Tranh dân gian làng Đông Hồ

Tranh làng Hồ in trên loại giấy dó là loại giấy dân tộc chế tạo bằng tre, nứa. Loại giấy này có đặc tính bền, dai, ăn màu, nhất là các loại màu được chế tạo bằng nguyên liệu thực vật.
Nhân dân vùng Kinh Bắc cũ vẫn còn truyền tụng câu ca dao:

Hỡi cô thắt dải lưng xanh

Có về làng Mái với anh thì về

Làng anh có lịch có lề

Có ao tắm mát có nghề làm tranh

Làng Mái là tên của làng Đông Mai, cái tên trước đây của làng Đông Hồ, gọi nôm là làng Hồ. Làng Đông Hồ là quê hương của tranh dân gian Việt Nam, một nghệ thuật thuần túy dân tộc, xuất phát từ điều kiện sinh hoạt xã hội nông nghiệp của Nhân dân ta và tâm hồn phong phú, phóng khoáng, chân thực của những nghệ nhân dân gian.

Hai bà Trưng
Hai bà Trưng

Tranh làng Hồ in trên loại giấy dó là loại giấy dân tộc chế tạo bằng tre, nứa. Loại giấy này có đặc tính bền, dai, ăn màu, nhất là các loại màu được chế tạo bằng nguyên liệu thực vật. Những tờ giấy dó được quét lên trên bằng loại điệp, là chất bột màu của vỏ sò, hến biển, đã được đốt thành than tán nhỏ. Mặt giấy dó lúc đó đã trở thành trắng mịn, một màu trắng khá độc đáo, đẹp và thanh nhã.

Những màu sắc dùng để in tranh cũng hoàn toàn dân tộc. Nghệ nhân dùng những chất liệu thiên nhiên có sẵn; than rơm cho màu đen, càng để lâu càng đậm và lại xốp; màu xanh rỉ đồng; màu vàng của dành dành, hoa hòe; màu lam của lá chàm. Tất cả những màu sắc nguyên chất này được dùng để vẽ trong một bức tranh, đã tạo nên màu rực rỡ vừa hài hòa vừa tương phản, khiến bức tranh trở nên đẹp, gợi cảm…

Nghệ nhân làng Hồ đã dùng chất liệu gỗ để khắc tranh, thường là dùng gỗ thị, loại gỗ vừa nhuyễn vừa bền lại dễ khắc, không bị mọt. Có khi nghệ nhân dùng gỗ vàng tâm để làm bản khắc.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Đám cưới chuột

Nội dung của tranh Đông Hồ rất phong phú và phản ánh được nhiều vẻ của đời sống, đồng thời biểu hiện tính trữ tình, tính anh hùng của Nhân dân trong nhận thức với Tổ quốc, với xóm làng, với gia đình, bạn bè, tình yêu... Ta có thể xếp loại như sau:

Tranh thờ: Loại tranh tôn giáo dùng để thờ cúng ở các chùa, miếu, nhà riêng. Nghệ nhân đã lấy các điển tích trong đạo Phật, đạo Lão mà vẽ qua sự tưởng tượng của mình. Đó là những bức tranh Thập điện, Phật Bà Quan Âm, Phật nhập Niết Bàn, Hắc hổ, Ngũ hổ thần tướng, ông Hoàng cầm quân, Bà Chúa thượng ngàn v.v... Tuy chủ đề tôn giáo, nhưng nghệ nhân đã thể hiện những nhân vật gần gũi với cuộc sống quanh mình.

Tranh sinh hoạt xã hội: Phản ánh những ước mơ của con người hoặc những điều kiện sinh hoạt xã hội như tranh gà, lợn nói lên sự giàu có sung túc; tranh tiến tài tiến lộc, bầu bí, hái đào nói lên sự thịnh vượng. Có những tranh ca ngợi lao động như cày bừa, tát nước, làm mùa, chăn trâu v.v... Những tranh diễn tả niềm vui trong sinh hoạt như: Đánh vật, đánh cờ, đánh đàn. Có những tranh đả kích như: Tranh đánh ghen, thầy đồ cóc, đám cưới chuột...

Tranh diễn ra cảnh vật: Gồm các loại tranh cỡ nhỏ và các loại cỡ lớn treo chiếc một như cá trông trăng, chim công, tranh tứ bình (bốn chiếc) vẽ cảnh bốn mùa và tranh tố nữ vẽ bốn cô gái, bên trên có đề thơ và tranh hứng dừa.

Tranh nội dung là truyện cổ tích: Lấy chủ đề trong các truyện cổ tích dân gian và các truyện như: Thạch Sanh, Kim Vân Kiều, Bích Câu Kì Ngộ, Nhị độ mai, Bát tiên quá hải, v.v...

Tranh có chủ đề lấy trong lịch sử dân tộc ta: Loại tranh này xuất hiện sớm hơn những loại tranh khác và thường vẽ những anh hùng có công chống xâm lược như: Đinh Tiên Hoàng, Hai Bà Trưng, Phù Đổng Thiên Vương, Trần Hưng Đạo, v.v...

Trong mỗi bức tranh thường có đề thơ viết bằng chữ nôm và viết bằng chữ quốc ngữ; những câu thơ này thường là do nghệ nhân sáng tác ra, nhìn tranh mà tức cảnh hoặc là lấy những câu phong dao, ca dao đã có sẵn để minh họa cho tranh. Lời của những bài thơ này mộc mạc, chân thực, trữ tình và phong phú về hình tượng nghệ thuật, đạt tới mức độ truyền cảm:

Cuộc sống đồng quê:

… Mẹ với chị Hai đang cấy dở

Cha cùng chú Sửa mới bừa xong

Heo, gà, vịt, ngỗng kêu vòi bữa

Cuộc sống êm trôi chẳng bận lòng.

Chơi xuân:

Hội xuân nô nức khắp xa gần

Màu thắm hoa chen sắc áo quần

Yếm thắm em khoe tô xứ Lạng

Quần thoa chị diện lụa làng Vân.

Hai Bà Trưng

Mê Linh tiếng trống hùng vang dội

Lãng Bạc bóng cờ nghĩa chói ngời

Quét sạch quân thù ghi sử mới

Rạng danh trang liệt nữ đương thời.

Ham học

Chí lớn dày công đời đắc dụng

Ngàn sau sáng mãi tấm gương soi.

Và còn nhiều loại tranh khác không đề thơ nhưng căn cứ vào nội dung mỗi bức tranh là ta có thể liên hệ ngay đến những câu ca dao, phong dao, tục ngữ phong phú trong kho tàng văn học dân gian giàu có, tươi đẹp của Nhân dân ta.

Qua tranh dân gian làng Đông Hồ, có thể suy nghĩ: Nhân dân ta vốn có truyền thống văn hiến và anh hùng từ lâu đời. Văn hiến vì đã có nền nghệ thuật, văn học cổ truyền và rực rỡ, anh hùng vì trải qua mấy nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, Nhân dân ta đã lập bao chiến công rực rỡ, đánh bại bao cuộc xâm lược.

Những cảnh sinh hoạt vui tươi, những ước mơ hạnh phúc của con người đã thể hiện ở trong các tranh gà, lợn, hứng dừa, cấy lúa, rực rỡ màu sắc của thiên nhiên và tình cảm con người.

Những anh hùng dân tộc có chiến công vẻ vang chống xâm lược như: Phù Đổng Thiên Vương, Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, v.v.... Chứng tỏ những người vì dân, vì nước bao giờ Nhân dân cũng tôn thờ, nhớ ơn mãi mãi.

Nhà văn Chi Phan

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, trời chuyển mưa rét

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, trời chuyển mưa rét

Do ảnh hưởng của không khí lạnh, khu vực Bắc Bộ từ ngày 28/1 trời chuyển rét, vùng núi có nơi rét đậm với nhiệt độ thấp nhất 12-15 độ, vùng núi 9-12 độ, vùng núi cao dưới 5 độ.
Người đàn bà không nghề chiếm đoạt hơn 430 tỉ đồng của 3 ngân hàng

Người đàn bà không nghề chiếm đoạt hơn 430 tỉ đồng của 3 ngân hàng

Nguyễn Thị Hà Thành dùng các thủ đoạn gian dối, với giúp sức của ngân viên ngân hàng thực hiện 26 vụ lừa đảo, chiếm đoạt hơn 430 tỉ đồng của 3 ngân hàng.
Từ 1/3/2021 xe máy điện bắt buộc phải mua bảo hiểm

Từ 1/3/2021 xe máy điện bắt buộc phải mua bảo hiểm

Theo quy định của Thông tư 04/2021/TT-BTC, từ ngày 1/3/2021 xe máy điện phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với chủ xe cơ giới như các loại ôtô, xe máy khi tham gia giao thông. Mức phí bảo hiểm đối với xe máy điện là 55.000 đồng/năm.
Quảng Ninh: Trung tâm phát triển quỹ đất TP Hạ Long bị “tố” lập phương án bồi thường sai đối tượng?

Quảng Ninh: Trung tâm phát triển quỹ đất TP Hạ Long bị “tố” lập phương án bồi thường sai đối tượng?

Tạp chí Người cao tuổi, Tạp chí Ngày mới online (ngaymoionline.com.vn) nhận được phản ánh của ông Vũ Ngọc Bích, sinh năm 1963, ở tổ 5, khu Trới 2, phường Hoành Bồ, TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh phản ánh về việc, quyền lợi của gia đình ông bị thiệt hại nghiêm trọng do cơ quan chức năng địa phương đền bù sai đối tượng.
Bắt nhóm sản xuất thuốc bảo vệ thực vật giả, thu giữ hàng hóa ước tính hơn 800 triệu đồng

Bắt nhóm sản xuất thuốc bảo vệ thực vật giả, thu giữ hàng hóa ước tính hơn 800 triệu đồng

Giác cùng đồng bọn được phát hiện sản xuất các loại thuốc bảo vệ thực vật giả của nhiều loại, sau đó dán tem, nhãn hiệu lên vỏ chai y như hàng thật. Lực lượng cảnh sát đã thu giữ số hàng giả ước tính hơn 800 triệu đồng.

Tin khác

TP Hồ Chí Minh: Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự quận Bình Tân rơi lầu tử vong

TP Hồ Chí Minh: Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự quận Bình Tân rơi lầu tử vong
Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự quận Bình Tân (TP Hồ Chí Minh) được người dân phát hiện tử vong ở sân chung cư, sau tiếng động lớn.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc từ trần

Nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc từ trần
Ông Nguyễn Đình Lộc, nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp qua đời hôm 24/1 tại Hà Nội sau thời gian dài lâm bệnh nặng, hưởng thọ 86 tuổi.

Viện Nghiên cứu và ứng dụng tiềm năng con người thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu cấp Bộ

Viện Nghiên cứu và ứng dụng tiềm năng con người thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu cấp Bộ
Viện Nghiên cứu và ứng dụng tiềm năng con người thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, đã và đang triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu cấp Bộ thực hiện trong 2 năm 2020-2021 là “Nghiên cứu và ứng dụng khả năng đặc biệt của con người phục vụ xã hội, góp phần bảo vệ và xây dựng đất nước”.

Từ 15/2, nhận hối lộ tình dục cũng là hành vi tham nhũng

Từ 15/2, nhận hối lộ tình dục cũng là hành vi tham nhũng
Theo Nghị quyết 03//2020/NQ-HĐTP có hiệu lực từ ngày 15/2 của TAND Tối cao, hối lộ tình dục được coi là lợi ích phi vật chất.

Phát huy kết quả đạt được, quyết tâm xây dựng tỉnh Cà Mau phát triển nhanh và bền vững

Phát huy kết quả đạt được, quyết tâm xây dựng tỉnh Cà Mau phát triển nhanh và bền vững
Năm 2020 vừa đi qua với đầy khó khăn, thách thức: Tác động tiêu cực nặng nề của đại dịch Covid-19, thiên tai hạn hán, ngập lụt, sạt lở đất... nhưng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cộng đồng doanh nghiệp đã phát huy tinh thần đoàn kết, nỗ lực vượt bậc, với quyết tâm cao đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện trên các lĩnh vực đời sống xã hội, đặc biệt tổ chức thành công Đại hội Đảng bộ các cấp, Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2020 - 2025, để lại nhiều dấu ấn, tình cảm tốt đẹp trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Hà Tĩnh: Phát hiện quả bom lớn còn nguyên kíp nổ trong lúc thi công cầu

Hà Tĩnh: Phát hiện quả bom lớn còn nguyên kíp nổ trong lúc thi công cầu
Ngày 23/1, thông tin từ lãnh đạo UBND xã Cẩm Duệ, huyện Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh) cho biết, trên địa bàn xã vừa tìm thấy 1 quả bom cắm dưới lòng sông còn nguyên kíp nổ do nhóm công nhân phát hiện trong lúc thi công cầu chợ Vực.
Xem thêm
Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, trời chuyển mưa rét

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, trời chuyển mưa rét

Do ảnh hưởng của không khí lạnh, khu vực Bắc Bộ từ ngày 28/1 trời chuyển rét, vùng núi có nơi rét đậm với nhiệt độ thấp nhất 12-15 độ, ...
Người đàn bà không nghề chiếm đoạt hơn 430 tỉ đồng của 3 ngân hàng

Người đàn bà không nghề chiếm đoạt hơn 430 tỉ đồng của 3 ngân hàng

Nguyễn Thị Hà Thành dùng các thủ đoạn gian dối, với giúp sức của ngân viên ngân hàng thực hiện 26 vụ lừa đảo, chiếm đoạt hơn 430 tỉ đồng ...
Từ 1/3/2021 xe máy điện bắt buộc phải mua bảo hiểm

Từ 1/3/2021 xe máy điện bắt buộc phải mua bảo hiểm

Theo quy định của Thông tư 04/2021/TT-BTC, từ ngày 1/3/2021 xe máy điện phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với chủ xe cơ giới như ...
Chuyển biến đột phá về chất lượng giáo dục đại học của Việt Nam

Chuyển biến đột phá về chất lượng giáo dục đại học của Việt Nam

Có 3 thành tựu lớn, nổi bật của giáo dục đại học Việt Nam sau một thời gian thực hiện Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản, toàn diện ...
Dạy học theo phương pháp đổi mới qua chuyên đề: “Gìn vàng giữ ngọc”

Dạy học theo phương pháp đổi mới qua chuyên đề: “Gìn vàng giữ ngọc”

Sau 4 tháng hoạt động trải nghiệm và thu hoạch, các nhóm tham gia tham gia dự án là học sinh các lớp 10A2, 10A9, 10A10 và 12A2, Trường phổ ...
Các đề tài bám sát cuộc sống

Các đề tài bám sát cuộc sống

Ngày 16/1, Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh tổ chức vòng chung kết cuộc thi Khoa học kỹ thuật (KHKT) cấp Thành phố dành cho học sinh trung học năm ...
Quảng Ninh: Trung tâm phát triển quỹ đất TP Hạ Long bị “tố” lập phương án bồi thường sai đối tượng?

Quảng Ninh: Trung tâm phát triển quỹ đất TP Hạ Long bị “tố” lập phương án bồi thường sai đối tượng?

Tạp chí Người cao tuổi, Tạp chí Ngày mới online (ngaymoionline.com.vn) nhận được phản ánh của ông Vũ Ngọc Bích, sinh năm 1963, ở tổ 5, khu Trới 2, phường ...
Tỉnh Thanh Hóa: Thêm 2 ca ghép thận đặc biệt khó được thực hiện thành công

Tỉnh Thanh Hóa: Thêm 2 ca ghép thận đặc biệt khó được thực hiện thành công

Ngày 26/11/2020, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa tiếp tục thực hiện thành công cùng lúc hai cặp ghép thận đặc biệt khó: một cặp người nhận có hiệu ...
Tấm lòng của HAI đối với người cao tuổi

Tấm lòng của HAI đối với người cao tuổi

Tổ chức Hỗ trợ NCT Quốc tế tại Việt Nam (HAI) vừa trao 2 gói hỗ trợ trị giá 213 triệu đồng cho Hội NCT các tỉnh Thừa Thiên Huế ...
Phiên bản di động