèo sâu, lũng hiểm, cứ hết bản này lại nghe ở bản phía bên kia còn có những điều hay hơn thế nữa. Vậy là đi, đi đến độ có lúc lên cơn sốt rét, người xanh như tàu lá chuối. Đến đầu bản của người Thái ấy đầu óc thì bỗng choáng váng rồi ngất lịm, nằm sấp xuống một vũng nước trâu đầm ngay dưới bãi ngô. Vũng bùn ướt vô tình thành ân nhân cứu mạng. Hay đâu lúc tỉnh dậy, trong cái cơn mê sảng ấy, mới biết mình nằm trong một ngôi nhà ấm sực của đồng bào Thái. Nằm ở đó 3 tháng ròng rã chưa hồi sức. Bệnh tật tưởng tuyệt vọng, thế mà lại vô tình khiến ông biết được câu chuyện "chữa mẹo"... nhiệm màu.

Khi người bị bệnh nặng, họ bắt một con thằn lằn sống đem về, đặt lên mâm gỗ, sau đó bắt người bệnh há miệng rộng ra, ghếch hàm dưới vào mép mâm. Đặt con thằn lằn hướng vào vòm miệng sâu hoắm của người bệnh sốt rét ác tính. Một, hai, ba, nhắm mắt. Chặt đuôi con thằn lằn. Như một thứ phản xạ, con thằn lằn chui tọt vào khoang miệng bệnh nhân. Không biết trong thân thể thằn lằn chứa thứ gì, chỉ biết sau đận đó, người bệnh khỏi tiệt. Rồi từ đó ông phải lòng một người con gái trong bản, con ông chủ nhà.

Gần nửa thế kỉ sau dịp trở lại bản. Tìm lại cái vũng trâu đằm dưới bãi đã cứu sống mạng mình, lão giáo sư hom hem vẫn đứng tần ngần nhìn về hướng vô định. Rồi ông chặn một ông lão áo chàm lại hỏi, nhà Noọng Muôn (Noọng là em) bây giờ ở đâu. Em ấy múa xòe đẹp như những đàn bướm hoa. Người ta tìm mãi, tìm mãi… "Bản này chỉ có bà cụ Muôn thôi, năm nay 72 tuổi rồi". Bà cụ như không thể già hơn, lưng cong xuống như một thớt lạc đà ra ngóng, vào trông, mừng mừng tủi tủi. Con nai vàng ngơ ngác, nhân vật diễm lệ của "Sơn nữ ca", rồi thương rồi nhớ, ân nhân cứu mạng của một người Hà Nội hào hoa ngoài hai mươi tuổi... sau nửa đời người bước ra nắm tay. Ôi! Biết nói gì đây! (Còn nữa)

Bài và ảnh Vũ Minh Phúc

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Xung quanh việc “đi hát karaoke về được treo biển” ở Quảng Ninh

Xung quanh việc “đi hát karaoke về được treo biển” ở Quảng Ninh

Công an TP Hạ Long (Quảng Ninh) đã có quyết định xử phạt chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke và 30 khách hát 75 triệu đồng do vi phạm các quy định về phòng, chống dịch. Cả chủ cơ sở và 30 khách buộc phải cách ly theo quy định.
Các nghệ sĩ với sứ mệnh lan tỏa tinh thần phòng, chống dịch bệnh

Các nghệ sĩ với sứ mệnh lan tỏa tinh thần phòng, chống dịch bệnh

“Các y bác sĩ trong tâm dịch có nhu cầu gì như nước uống, suất ăn, đồ vệ sinh cá nhân..., cần hỗ trợ mà khó nói, không biết nhờ ai, xin nhắn tin Thái Thùy Linh. Nàng xin cố gắng hết sức để hỗ trợ hoặc kết nối cho được việc ạ!”.
Kình ngư người Mỹ gây sốt khi giành 4 HCV ở Olympic Tokyo 2020 và phá 4 kỷ lục

Kình ngư người Mỹ gây sốt khi giành 4 HCV ở Olympic Tokyo 2020 và phá 4 kỷ lục

Kình ngư người Mỹ - Caeleb Dressel gây sốt khi giành tấm HCV thứ 4 ở Olympic Tokyo 2020, đồng thời phá vỡ 3 kỷ lục Olympic và 1 kỷ lục thế giới.
Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền: Cái lõi phát triển công nghiệp văn hóa

Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền: Cái lõi phát triển công nghiệp văn hóa

Thực tế hiện nay cho thấy, trong âm nhạc, xuất bản liên tiếp xảy ra những vụ vi phạm bản quyền. Trong điện ảnh, người xem phim lậu là chuyện bình thường. Trong quảng cáo, khách hàng mượn ý tưởng của các agency thua thầu là hiện tượng phổ biến. Trong nhiếp ảnh, sản phẩm của tác giả tha hồ bị chôm chỉa, đăng tải vô tội vạ, không xin phép… Trong ngành công nghiệp văn hoá – công nghiệp sáng tạo, vi phạm bản quyền là nỗi đau nhức nhối chưa có hồi kết...
Nam Phú Quốc - điểm đến “tuổi trẻ sống vui, tuổi già an lạc”

Nam Phú Quốc - điểm đến “tuổi trẻ sống vui, tuổi già an lạc”

Sở hữu ưu thế vượt trội về không gian sống và hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng - vui chơi giải trí - bất động sản đẳng cấp do Sun Group kiến tạo, Nam Phú Quốc đang trở thành điểm đến mơ ước của cả những người trẻ sôi động và những người già đang tìm kiếm một chốn an vui lúc xế chiều.

Tin khác

Cáp treo Fansipan và những đóng góp cho du lịch Sa Pa

Cáp treo Fansipan và những đóng góp cho du lịch Sa Pa
Sau 5 năm vận hành, tuyến cáp treo Fansipan đã không chỉ mang đến trải nghiệm mới cho hàng triệu du khách khi chinh phục nóc nhà Đông Dương mà còn góp phần không nhỏ vào sự lột xác của du lịch Sa Pa.

Các vận động viên Việt Nam đã nỗ lực hết mình

Các vận động viên Việt Nam đã nỗ lực hết mình
Mặc dù đã nỗ lực thi đấu hết mình nhưng đoàn thể thao Việt Nam vẫn chưa mang về thành tích như mong muốn của đoàn ở Olympic Tokyo 2020. Tuy nhiên, theo đánh giá của các nhà chuyên môn, dẫu buồn nhưng các vận động viên đã thi đấu hết mình...

Thành phố ven sông Nhật Lệ

Thành phố ven sông Nhật Lệ
Nằm trên đường thiên lí Bắc - Nam, TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, nơi hẹp nhất trên bản đồ Việt Nam, nổi tiếng với hệ thống hang động đẹp nhất nước, bờ biển dài và thơ mộng, bãi tắm êm ả, nước trong xanh và nhiều di tích lịch sử mà ra đi rồi mà du khách vẫn còn lưu luyến.

Diva Thanh Lam được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân

Diva Thanh Lam được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân
Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã đăng tải danh sách hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú" lần thứ 10 do Hội đồng cấp cơ sở trình Hội đồng cấp Bộ. Trong danh sách xét tặng Nghệ sĩ nhân dân, đáng chú ý có Diva Thanh Lam.

Những ngày giãn cách

Những ngày giãn cách
Cầm cự mãi rồi cũng đến lúc phải “thủng lưới”; đó là cảm giác của tôi khi nghe truyền thông chính thức thông báo xuất hiện ca F0 Covid-19 đầu tiên trên địa bàn tỉnh Phú Yên. Đã dự đoán trước đó chỉ là vấn đề thời gian; vậy nhưng vẫn toát mồ hôi, kèm theo chút gì như… hụt hẫng.

“Kim cương đen” thiêng liêng tình đồng đội

“Kim cương đen” thiêng liêng tình đồng đội
Xuyên suốt hai cuộc kháng chiến đánh Pháp - đuổi Mỹ, Bình Phước là một trong những địa danh gắn liền với những chứng tích lịch sử, các trận đánh ác liệt cùng tinh thần bất khuất của quân và dân nơi đây. Tự hào là những người con của mảnh đất Bình Phước anh hùng, các thanh niên tỉnh này đã chung tay dựng lên phim “Kim cương đen”
Xem thêm
Xung quanh việc “đi hát karaoke về được treo biển” ở Quảng Ninh

Xung quanh việc “đi hát karaoke về được treo biển” ở Quảng Ninh

Công an TP Hạ Long (Quảng Ninh) đã có quyết định xử phạt chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke và 30 khách hát 75 triệu đồng do vi ...
Các nghệ sĩ với sứ mệnh lan tỏa tinh thần phòng, chống dịch bệnh

Các nghệ sĩ với sứ mệnh lan tỏa tinh thần phòng, chống dịch bệnh

“Các y bác sĩ trong tâm dịch có nhu cầu gì như nước uống, suất ăn, đồ vệ sinh cá nhân..., cần hỗ trợ mà khó nói, không biết nhờ ...
Nhiều người hảo tâm đồng hành cùng chùa lá Gò Vấp hỗ trợ người dân mùa dịch Covid

Nhiều người hảo tâm đồng hành cùng chùa lá Gò Vấp hỗ trợ người dân mùa dịch Covid

Theo sư thầy Thích Nhuận Tâm, trụ trì chùa Lá Gò Vấp, thời gian qua có nhiều người hảo tâm đã hỗ trợ vật chất lẫn tinh thần, đồng hành ...
Nam Phú Quốc - điểm đến “tuổi trẻ sống vui, tuổi già an lạc”

Nam Phú Quốc - điểm đến “tuổi trẻ sống vui, tuổi già an lạc”

Sở hữu ưu thế vượt trội về không gian sống và hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng - vui chơi giải trí - bất động sản đẳng cấp do ...
Cáp treo Fansipan và những đóng góp cho du lịch Sa Pa

Cáp treo Fansipan và những đóng góp cho du lịch Sa Pa

Sau 5 năm vận hành, tuyến cáp treo Fansipan đã không chỉ mang đến trải nghiệm mới cho hàng triệu du khách khi chinh phục nóc nhà Đông Dương mà ...
TIME gợi ý 2 khách sạn mới của Sun Group tại Hà Nội và Phú Quốc- nơi vừa lọt top điểm đến tuyệt vời nhất thế giới 2021

TIME gợi ý 2 khách sạn mới của Sun Group tại Hà Nội và Phú Quốc- nơi vừa lọt top điểm đến tuyệt vời nhất thế giới 2021

Hà Nội, Phú Quốc và TP Hồ Chí Minh vừa được tạp chí danh tiếng TIME (Mỹ) ghi nhận trong “Top 100 điểm đến tuyệt vời nhất thế giới 2021”. ...
Kình ngư người Mỹ gây sốt khi giành 4 HCV ở Olympic Tokyo 2020 và phá 4 kỷ lục

Kình ngư người Mỹ gây sốt khi giành 4 HCV ở Olympic Tokyo 2020 và phá 4 kỷ lục

Kình ngư người Mỹ - Caeleb Dressel gây sốt khi giành tấm HCV thứ 4 ở Olympic Tokyo 2020, đồng thời phá vỡ 3 kỷ lục Olympic và 1 kỷ ...
Các vận động viên Việt Nam đã nỗ lực hết mình

Các vận động viên Việt Nam đã nỗ lực hết mình

Mặc dù đã nỗ lực thi đấu hết mình nhưng đoàn thể thao Việt Nam vẫn chưa mang về thành tích như mong muốn của đoàn ở Olympic Tokyo 2020. ...
Ánh Viên thất bại ở 200m tự do nữ Olympic Tokyo 2020

Ánh Viên thất bại ở 200m tự do nữ Olympic Tokyo 2020

Kình ngư Ánh Viên đã thất bại ở nội dung 200m tự do nữ tại Olympic Tokyo 2020.
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Nhằm nhắc nhớ những khán giả trẻ về lòng hiếu thảo đặc biệt đối với mẹ, đồng thời hướng đến gây quỹ giúp đỡ những người yếu thế trong xã ...
Taylor Swift lọt Top ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại

Taylor Swift lọt Top ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại

Tạp chí âm nhạc Billboard đã vinh danh Taylor Swift là một trong những ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại.
Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Cặp đôi Triệu Lệ Dĩnh, Phùng Thiệu Phong vừa ly dị sau 3 năm kết hôn. Thông tin cặp sao ly hôn đang gây xôn xao làng giải trí xứ ...
Phiên bản di động