Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền: Cái lõi phát triển công nghiệp văn hóa

Thực tế hiện nay cho thấy, trong âm nhạc, xuất bản liên tiếp xảy ra những vụ vi phạm bản quyền. Trong điện ảnh, người xem phim lậu là chuyện bình thường. Trong quảng cáo, khách hàng mượn ý tưởng của các agency thua thầu là hiện tượng phổ biến. Trong nhiếp ảnh, sản phẩm của tác giả tha hồ bị chôm chỉa, đăng tải vô tội vạ, không xin phép… Trong ngành công nghiệp văn hoá – công nghiệp sáng tạo, vi phạm bản quyền là nỗi đau nhức nhối chưa có hồi kết...
Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền: Cái lõi phát triển công nghiệp văn hóa

Dù bắt quả tang vi phạm bản quyền nhưng Công ty Văn hóa Sáng tạo Trí Việt - First News vẫn thua kiện khi đưa vụ việc ra tòa

Điều kiện cần thiết để thúc đẩy phát triển Công nghiệp sáng tạo

Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp quốc (UNCTAD) đưa ra định nghĩa chính thức về công nghiệp sáng tạo năm 1998, và cũng được đưa vào báo cáo về công nghiệp sáng tạo toàn cầu năm 2008, như sau: “Công nghiệp sáng tạo là chu kỳ của sự sáng tạo, sản xuất và phân phối hàng hóa và dịch vụ sử dụng sự sáng tạo và vốn trí tuệ như là đầu vào chủ yếu, bao gồm một tập hợp các hoạt động dựa trên tri thức sản xuất hàng hoá hữu hình và dịch vụ trí tuệ và nghệ thuật vô hình với sáng tạo nội dung, giá trị kinh tế và thị trường mục tiêu”. Chính phủ Anh Quốc cũng đưa ra khái niệm riêng về công nghiệp sáng tạo, được ghi lại trong tài liệu của Hội đồng Anh (British Council) năm 2001 như sau: “Công nghiệp sáng tạo (CNST) là các ngành kinh tế dựa trên sự sáng tạo, kỹ năng và tài năng của cá nhân với tiềm năng tạo ra của cải và việc làm thông qua phát triển sở hữu trí tuệ”. Như vậy, tài sản trí tuệ chính là đặc tính quan trọng nhất tạo ra giá trị sản phẩm, dịch vụ của các ngành công nghiệp sáng tạo – công nghiệp văn hoá.

Chiến lược phát triển Văn hoá Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020, tầm nhìn 2030 đưa ra danh sách 12 lĩnh vực thuộc công nghiệp văn hoá: Quảng cáo; Kiến trúc; Phần mềm; Thủ công mỹ nghệ: Làng nghề, các doanh nghiệp nhỏ; Thiết kế: Hầu hết là các công ty tư nhân và các bộ phận thiết kế trong doanh nghiệp; Điện ảnh; Xuất bản; Thời trang; Nghệ thuật biểu diễn; Mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm; Truyền hình, phát thanh; và Du lịch văn hoá. Với cách hiểu của UNCTAD, 4 nhóm ngành nghề được coi là công nghiệp sáng tạo, bao gồm: Di sản, được chia ra làm hai phân nhóm đó là, biểu đạt văn hóa truyền thống (nghệ thuật và hàng thủ công, lễ hội và lễ kỷ niệm) và Địa danh văn hóa (địa điểm khảo cổ, bảo tàng, thư viện, triển lãm, v.v…); nghệ thuật, là các ngành công nghiệp sáng tạo hoàn toàn dựa trên nghệ thuật và văn hóa gồm hai phân nhóm: Nghệ thuật thị giác (hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh và đồ cổ) và Nghệ thuật biểu diễn (nhạc sống, hát, múa, kịch, xiếc, múa rối, v.v…); truyền thông bao gồm hai phân nhóm tạo ra nội dung sáng tạo nhằm mục đích giao tiếp với lượng khán giả đông đảo: Xuất bản và báo in (sách, báo chí và các ấn phẩm khác) và Nghe-nhìn (phim, truyền hình, phát thanh); sáng tạo chức năng, bao gồm các ngành công nghiệp dịch vụ với mục đích phục vụ cho một chức năng nào đó, được chia thành hai các phân nhóm: Thiết kế (nội thất, đồ họa, thời trang, đồ trang sức, đồ chơi) và Truyền thông mới (phần mềm, trò chơi video, và các nội dung sáng tạo số hóa) và Dịch vụ sáng tạo (kiến trúc, quảng cáo, dịch vụ giải trí và văn hoá, nghiên cứu và phát triển sáng tạo (R&D), các dịch vụ sáng tạo kỹ thuật số và các dịch vụ sáng tạo liên quan khác).

Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và quyền tác giả không chỉ tạo ra lợi ích cho người sở hữu, mà còn mạng lại lợi ích cho xã hội, người dân được hưởng lợi từ giá trị kinh tế đến giá trị văn hoá và thẩm mỹ là kết quả của ngành công nghiệp sáng tạo. Với cơ chế bảo vệ phù hợp nhận được từ pháp luật và xã hội, người đầu tư và tác giả sẽ yên tâm để sáng tạo tiếp, làm giàu cho chính họ và cho xã hội. Không những thế, nó tạo động lực cho cá nhân và tổ chức tham gia hoạt động đổi mới, sáng tạo, tạo ra tài sản trí tuệ, bởi vì họ sẽ được hưởng lợi và vinh danh từ những sáng tạo của mình, khích lệ các doanh nghiệp và trung gian tài chính đầu tư, tài trợ cho việc nghiên cứu, phát triển, thương mại các sản phẩm và dịch vụ trong CNST, tạo ra thị trường cạnh tranh lành mạnh và khuyến khích tiêu dùng các sản phẩm, dịch vụ CNST, tạo điều kiện để kết nối thị trường trong nước với các quốc gia và khu vực mậu dịch mà việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ được coi trọng.

Người ta ước tính rằng công nghiệp sáng tạo tạo ra doanh thu khoảng 2250 tỷ đôla, chiếm 3% GDP toàn cầu, vượt xa ngành viễn thông (1570 tỷ đôla), tạo ra 29,5 triệu việc làm (nguồn: World Economic Forum 2015). Tại Việt Nam, chúng ta kỳ vọng tới năm 2030, công nghiệp văn hoá sẽ tạo ra 7% GDP, tức là 25 tỷ đôla. Như vậy, việc đảm bảo cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền tác giả trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Chuỗi giá trị của một ngành sản phẩm, dịch vụ thuộc công nghiệp sáng tạo-công nghiệp văn hóa thường vận hành qua 5 giai đoạn: Hình thành ý tưởng và concept sản phẩm, dịch vụ; sản xuất sản phẩm hoặc thiết lập cơ sở dịch vụ; lưu thông và phân phối sản phẩm, dịch vụ; truyền tải và hiển thị sản phẩm, dịch vụ; tiếp nhận và tiêu thụ sản phẩm/dịch vụ. Trong đó, khâu thứ nhất tạo ra giá trị gia tăng cao nhất, và cũng là mảnh ghép khó định giá nhất, và Việt Nam, mặc dù đã tham gia tất cả các công ước quốc tế về sở hữu trí tuệ và quyền tác giả, vẫn chưa có một cơ chế hợp lý đảm bảo sự tôn trọng giá trị vô hình này.

Hiện trạng và tương lai

Do đặc thù CNST phát triển chủ yếu dựa trên sức sáng tạo, tài năng, kỹ năng cá nhân trên cơ sở khai thác quyền sở hữu trí tuệ. Do vậy việc đầu tư cho kết cấu hạ tầng không đòi hỏi đầu tư đặc thù. Nhà nước chủ yếu tạo khuôn khổ pháp lý và chính sách hỗ trợ. Chúng ta đã tham gia các điều ước quốc tế đa phương mà Việt Nam là thành viên (Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp, Công ước Bern, Hiệp định các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ TRIPs trong khuôn khổ của WTO,...) hoặc Việt Nam chưa là thành viên nhưng thừa nhận áp dụng chung và áp dụng trên cơ sở có đi có lại với các quốc gia khác; các Hiệp định song phương (Hiệp định với Thuỵ Sỹ, Hiệp định thương mại tự do với Mỹ, và EVFTA Hiệp định thương mại tự do giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam. Đây là những căn cứ khá đầy đủ để xây dựng một nền tảng pháp lý bảo vệ sở hữu trí tuệ và quyền tác giả văn minh tại Việt Nam.

Tuy vậy, tình trạng thực thi ở Việt Nam còn nhiều bất cập, có nhiều hạn chế. Tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ vẫn diễn ra phổ biến và thủ tục tố tụng khá phức tạp. Người dân vẫn có thói quen sử dụng các sản phẩm, dịch vụ từ những cơ sở sản xuất có vi phạm bản quyền. Người ta sẵn sàng chia sẻ cho nhau các cuốn sách dưới dạng PDF, sẵn sàng download và nghe các bản nhạc sao chép trộm trên internet, phát tác các bộ phim lên YouTube ngày khi bộ phim vừa ra rạp… Phần mềm bản quyền là thứ hoàn toàn xa lạ. Vẫn còn doanh nghiệp tiếp tay cho việc làm hàng giả, hàng nhái, gây thiệt hại nghiêm trọng đến các cơ sở kinh doanh có uy tín và tôn trọng bản quyền.

Tuy nhiên, hy vọng là, cùng với quá trình hội nhập quốc tế, sự quan tâm của chính quyền và các tổ chức xã hội – nghề nghiệp, báo chí truyền thông, ngày càng tăng. Ý thức của người dân đối với bản quyền tác giả đang được cải thiện. Mặc dù vẫn chưa từ bỏ việc sử dụng hàng sao chép không phép, nhưng phần lớn người dân đã hiểu đó là vi phạm tác quyền. Những vụ tranh chấp bản quyền bắt đầu được xử lý ngày càng nhiều trên toà án cũng nâng cao dần năng lực của cơ quan thực thi pháp luật.

Làm thế nào để bảo vệ bản quyền đối với các sản phẩm công nghiệp hiện nay? Trước hết, những người sáng tạo và chủ doanh nghiệp cần nâng cao ý thức về bảo vệ sở hữu trí tuệ trong mọi khâu trong quá trình hình thành, hoạt động và phát triển doanh nghiệp. Không những bảo vệ quyền của mình mà còn phải dũng cảm từ chối sử dụng tài sản trí tuệ của người khác mà không có thoả thuận chuyển giao. Vai trò chính của chính quyền là hoàn thiện các văn bản pháp luật, tăng cường vận động, tuyên truyền tới cộng đồng về văn hoá tôn trọng bản quyền sở hữu trí tuệ, nhưng cũng đồng thời phải đi đầu, thực thi bảo vệ quyền tác giả và sở hữu trí tuệ.

Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền, một cách tích cực nhất, là tạo ra một thị trường công nghiệp văn hoá phát triển lành mạnh, xác định rõ giá trị sản phẩm và tôn trọng giá trị đó, với một hệ thống thực thi hiệu quả. Đồng thời, việc nâng cao ý thức xử lý tranh chấp tại toà án, đảm bảo xử lý công bằng, chính là giải pháp răn đe tốt nhất, thúc đẩy xã hội Việt Nam văn minh hơn, tiến nhanh hơn đến nền kinh tế sáng tạo.

Lê Quốc Vinh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Sôi động Ngày Quốc tế NCT và “Tháng hành động vì NCT Việt Nam”

Sôi động Ngày Quốc tế NCT và “Tháng hành động vì NCT Việt Nam”

Mặc dù là ngày nghỉ cuối tuần, cơn mưa rào buổi sớm không ngăn được những đoàn xe nối đuôi nhau tiến vào trụ sở UBND quận Hà Đông, TP Hà Nội. Khoảng 7 giờ, khu vực hội trường đã đông nghịt người, vừa diễn viên vừa cổ động viên nhanh chóng lấp kín các ghế trống. Các diễn viên khẩn trương hoàn tất việc trang điểm, thay trang phục và í ới gọi nhau tranh thủ chụp những kiểu ảnh trước giờ khai mạc.
Sôi động phong trào bóng chuyền hơi người cao tuổi

Sôi động phong trào bóng chuyền hơi người cao tuổi

Hướng tới kỉ niệm Ngày Quốc tế Người cao tuổi (1/10) và “Tháng hành động vì Người cao tuổi Việt Nam” năm 2022, Hội NCT các cấp TP Hải Phòng đã sôi nổi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, tạo sân chơi bổ ích, hấp dẫn cho NCT. Đây là đợt sinh hoạt chính trị, truyền thông lớn, góp phần nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền và toàn xã hội về nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc, phát huy vai trò NCT.
Hội đồng họ Ngô TP. Hồ Chí Minh: Phát huy tinh thần thương thân tương ái, lá lành đùm lá rách

Hội đồng họ Ngô TP. Hồ Chí Minh: Phát huy tinh thần thương thân tương ái, lá lành đùm lá rách

Vừa qua, tại Trung tâm hội nghị tiệc cưới Hoàng Long, số 2 Lê Duẩn, quận 1, TP. Hồ Chí Minh, khai mạc Đại hội đại biểu họ Ngô TP. Hồ Chí Minh lần thứ 2, nhiệm kỳ 2022-2027. Tới dự có đại diện họ Ngô Việt Nam, đại diện họ Ngô ở một số tỉnh, thành phố, đại diện các dòng họ Phùng, Hồ, Phạm.... và gần 300 đại biểu họ Ngô đang sinh sống, học tập và làm việc tại TP. Hồ Chí Minh.
NCT huyện Thuận Thành giao lưu văn nghệ, dưỡng sinh

NCT huyện Thuận Thành giao lưu văn nghệ, dưỡng sinh

Sáng ngày Chủ nhật, sân UBND xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đã rộn rã tiếng cười nói, tiếng nhạc xập xình. Sắc đỏ cờ Tổ quốc, cờ phướn, đồng phục đỏ trắng vàng rực rỡ dưới lùm cây xanh mát tạo nên cảnh sắc sinh động, hấp dẫn trong không gian thanh khiết mát mẻ của buổi sớm một ngày thu nắng rát.
Giữ vững khí tiết người cộng sản

Giữ vững khí tiết người cộng sản

Ngày 28/1/1968, các lực lượng vũ trang tỉnh Gia Lai từ các khu, nghe đồng chí Trần Đào (Linh) Tỉnh ủy viên, Phó ban Tổ chức Tỉnh ủy chỉ đạo hướng tấn công địch vào thị xã Pleiku Xuân Mậu Thân 1968. Ông kể lại những ngày bị giam cầm tại Nhà lao Plieku...

Tin khác

Kính ngưỡng và tự hào miền di sản Lam Kinh

Kính ngưỡng và tự hào miền di sản Lam Kinh
Sáng 17/9, giữa tiết trời thu dịu mát, hàng vạn người đã đổ về khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh ở thị trấn Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, Thanh Hoá để hoà mình vào Lễ hội Lam Kinh 2022, kỷ niệm 604 năm khởi nghĩa Lam Sơn, 594 năm Vua Lê Thái Tổ đăng quang, 589 năm ngày mất Anh hùng dân tộc Lê Lợi và kỷ niệm 10 năm di tích lịch sử Lam Kinh được công nhận di tích Quốc gia đặc biệt. Nhân dân và du khách thập phương hướng về nơi đây để dâng hương, vãn cảnh với niềm kính ngưỡng và tự hào.

Hiệu quả từ phong trào văn hóa, thể thao người cao tuổi

Hiệu quả từ phong trào văn hóa, thể thao người cao tuổi
Đến Xứ Lạng, về cơ sở hoặc đi bất cứ đâu có thể bắt gặp hoạt động sôi nổi của các CLB bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, các CLB hát then đàn tính, hát sli, hát lượn… của đồng bào dân tộc Tày, Nùng và các dân tộc anh em khác.

Một thời cháo hến

Một thời cháo hến
Ngày tôi còn nhỏ, người dân ngoại thành Hà Nội quê tôi cũng như rất nhiều vùng nông thôn khác, đều rất nghèo. Nhiều nhà chỉ mong được ăn no, ăn cho qua ngày, chả dám mơ ăn ngon.

Bình yên nơi biên giới

Bình yên nơi biên giới
Bát Mọt là xã biên giới đặc biệt khó khăn của huyện Thường Xuân (Thanh Hóa), nơi có đường biên giới dài 17,6 km. Xác định bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân; những năm qua nhờ có sự chung tay bảo vệ của các cấp, ngành và nhân dân giúp cho vùng biên nơi đây rất yên bình.

Cách tập huấn sáng tạo của người cao tuổi tỉnh Bắc Ninh

Cách tập huấn sáng tạo của người cao tuổi tỉnh Bắc Ninh
Ban Điều hành Đề án Nhân rộng mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau (LTHTGN) tỉnh Bắc Ninh vừa tổ chức thành công Hội nghị trao đổi, học tập kinh nghiệm giữa các CLB mới được thành lập trong năm 2022 trên địa bàn tỉnh.

Long An: Chuẩn bị tổ chức “Tuần Văn hóa – Du lịch năm 2022”

Long An: Chuẩn bị tổ chức “Tuần Văn hóa – Du lịch năm 2022”
Sáng 7/9, UBND tỉnh Long An tổ chức buổi họp báo thông tin về “Tuần Văn hóa - Du lịch tỉnh Long An năm 2022”; sự kiện sẽ diễn ra trong 5 ngày, từ ngày 17/9/2022 đến ngày 21/9/2022 tại thành phố Tân An và một số huyện, thị xã trong tỉnh Long An.
Xem thêm
Top 25 “Hoa khôi sông Vàm 2022” có nhiều hoạt động quảng bá du lịch

Top 25 “Hoa khôi sông Vàm 2022” có nhiều hoạt động quảng bá du lịch

Top 25 thí sinh “Hoa khôi sông Vàm 2022” tham gia các hoạt động nhằm quảng bá du lịch tỉnh Long An.
Lệ Quyên và Hoàng Phương gửi tới khán giả đêm nhạc “Tình lỡ” vẹn tròn xúc cảm

Lệ Quyên và Hoàng Phương gửi tới khán giả đêm nhạc “Tình lỡ” vẹn tròn xúc cảm

Ngày 26/8 vừa qua, khán giả yêu nhạc miền Bắc đã được thưởng thức những bản tình ca sâu lắng được thể hiện bởi giọng ca Lệ Quyên và Hoàng Phương trong đêm nhạc Soul of the Forest chủ đề “Tình lỡ” diễn ra tại Flamingo Đại Lải.
Những địa điểm du lịch lý tưởng dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9

Những địa điểm du lịch lý tưởng dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9

Kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 năm nay kéo dài 4 ngày là cơ hội lý tưởng cho những chuyến đi du lịch xa cùng gia đình và bạn bè. Có rất nhiều địa điểm lý tưởng cho bạn tha hồ lựa chọn.
Xem trực tiếp Italia vs Anh, 01h45 ngày 24/9, UEFA Nations League trên kênh nào?

Xem trực tiếp Italia vs Anh, 01h45 ngày 24/9, UEFA Nations League trên kênh nào?

Ngày mới Online cập nhật kênh xem trực tiếp Italia vs Anh, UEFA Nations League diễn ra lúc 01h45 ngày 24/9 phục vụ quý độc giả quan tâm.
Xem trực tiếp Việt Nam vs Singapore, 19h00 ngày 21/9, cúp Hưng Thịnh trên kênh nào?

Xem trực tiếp Việt Nam vs Singapore, 19h00 ngày 21/9, cúp Hưng Thịnh trên kênh nào?

Ngày mới Online cập nhật kênh xem trực tiếp Việt Nam vs Singapore, tại cúp Hưng Thịnh 2022 diễn ra lúc 19h00 ngày 21/9 phục vụ quý độc giả quan tâm.
Đội tuyển Nga bị cấm tham dự EURO 2024

Đội tuyển Nga bị cấm tham dự EURO 2024

Sau cuộc họp của UEFA tại Hvar, Croatia ngày 20/9 để thông qua quy trình vòng loại Euro 2024, Liên đoàn Bóng đá châu Âu đã đưa ra thông báo cấm tham dự giải đấu đối với đội tuyển Nga.
Những cánh rừng đều xanh

Những cánh rừng đều xanh

Trở về quê sau bao năm lăn lộn, phóng tầm mắt nhìn quanh, những cánh rừng đã phục sinh. Quê hương vùng lõm, kí ức tuổi thơ là những mảng rừng xám xịt da beo với những đống tro nguội lạnh sau một trận lửa rừng rực.
Đồng đội

Đồng đội

Quyết vừa tới nhà, vứt “phịch” chiếc ba lô lộn ngược một cái nơi hè, vừa thở vừa nói với chị dâu:
Hoa hồng Vu lan...

Hoa hồng Vu lan...

Chị mới dọn về xóm, xây cái nhà nhỏ, định cư luôn. Con trai chị với con tôi chung lớp 5, ngày nào cũng qua nhà chơi. Thằng nhỏ lễ phép, chỉ phải cái hơi… sa đà: Sa vô chơi là quên luôn trời đất; bữa cơm nào mẹ cũng phải vác roi đi kiếm! Vài lần trò chuyện xã giao mới biết: Té ra chị Hân cũng mẹ đơn thân.
Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 7, THVL1, 20h00 ngày 26/9/2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 7, THVL1, 20h00 ngày 26/9/2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 7 được phát sóng trên kênh truyền hình Vĩnh Long 1 (THVL1) lúc 20h00 ngày 26/9 với những tình tiết hấp dẫn.
Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 5, THVL1, 20h00 ngày 23/9/2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 5, THVL1, 20h00 ngày 23/9/2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp phim Rồi 30 năm sau tập 5 được phát sóng trên kênh truyền hình Vĩnh Long 1 (THVL1) lúc 20h00 ngày 23/9 với những tình tiết hấp dẫn.
Lịch phát sóng phim "The Law cafe - Tiệm cafe Luật" của Lee Seung Gi

Lịch phát sóng phim "The Law cafe - Tiệm cafe Luật" của Lee Seung Gi

"Tiệm cafe Luật" (tên tiếng Anh: The Law cafe, tên tiếng Hàn: 법대로 사랑하라) là bộ phim truyền hình Hàn Quốc thuộc thể loại hài hước, tình cảm.
Phiên bản di động