Thời gian qua, với sự chỉ đạo quyết liệt, thống nhất trong toàn hệ thống, BHXH Việt Nam không ngừng đổi mới, sáng tạo, tìm tòi, nghiên cứu những cách làm mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác thanh tra, kiểm tra. Nhờ đó, đã đạt được những kết quả tích cực trong việc tăng thu, giảm chậm đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), BHYT với tỷ lệ giảm dần qua các năm: năm 2021 là 3,67%, năm 2022 là 2,91%, năm 2023 là 2,69%, năm 2024 là 2,59%.
Từ năm 2024 đến hết tháng 4/2025, để triển khai thực hiện công tác TTKT có hiệu quả, đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ, thực tiễn trong tình hình mới khi có nhiều sự đổi mới trong cơ chế hoạt động thanh tra, BHXH Việt Nam đã kịp thời ban hành một số văn bản chỉ đạo tăng cường, hướng dẫn thực hiện công tác TTKT, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật phát hiện qua hoạt động kiểm tra, đặc biệt đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu trên các phần mềm quản lý nghiệp vụ của BHXH Việt Nam để phân tích, sàng lọc, phát hiện dấu hiệu vi phạm, khoanh vùng và lựa chọn đối tượng TTKT có trọng tâm, trọng điểm; hướng dẫn BHXH các tỉnh, thành phố tổ chức hội nghị mời các đơn vị chậm đóng BHXH, BHTN, BHYT từ 3 tháng trở lên, đơn vị đã kê khai nộp thuế nhưng chưa tham gia BHXH, BHTN, BHYT hoặc đã tham gia nhưng chưa đầy đủ cho người lao động để tuyên truyền, phổ biến pháp luật về BHXH, BHYT và xử lý vi phạm về đóng BHXH, BHTN, BHYT; lồng ghép công tác phổ biến, tuyên truyền chính sách, pháp luật về BHXH, BHTN, BHYT khi tiến hành thanh tra trực tiếp tại đơn vị.
BHXH Việt Nam nghiêm túc chỉ đạo việc thực hiện xử phạt hoặc kiến nghị xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về đóng BHXH, BHTN, BHYT; kiên quyết cưỡng chế hoặc kiến nghị cưỡng chế thi hành Quyết định xử phạt VPHC đối với tổ chức, cá nhân bị xử phạt VPHC đã quá thời hạn chấp hành nhưng chưa tự nguyện chấp hành. Trường hợp phát hiện vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, kịp thời lập hồ sơ kiến nghị khởi tố hoặc gửi tin báo tố giác tội phạm đến Cơ quan Công an để xem xét, xử lý.
Thông qua hoạt động TTKT, BHXH Việt Nam đã ban hành văn bản gửi Ủy ban nhân dân một số tỉnh để kiến nghị tiếp tục quan tâm, tăng cường lãnh đạo thực hiện tốt pháp luật về BHXH, BHTN, BHYT, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, trật tư an toàn xã hội trên địa bàn.
Theo đó, trong năm 2024 và 4 tháng đầu năm 2025, toàn hệ thống BHXH Việt Nam đã thực hiện TTKT tại 22.928 đơn vị.
Về đóng BHXH, BHTN, BHYT: Yêu cầu truy thu tiền đóng của 17.464 lao động thuộc đối tượng phải tham gia BHXH, BHTN, BHYT nhưng chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian với số tiền là 130,7 tỷ đồng; 38.957 lao động đóng thiếu mức đóng quy định với số tiền phải truy đóng là 127,3 tỷ đồng. Tổng số tiền các đơn vị được TTKT chậm đóng trước khi có Quyết định TTKT là 2.106,8 tỷ động; số tiền thu hồi được trong thời gian TTKT là 1.099,8 tỷ đồng.
Ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành 1.948 Quyết định xử phạt VPHC về đóng BHXH, BHTN, BHYT với tổng số tiền xử phạt phải nộp vào ngân sách nhà nước là 61,1 tỷ đồng.
Yêu cầu thu hồi về quỹ BHXH số tiền 11,2 tỷ đồng do hưởng chế độ BHXH không đúng quy định; yêu cầu thu hồi về quỹ BHTN số tiền 981,03 triệu đồng do hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định, yêu cầu thu hồi về quỹ BHYT số tiền 172,4 tỷ đồng chi phí KCB BHYT không đúng quy định.
Với sự chỉ đạo quyết liệt, thống nhất trong toàn hệ thống, BHXH Việt Nam không ngừng đổi mới, sáng tạo, tìm tòi, nghiên cứu những cách làm mới, đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác TTKT, tập trung vào việc khai thác cơ sở dữ liệu tập trung, liên thông và hệ thống phần mềm nghiệp vụ để rà soát, sàng lọc, phát hiện các dấu hiệu vi phạm, khoanh vùng và lựa chọn đối tượng TTKT có trọng tâm, trọng điểm, nhờ đó rút ngắn thời gian TTKT trực tiếp của các đoàn tại đơn vị, chất lượng công tác TTKT hiệu quả hơn. Đặc biệt, với khả năng rà soát, phân tích dữ liệu lớn, việc ứng dụng CNTT đã giúp rà soát được 100% hồ sơ nghiệp vụ kể cả với các doanh nghiệp có hàng nghìn lao động hoặc cơ sở y tế có hàng triệu lượt KCB BHYT.
Qua đó, hiệu quả của công tác TTKT từng bước được nâng lên; số tiền thu hồi về quỹ và số hành vi bị xử phạt vi phạm hành chính trong năm 2024 so với năm 2023 đều tăng (số tiền truy đóng do chưa đóng, đóng thiếu thời gian, đóng thiếu mức tăng 18,15% so với năm 2023; số Quyết định xử phạt VPHC về đóng BHXH, BHTN, BHYT tăng 6,57% so với năm 2023; số tiền chi phí KCB BHYT không đúng quy định được thu hồi về quỹ BHYT tăng 54,5% so với năm 2023).
Đồng thời, qua công tác TTKT kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi chậm đóng, trốn đóng, chiếm dụng quỹ; xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm kéo dài, bảo đảm quyền lợi chính đáng của NLĐ; góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người SDLĐ và NLĐ, tạo hiệu ứng răn đe, phòng ngừa vi phạm, từ đó góp phần thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xã hội. Vì vậy, cùng với các giải pháp khác, công tác TTKT đã đóng góp rất hiệu quả mục tiêu tăng thu, giảm chậm đóng vào quỹ BHXH, BHTN, BHYT tỷ lệ chậm đóng BHXH, BHTN, BHYT giảm dần qua các năm: năm 2021 là 3,67%, năm 2022 là 2,91%, năm 2023 là 2,69%, năm 2024 là 2,59%).
Kêts quả TTKT đã góp phần cung cấp cơ sở thực tiễn vững chắc, với những dữ liệu xác thực, phản ánh rõ nét các tồn tại, bất cập trong việc thực hiện chính sách BHXH, BHTN, BHYT. Những kết quả này là cơ sở quan trọng, giúp BHXH Việt Nam đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật BHXH, Luật BHYT, Luật Thanh tra và các quy định liên quan, góp phần hoàn thiện khung pháp lý, đảm bảo tính khả thi, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và bảo vệ tối đa quyền lợi của người tham gia BHXH, BHYT.
