Dấu ấn khẩn hoang Nam Bộ qua ca dao

Nam Bộ xưa còn được gọi là “Đồng Nai”, thời nhà Nguyễn gọi là “Gia Định thành”. Dấu ấn thuở tiền nhân đi mở đất phương Nam đến nay vẫn còn được nhắc nhớ qua những câu ca dao thấm đượm ân tình.

Trên hành trình về phương Nam bằng đường thủy, những thuyền ghe của lưu dân phải đi theo dọc bờ biển còn rất hoang sơ của Trung Bộ bấy giờ. Người xưa chỉ “trông sao mà đi giữa biển khơi” rất nguy hiểm bởi đá ngầm, sóng to hoặc bãi cát cạn. Những núi, doi, vịnh, mũi đất nếu có hình dáng giống người, thú vật hoặc đồ vật gây ấn tượng thì được những người đi biển đặt tên cho dễ nhớ, để định phương hướng. Ví như ngọn núi giống hình một thiếu phụ bế con nhìn ra biển ở Bình Định: Chiều chiều trông núi Vọng Phu/ Chim kêu vượn hú mây mù trên non.

Dấu ấn khẩn hoang Nam Bộ qua ca dao

Trong những người đi về phương Nam ngày ấy, ngoài số đông là nông, ngư dân, còn có không ít Nho gia, quan binh hưu trí, những người có chí lập nghiệp, tung hoành ngang dọc, những kẻ bất phục tùng bọn quan lại hà khắc, nên có câu: Rồng chầu ngoài Huế ngựa tế Đồng Nai/ Nước sông trong chảy lộn sông ngoài/ Thương người quân tử lạc loài tới đây…

Họ đi về phương Nam với nhiều tâm trạng: Mênh mông trời nước một màu/ Nhóc nhen kêu rộ bắt xàu ruột gan. Hay: U Minh, Rạch Giá thị quá Sơn Trường/ Gió đưa bông sậy dạ buồn nhớ ai. Nhưng rồi cảnh quan, môi trường mới cùng với quyết tâm, ý chí của người đi khai mở đất lại có giọng lạc quan, yêu đời: Đường rừng có bốn cái vui/ Lúc chống, lúc lạo, lúc bơi, lúc chèo.

Sau một thời gian lao động cần cù, mưu trí, lớp tiền nhân đã đứng vững trên vùng đất Đồng Nai; mạn Bắc sông Sài Gòn và lưu vực các sông Đồng Nai, Vàm Cỏ ngày nay. Vùng đất tiếp theo được chinh phục là lưu vực sông Tiền gồm phần lớn các tỉnh Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh. Ca dao, hò, vè mô tả cảnh quan vùng đất mới xuất hiện sớm ở đây: Tháp Mười sinh nghiệp phèn chua/ Hổ mây, cá sấu thi đua vẫy vùng. Hay: Muốn ăn bông súng cá kho/ Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm…

Ngoài miền đất Hà Tiên do Mạc Cửu (1655-1755) khai phá sớm vào giữa thế kỉ XVII. Phần còn lại của Tây Nam Bộ là vùng đất khai thác sau cùng. Năm 1757 chúa Võ Vương Nguyễn Phước Khoát (1738-1765), lập các đạo Đông Khẩu (Sa Đéc); Tân Châu (Tiền Giang); Châu Đốc (Hậu Giang) do Nặc Tôn hiến để đền ơn. Lấy đất Giá Khê (Rạch Giá) lập đạo Kiên Giang và Cà Mau lập đạo Long Xuyên. Cuộc khai mở đất phương Nam kết thúc. Lúc này cương thổ của Đàng Trong đã đến tận Hà Tiên, Phú Quốc.

Miền Tây sông Hậu thuộc Tây Nam Bộ gồm các tỉnh Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang An Giang ngày nay, trừ những vùng đất cao ven sông, rạch lớn được khai khẩn sớm, phần còn lại đa số là hoang hóa, đầm lầy, rừng rậm bạt ngàn, đến thế kỉ XX mới khai thác hết. Dấu ấn thời khẩn hoang ở đây qua ca dao khá phong phú: U Minh, Rạch Giá thị quá sơn trường/ Dưới sông sấu lội trên rừng cọp đua.

Từ sau khi vua Gia Long lên ngôi (1802) cho đến khi Cách mạng tháng Tám thành công (1945), liên tục có những cuộc khẩn hoang.

Vào đầu thế kỉ XX, Sài Gòn đã đèn điện, Mỹ Tho còn đốt đèn dầu mù u nên ca dao có câu: Đèn Sài Gòn ngọn xanh, ngọn đỏ/ Đèn Mỹ Tho ngọn tỏ, ngọn lu/ Anh về học lấy chữ Nhu/ Chín trăng em đợi, mười thu em chờ. Chữ “Nhu” do chữ “Nho” nói trại mà ra. “Học chữ Nhu” tức “Học chữ Nho” được xem như biểu tượng của lòng yêu nước, đối ngược với tiếng Pháp của quân xâm lược. Câu ca dao nhằm động viên tinh thần yêu nước, chống thực dân Pháp của Nhân dân ta.

Trần Trọng Triết

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh chụp khoảnh khắc Tân Hoa hậu Việt Nam 2020 lấm lem cùng nụ cười rạng rỡ sau khi đi làm đồng gây sốt trên mạng xã hội.
Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Xuất hiện tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020, Đặng Thu Thảo gây 'sốt' với nhan sắc ngày càng đằm thắm, rạng ngời sau 8 năm đăng quang.
HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

Trong cuộc trả lời phỏng vấn tờ Asian Today, HLV Park Hang-seo nói rằng, điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam đó chính là tinh thần đoàn kết, tự hào dân tộc, khôn khéo và lòng quyết tâm cao...
HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV trưởng đội tuyển Việt Nam - ông Park Hang-seo vừa được Đại học Khoa học và Công Nghệ Gyeongnam Jinju Kyungnam đã trao tấm bằng danh dự. Buổi lễ diễn ra theo hình thức trực tuyến do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.
Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Hoa hậu Đỗ Thị Hà sở hữu vẻ đẹp nhẹ nhàng, trong trẻo và tươi tắn ở độ tuổi 19.

Tin khác

Đỗ Thị Hà đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2020

Đỗ Thị Hà đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2020
Cô gái 19 tuổi, đến từ Thanh Hóa đã vượt qua 34 thí sinh, giành ngôi vị cao nhất tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam diễn ra tối 20/11.

Hội An tổ chức chuỗi hoạt động nhân ngày Di sản Việt Nam

Hội An tổ chức chuỗi hoạt động nhân ngày Di sản Việt Nam
Tại Hội An, từ ngày 23/11 đến ngày 4/12, sẽ diễn ra chuỗi hoạt động kỷ niệm ngày Di sản Việt Nam (23/11), 21 năm ngày Khu phố cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới (4/12) và 3 năm nghệ thuật Bài chòi Trung bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (7/12).

Chùa Kỳ Quang 2: Ngôi chùa 5 không, một kì quan độc đáo, hiếm có

Chùa Kỳ Quang 2: Ngôi chùa 5 không, một kì quan độc đáo, hiếm có
Chùa Kỳ Quang 2 tọa lạc tại đường Lê Hoàng Phái, phường 17, quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh là ngôi chùa làng, được xây dựng từ năm 1926.

Tiếng tơ lòng ngân mãi...

Tiếng tơ lòng ngân mãi...
Là người từng đứng trên bục giảng hơn 30 năm, những buồn vui về nghề cũng găm đầy tâm trạng. Thế nhưng, tôi vẫn không khỏi xao lòng mỗi khi trong không trung vút lên những lời ngợi ca về mái trường, về tuổi học trò, về các thầy các cô…

Sao la chính thức là linh vật Sea Games 31

Sao la chính thức là linh vật Sea Games 31
Sao la đã chính thức được chọn là linh vật của SEA Games 31.

5 ứng viên sáng giá cho cho ngôi vị Hoa hậu Việt Nam 2020

5 ứng viên sáng giá cho cho ngôi vị Hoa hậu Việt Nam 2020
Đỗ Thị Hà, Nguyễn Lê Ngọc Thảo, Nguyễn Thu Phương hay Lê Thị Tường Vy... là những ứng viên sáng giá cho ngôi vị Hoa hậu Việt Nam 2020.
Xem thêm
Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Ngày 16/11, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của nhà văn Kim Lân (1920 - 2020).
Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Ngày 15/11, xã Yên Giả (huyện Quế Võ) tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh chùa Phương Lưu.
Khi đam mê dẫn lối...

Khi đam mê dẫn lối...

Gặp nhà thiết kế Đỗ Quyên Hoa trong một buổi tối muộn, vương cái se lạnh của mùa thu Hà Nội, lắng nghe chia sẻ của chị về cuộc đời ...
Fansipan – điểm đến luôn khiến dân xê dịch bất ngờ

Fansipan – điểm đến luôn khiến dân xê dịch bất ngờ

Không chỉ là điểm đến thấm đẫm nền văn hoá bản địa đặc sắc, Fansipan-Sa Pa còn sở hữu vẻ đẹp thiên nhiên kỳ thú “biến hình” vi diệu suốt ...
Check-in sang chảnh tại 5 bể bơi độc đáo nhất Việt Nam

Check-in sang chảnh tại 5 bể bơi độc đáo nhất Việt Nam

Nhờ vị trí “cực phẩm” cùng thiết kế độc đáo, 5 hồ bơi sang chảnh tại các địa điểm du lịch nổi tiếng dưới đây sẽ đem lại những trải ...
Du lịch làng quê Việt Nam

Du lịch làng quê Việt Nam

Những chuyến du lịch điền dã đến những vùng danh lam thắng cảnh đã trở thành những tua du lịch được ngành du lịch các địa phương khai thác.
HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

Trong cuộc trả lời phỏng vấn tờ Asian Today, HLV Park Hang-seo nói rằng, điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam đó chính là tinh thần đoàn kết, tự ...
HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV trưởng đội tuyển Việt Nam - ông Park Hang-seo vừa được Đại học Khoa học và Công Nghệ Gyeongnam Jinju Kyungnam đã trao tấm bằng danh dự. Buổi lễ ...
Sao la chính thức là linh vật Sea Games 31

Sao la chính thức là linh vật Sea Games 31

Sao la đã chính thức được chọn là linh vật của SEA Games 31.
Người thầy của tôi

Người thầy của tôi

Cho tới giờ mỗi khi nhắc lại và biết ơn nhất, tôi vẫn luôn nghĩ về thầy Tiêu Âm, người thầy đã dìu dắt tôi suốt những tháng năm cấp ...
Một vòng nhân gian

Một vòng nhân gian

Ni cô Tuệ Tâm đang quét dọn những lá vàng rụng của đêm qua. Buổi sáng không khí bao giờ cũng trong lành, tĩnh lặng như nghe được cả tiếng ...
Con chim sẻ cụt chân

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh chụp khoảnh khắc Tân Hoa hậu Việt Nam 2020 lấm lem cùng nụ cười rạng rỡ sau khi đi làm đồng gây sốt trên mạng xã hội.
Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Xuất hiện tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020, Đặng Thu Thảo gây 'sốt' với nhan sắc ngày càng đằm thắm, rạng ngời sau 8 năm đăng quang.
Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Hoa hậu Đỗ Thị Hà sở hữu vẻ đẹp nhẹ nhàng, trong trẻo và tươi tắn ở độ tuổi 19.
Phiên bản di động