Dấu hiệu và nguyên nhân bệnh vàng da ở người lớn

Các bệnh viêm gan virus, viêm gan tự miễn, viêm gan do rượu bia không được điều trị sớm dễ tiến triển thành bệnh nguy hiểm hơn như xơ gan, ung thư gan...

Trường hợp vàng da do nguyên nhân tắc nghẽn đường mật như sỏi ống mật chủ, u chèn ép đường mật... kéo dài có thể gây nhiễm trùng đường mật, sốc nhiễm trùng, suy đa tạng và tử vong. Người có dấu hiệu nghi ngờ vàng da, vàng da bất thường cần đi khám sớm để được bác sĩ tư vấn, đánh giá và xem xét điều trị.

Dấu hiệu nhận biết vàng da

Đối với người lớn, da bị vàng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Tùy theo nguyên nhân và tình trạng bệnh mà mức độ vàng da và mức độ nguy hiểm của từng trường hợp bệnh nhân cũng khác nhau.

Ở giai đoạn đầu, tình trạng vàng da sẽ chưa rõ ràng và rất khó để nhận biết bệnh. Càng về sau thì những biểu hiện của bệnh sẽ trở nên rõ ràng hơn. Một số dấu hiệu nhận biết vàng da có thể kể đến là vết thâm tím, lòng bàn tay hoặc bàn chân có màu vàng, bên cạnh đó niêm mạc mắt và lưỡi bệnh nhân cũng có thể chuyển màu vàng, nước tiểu đậm màu hơn và phân lại có biểu hiện nhạt màu hơn.

Các nguyên nhân và bệnh lí gây vàng da

Vàng da không bệnh lí

Vàng da có thể do ăn quá nhiều thực phẩm chứa vitamin A hay tiền chất beta carotene như cà rốt, bí đỏ, đu đủ, cà chua, xoài chín, gấc, khoai lang... Đây là tình trạng vàng da không bệnh lí, tức ngừng ăn những thực phẩm này một thời gian, vàng da sẽ hết.

Vàng da bệnh lí

Vàng da bệnh lí xảy ra khi cơ thể không chuyển hóa và đào thải được bilirubin, dẫn đến tăng bilirubin trong máu. Bilirubin là chất có sắc tố vàng được hình thành khi hemoglobin (một phần của tế bào hồng cầu, chịu trách nhiệm vận chuyển oxy) bị phá vỡ trong quá trình sửa chữa và sản sinh tế bào hồng cầu mới.

Vàng da bệnh lí thường đi kèm với vàng củng mạc mắt, mức độ phụ thuộc vào nồng độ bilirubin trong máu. Tình trạng này có thể liên quan đến một số bệnh lí ở hồng cầu, mật, tụy hoặc ung thư. Vàng da thường được phân thành ba nhóm lớn dựa trên nồng độ bilirubin gián tiếp và trực tiếp trong cơ thể. Cụ thể là vàng da trước gan, vàng da tại gan do các bệnh gây tổn thương tế bào gan và vàng da sau gan do các bệnh gây tổn thương gan hoặc tắc nghẽn đường mật ngoài gan.

Nhóm bệnh vàng da trước gan

Thường xảy ra do sự phá hủy hồng cầu quá mức ở tổ chức liên võng nội mô (gan, lách, tủy xương) làm cho bilirubin tự do ứ lại trong máu. Một số trường hợp sử dụng thuốc điều trị bệnh di truyền như hội chứng Gilbert, hội chứng Rotor... làm cản trở quá trình thu nhận bilirubin tự do vào gan, cũng dẫn đến vàng da.

Nhóm bệnh liên quan đến tế bào gan (còn gọi là bệnh vàng da tại gan)

Bệnh vàng da do tổn thương tế bào gan làm giảm khả năng liên kết giữa bilirubin và axit glucuronic. Nguyên nhân có thể gặp là viêm gan virus (A, B, C, D, E), viêm gan tự miễn, viêm gan do rượu, viêm gan nhiễm mỡ không do rượu tiến triển, nhiễm khuẩn huyết, do sử dụng thuốc hoặc một số thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc...

Nhóm bệnh liên quan đến tắc nghẽn đường mật ngoài gan (còn gọi là bệnh vàng da sau gan)

Xảy ra do cản trở bài tiết bilirubin và muối mật vào ruột, làm ứ lại tại gan và thấm vào máu gây tăng bilirubin. Các bệnh có thể dẫn đến vàng da sau gan gồm sỏi mật (sỏi ống mật chủ), giun chui ống mật, u bóng Vater, ung thư đường mật, ung thư đầu tụy, khối u ngoài chèn ép vào đường mật...

Vàng da sau gan có thể đi kèm với các triệu chứng như sốt ớn lạnh, đau bụng hạ sườn phải hoặc thượng vị (trên rốn), ngứa da, sụt cân, suy nhược cơ thể, chán ăn, dễ bầm tím hoặc chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng. Người bệnh cũng có thể bị nôn ra máu, phân nhạt màu, nước tiểu sẫm màu.