Đắm mình trong điệu hát Xoan...                              

Hát Xoan có nghĩa là hát Xuân - hát khi mùa Xuân về. Trong không gian linh thiêng nơi cửa đình, các canh hát diễn ra thể hiện lòng thành kính của những người con đất Tổ với vua Hùng, cùng ước vọng năm mới cho mùa màng tươi tốt, cho sức khỏe dồi dào, cho niềm hi vọng và hạnh phúc đủ đầy…

Nét văn hóa cổ độc đáo

Theo truyền thuyết, nghệ thuật hát Xoan có từ thời các vua Hùng dựng nước (hơn 2000 năm trước Công nguyên). Truyện kể rằng: "Vợ vua Hùng mang thai đã lâu, tới ngày sanh nở, đau bụng mãi mà không sinh được. Một người hầu tâu với vua Hùng về nàng Quế Hoa xinh đẹp, múa hát rất hay, nên đón nàng về múa hát có thể làm cho đỡ đau và sinh nở được. Vợ vua Hùng bèn cho mời Quế Hoa đến. Bấy giờ, vợ vua Hùng đang lên cơn đau dữ dội, mới bảo nàng Quế Hoa đứng trước giường múa hát. Với giọng hát trong vắt, khi cao, khi thấp như chim ca, suối chảy, tay uốn chân đưa, người mềm như tơ, dẻo như bún ai cũng say mê. Vợ vua Hùng mải nghe hát, xem múa không thấy đau nữa, hạ sinh được ba người con trai khôi ngô đẹp đẽ. Vua Hùng vui mừng khôn xiết và hết lời khen ngợi Quế Hoa, mới bảo nàng dạy múa hát cho các mị nương”. Điệu hát này thường được tổ chức vào mùa Xuân nên gọi là hát Xuân.

dam minh trong dieu hat xoan
Cụ Lê Xuân Ngũ mong muốn: Hát Xoan phải giữ gốc cổ, nhưng cần cách tân lời mới vào mới hút được lớp trẻ

Từ đấy, hát Xoan được lưu truyền từ đời này sang đời khác qua sự truyền dạy của các bậc cao niên...

Trong không khí xuân, mưa bay lất phất trên những cành lộc non, chúng tôi rong ruổi về thăm những điệu Xoan cổ được lưu giữ ở 3 phường Xoan gốc là thôn Thét, thôn Phù Đức, thôn Kim Đái (xã Kim Đức - TP Việt Trì). Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thành Thái hồ hởi cho biết, ngay sau khi hát Xoan được chính thức ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, chính quyền và người dân chúng tôi rất phấn khởi và tự hào. Để giữ gìn, bảo tồn và quảng bá nét văn hóa cổ này, xã đã xây dựng kế hoạch hoàn chỉnh phối hợp với cơ quan chức năng của tỉnh để giới thiệu với du khách; đưa hát Xoan vào chương trình giảng dạy tại 2 trường tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn của xã. Và, điều đóng góp quan trọng không thể thiếu đó là vai trò của các nghệ nhân cao niên ở các phường Xoan cổ luôn có ý thức truyền dạy cho lớp trẻ. “Còn với nhiều người trẻ, hát xoan đã ngấm vào trong máu từ thuở nằm nôi”, Phó Chủ tịch Thái khẳng định.

Nói đến các phường xoan, người dân nơi đây không ai là không biết đến các Nghệ nhân Nguyễn Thị Sủng, Lê Xuân Ngũ, Lê Thị Huệ, Lê Thị Tú... Thật may mắn cho đất Phú Thọ là đến thời điểm này hát Xoan vẫn còn những "báu vật" dù các cụ nay tuổi đã cao và các cựu đào, cựu kép này vẫn còn mê hát Xoan để rồi truyền tình yêu hát Xoan cho lớp trẻ.

Gặp cụ Lê Xuân Ngũ, một nghệ nhân đã hơn 80 năm gắn bó với hát xoan cổ. Niềm vui hiện rõ trên khuôn mặt Cụ - Trùm phường Xoan Phù Đức.

Nói đến Xoan cổ, cụ say sưa đắm chìm vào từng câu hát, dẫn cách, giơ tay đánh trống cầm nhịp. Cụ giảng giải, một đêm hát Xoan có ba chặng: Hát múa mời vua về dự hội đình với dân làng; Hát Quả cách, gồm những bài chúc vua, những bài hát kể về lịch tiết, lịch sử và nghề nghiệp của cư dân lúa nước; Hát trao duyên nam nữ giữa đào Xoan và trai làng. Hát Xoan giữa lòng đình, trai gái ném đúm cho nhau mà hát giao duyên: Đúm này em dặn thì nghe/ Đúm bay cho tới áo the đúm vào/ Đúm vào người hỏi làm sao?/ Em là quả đúm em vào kết duyên"…

Lời Xoan cổ nghe sao mà đằm thắm, nhưng vô cùng trong sáng hồn nhiên tình yêu một thuở xa xưa. Nghe cụ giảng giải, tôi mường tượng ra những gian đình rộng là thế mà chật kín cả người. Đèn nến lung linh mờ ảo hòa quện với khói hương tỏa bay thơm ấm áp. Các kép Xoan áo the, khăn xếp gõ nhịp trống phách. Các đào Xoan với tà áo nâu non, chít khăn mỏ quạ đen, chân bước nhịp, tay múa trên chiếu giữa lòng đình, hướng về bàn thờ, những tiếng hát thành kính cất lên.

Trình diễn Hát Thờ vua - Một nghi thức Hát thờ vua được tổ chức hàng năm tại các phường Xoan Phú Thọ


Làm sao cho xứng với kì vọng?

Hiện nay, Xoan cổ chỉ còn lưu giữ ở 4 phường Xoan gốc của TP Việt Trì là thôn An Thái (xã Phượng Lâu); thôn Thét, thôn Phù Đức, thôn Kim Đái (xã Kim Đức).

Cùng với sự đổi thay của lịch sử, nghệ thuật hát Xoan cũng trải qua nhiều biến cố thăng trầm, phải đối mặt với những khó khăn... dẫn đến nguy cơ bị mai một. Ngày 24/11/2011, kho tàng “Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp” của nhân loại có thêm một thành viên mới, đó là nghệ thuật hát Xoan (Phú Thọ, Việt Nam).

Đằng sau vinh dự là cả một gánh nặng làm sao xứng đáng với niềm kì vọng của UNESCO. Lãnh đạo UBND tỉnh Phú Thọ đã công bố chương trình hành động bảo vệ di sản này. Tỉnh tập trung truyền dạy, thực hành và nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn tổng tập hát Xoan Phú Thọ; tổ chức các hoạt động biểu diễn và giao lưu trong nước; tăng cường tuyên truyền, quảng bá; lập dự án bảo quản, tu bổ, khôi phục các di tích và kiểm kê hát Xoan trên địa bàn; hỗ trợ kinh phí cho 4 phường Xoan gốc để chủ động tổ chức truyền dạy, đào tạo nghệ nhân kế cận và tổ chức các hoạt động. Đưa hát Xoan vào các trường học, giúp thế hệ trẻ nhận thức được trách nhiệm trong việc lưu giữ, bảo tồn làn điệu Xoan...

Đến nay, hát Xoan đã thực sự hồi sinh, lan tỏa, có sức sống mãnh liệt trong cộng đồng và thoát khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp. Ngày 8/12/2017 mới đây, đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thế nhưng, cùng với niềm tự hào khi Xoan được UNESCO công nhận, là nỗi lo khi không gian Xoan ngày càng bị thu hẹp bởi giờ vẫn còn quá ít người trẻ tuổi muốn học, muốn theo môn nghệ thuật này...

Về đất Tổ, đã nghe đâu đây lời xoan cùng tiếng trống chầu thiêng liêng vang lên từ Đền Hùng hòa nhịp bao tiếng trống làng tưng bừng mở hội. Mùa Xuân đã về, ngập tràn với bao hi vọng

Bài và ảnh Ánh Tuyết

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

3 nam dien vien co thu nhap khung nhat nam 2020

3 nam diễn viên có thu nhập 'khủng' nhất năm 2020

Tạp chí Forbes công bố danh sách các nam diễn viên Hollywood có thu nhập cao nhất năm 2020, dựa từ các khoản lợi nhuận đóng phim, tiền trả tác quyền từ những ứng dụng xem phim có trả phí cho đến các hạng mục quảng cáo...
tham ngoi den thieng tho thuong tuong quan trieu ly

Thăm ngôi đền thiêng thờ thượng tướng quân triều Lý

Huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang là một vùng đất giàu truyền thống văn hóa và lịch sử với nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, trong đó tiêu biểu là đền Hả thờ Thượng tướng quân Thân Cảnh Phúc thời Lý. Người có công trong cuộc chống quân Tống xâm lược thế kỉ thứ XI (1075-1077).
an tuong nhung khu nghi duong bien co kien truc doc dao hang dau viet nam

Ấn tượng những khu nghỉ dưỡng biển có kiến trúc độc đáo hàng đầu Việt Nam

“Ra Bắc vào Nam”, cùng ngắm nhìn những khu nghỉ dưỡng có kiến trúc độc đáo nhất dọc theo đường bờ biển dài Việt Nam. Sự độc đáo ở đây có thể là khác biệt trong thiết kế, sắp đặt các phòng, cũng có thể là sự đột phá trong giải pháp kiến trúc nhằm bảo vệ môi trường sống.
arsenal vo dich fa cup va giac mo sang trang voi ong chu kiem hau bao

Arsenal vô địch FA Cup và giấc mơ sang trang với ông chủ "kiệm hầu bao"

Các cổ động viên của Arsenal đang hân hoan với chiến thắng tại FA Cup, nhưng họ cũng không quên hướng mắt về ông chủ Stan Kroenke và tỏ rõ sự lo ngại về tương lai...
nhung san golf viet man nhan golfer

Những sân golf Việt mãn nhãn golfer

Trên khắp dải đất hình chữ S xinh đẹp, nơi đâu cũng có những danh lam, thắng cảnh cuốn hút du khách trong và ngoài nước. Tận dụng những ưu ái mà thiên nhiên ban tặng, các nhà thiết kế cũng đã tạo nên nhiều sân golf có view tuyệt đẹp, gắn liền với các khu Resort danh tiếng. Hãy cùng chiêm ngưỡng những sân golf có tầm nhìn đẹp nhất Việt Nam.

Tin khác

Hòa Minzy bị phạt 7,5 triệu đồng vì đăng tin giả

hoa minzy bi phat 75 trieu dong vi dang tin gia
Đăng tin giả trên mạng xã hội, ca sĩ Hòa Minzy vừa bị Sở Thông tin và Truyền thông TP. Hồ Chí Minh xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng.

Ngã xuống cho đất nước đứng lên

nga xuong cho dat nuoc dung len
 Nhân dịp kỷ niệm 73 năm Ngày Thương binh Liệt sĩ, Ban Liên lạc Cán bộ, chiến sĩ Khu II Hòa Vang, TP Đà Nẵng tổ chức Lễ tri ân các liệt sĩ và vinh danh đồng bào trực tiếp tham gia phục vụ chiến đấu tại thôn Nam Sơn, xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang trong đêm 13/7/1972.

Nhân văn với mọi mảnh đời

nhan van voi moi manh doi
Hào hứng, hân hoan là những gì tôi chứng kiến trong các buổi ra mắt hay sinh hoạt CLB Liên thế hệ tự giúp nhau (LTHTGN), dù đó là nông thôn hay thành thị, ở đồng bằng hay miền núi. Mô hình đang ngày càng khẳng định những giá trị nhân văn, thiết thực nhất đối với thành viên và những hoàn cảnh khó khăn trong cộng đồng.

Cuối tuần ghé 3 resort xanh mướt gần Hà Nội giá chưa đến 1 triệu đồng

cuoi tuan ghe 3 resort xanh muot gan ha noi gia chua den 1 trieu dong
Không cần phải đi đâu xa, không cần phải chờ đợi check-in hàng giờ ở bến tàu, ga mệt mỏi, ngay gần Hà Nội cũng có những resort xinh đẹp hết nấc với mức giá ưu đãi ở thời điểm hiện tại chưa đến 1 triệu đồng đủ cho bạn “chill” cả mùa hè này.    

Phòng chống Covid-19, Đà Nẵng dừng lễ hội ‘Tuyệt vời Đà Nẵng 2020’

phong chong covid 19 da nang dung le hoi tuyet voi da nang 2020
Để đảm bảo an toàn cho du khách, người dân và cộng đồng, Sở Du lịch Đà Nẵng thông báo tạm dừng tổ chức lễ hội Tuyệt vời Đà Nẵng 2020.

Giải Bóng chuyền hơi trung cao tuổi toàn quốc năm 2020: Sôi nổi ngày khai mạc

giai bong chuyen hoi trung cao tuoi toan quoc nam 2020 soi noi ngay khai mac
Ngày 25/7, tại TP Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh, TƯ Hội NCT Việt Nam, Tổng cục Thể dục Thể thao, Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Trà Vinh phối hợp tổ chức Giải Bóng chuyền hơi trung cao tuổi toàn quốc lần thứ VII năm 2020, Cúp Động lực, khu vực II.
Xem thêm
tro chuyen voi nhac si xuan oanh

Trò chuyện với nhạc sĩ Xuân Oanh

Nguyên là phóng viên Quân sự của Đài Tiếng nói Việt Nam, cách đây nhiều năm, tôi đến thăm, trò chuyện với Nhạc sĩ Xuân Oanh, tác giả bài hát ...
dung to chuc festival hue 2020 sau hai lan dieu chinh

Dừng tổ chức Festival Huế 2020 sau hai lần điều chỉnh

Do ảnh hưởng của dịch Covid -19, chuỗi sự kiện văn hóa nghệ thuật đặc sắc của Festival Huế 2020 sẽ bị dừng tổ chức. 
doanh nhan nguyen anh hoang tai nang va long nhan ai

Doanh nhân Nguyễn Anh Hoàng: Tài năng và lòng nhân ái

Trải bao gian nan thử thách trên hành trình vượt khó lập nghiệp, ông đã trở thành một doanh nhân tiêu biểu tại Đà Nẵng, tạo việc làm ổn định ...
an tuong nhung khu nghi duong bien co kien truc doc dao hang dau viet nam

Ấn tượng những khu nghỉ dưỡng biển có kiến trúc độc đáo hàng đầu Việt Nam

“Ra Bắc vào Nam”, cùng ngắm nhìn những khu nghỉ dưỡng có kiến trúc độc đáo nhất dọc theo đường bờ biển dài Việt Nam. Sự độc đáo ở đây ...
cuoi tuan ghe 3 resort xanh muot gan ha noi gia chua den 1 trieu dong

Cuối tuần ghé 3 resort xanh mướt gần Hà Nội giá chưa đến 1 triệu đồng

Không cần phải đi đâu xa, không cần phải chờ đợi check-in hàng giờ ở bến tàu, ga mệt mỏi, ngay gần Hà Nội cũng có những resort xinh đẹp ...
tiem nang kinh doanh dat gia tai pho am thuc premier district flc sam son

Tiềm năng kinh doanh đắt giá tại phố ẩm thực Premier District – FLC Sầm Sơn

Lấy cảm hứng từ những khu phố ẩm thực nhộn nhịp, nơi làm nên tên tuổi của các địa điểm vui chơi, giải trí nổi tiếng trên thế giới, dãy ...
hlv park hang seo goi gan 50 cau thu cho u22 viet nam doan van hau khong co ten

HLV Park Hang Seo gọi gần 50 cầu thủ cho U22 Việt Nam, Đoàn Văn Hậu không có tên

Quyết tâm bảo vệ tấm huy chương vàng SEA Games trên sân nhà, HLV Park Hang Seo triệu tập quân số "khủng" cho U22 Việt Nam. Đáng chú ý, trong ...
fifa hoan vong loai world cup 2022 vi covid 19 tuyen viet nam nghi den het nam

FIFA hoãn vòng loại World Cup 2022 vì Covid -19, tuyển Việt Nam nghỉ đến hết năm

Do diễn biến dịch Covid -19, Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) dời loạt trận vòng loại World Cup 2020 khu vực Châu Á sang năm sau. 
arsenal vo dich fa cup va giac mo sang trang voi ong chu kiem hau bao

Arsenal vô địch FA Cup và giấc mơ sang trang với ông chủ "kiệm hầu bao"

Các cổ động viên của Arsenal đang hân hoan với chiến thắng tại FA Cup, nhưng họ cũng không quên hướng mắt về ông chủ Stan Kroenke và tỏ rõ ...
con chim se cut chan

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
giot nuoc mat muon mang

Giọt nước mắt muộn màng

“Ông đi đâu đấy? Chắc ông lại sang sông chứ gì?” Tôi cười, gọi khi ông Vĩ dắt xe máy đi phía sau cách tôi một quãng. Ông Vĩ quay ...
day dut

Day dứt

Chiếc Kia Morning đưa Phương Thảo vượt qua cửa khẩu Mộc Bài đến trung tâm tỉnh Battambang. Theo địa chỉ, lái xe người Việt kiều còn khá trẻ, tiếp tục ...
3 nam dien vien co thu nhap khung nhat nam 2020

3 nam diễn viên có thu nhập 'khủng' nhất năm 2020

Tạp chí Forbes công bố danh sách các nam diễn viên Hollywood có thu nhập cao nhất năm 2020, dựa từ các khoản lợi nhuận đóng phim, tiền trả tác ...
hoa minzy bi phat 75 trieu dong vi dang tin gia

Hòa Minzy bị phạt 7,5 triệu đồng vì đăng tin giả

Đăng tin giả trên mạng xã hội, ca sĩ Hòa Minzy vừa bị Sở Thông tin và Truyền thông TP. Hồ Chí Minh xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng.
ngan 98 bi che mac nhu khong di dien so van hoa yeu cau kiem tra

Ngân 98 bị chê ‘mặc như không’ đi diễn, Sở Văn hóa yêu cầu kiểm tra

Hình ảnh Ngân 98 mặc bikini mỏng tang, để lộ gần hết trọn vòng 3 khiến cộng đồng mạng "dậy sóng". 
Phiên bản di động