Dự báo đến năm 2030, cứ 4 công dân Singapore sẽ có 1 người ở độ tuổi 65 trở lên. Theo tổ chức Aging Asia - doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển các sản phẩm, dịch vụ dành cho NCT - giá trị nền “Kinh tế bạc” của Singapore dự kiến sẽ đạt 72,4 tỉ USD vào năm 2025, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở ra cơ hội hợp tác đầu tư cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Các quốc gia có dân số già đều xem “kinh tế bạc” là động lực phát triển mới trong bối cảnh già hóa dân số toàn cầu. Nền kinh tế này bao gồm các hoạt động kinh tế do NCT trực tiếp thực hiện, cũng như các dịch vụ, sản phẩm và ngành công nghiệp chăm sóc, phụng dưỡng NCT, tạo nên một chuỗi giá trị kinh tế - xã hội bền vững.
Tại Liên minh châu Âu (EU), nghiên cứu của Ủy ban Châu Âu (European Commission, 2018) cho biết, giá trị cơ sở của “Kinh tế bạc” ở châu Âu ước đạt 3,7 nghìn tỉ euro (chiếm 25 - 30% GDP năm 2015), chủ yếu đến từ chi tiêu cá nhân của nhóm dân số trên 50 tuổi cho nhiều loại hàng hóa và dịch vụ, từ nhà ở, chăm sóc sức khỏe đến giải trí và du lịch.
 |
| Phó Chủ tịch Thường trực Trương Xuân Cừ chủ trì cuộc gặp mặt báo chí trước Hội thảo Kinh tế bạc. |
Dự báo dân số chính thức cho thấy, nền “Kinh tế bạc” của EU sẽ tiếp tục tăng trưởng đều trong 10 năm tới. Theo các giả định của nghiên cứu, nền kinh tế này có tiềm năng tăng trưởng khoảng 5% mỗi năm đến năm 2025, đạt quy mô 5,7 nghìn tỉ euro. Các chuyên gia dự đoán rằng đến năm 2025, “kinh tế bạc” châu Âu sẽ đóng góp 6,4 nghìn tỉ euro và tạo ra khoảng 88 triệu việc làm, tương đương 32% GDP và 38% tổng việc làm của toàn Liên minh châu Âu.
4. Đề xuất phát triển “kinh tế bạc” tại Việt Nam
Sự trỗi dậy của “kinh tế bạc” phản ánh sự thay đổi trong nhận thức xã hội, khi NCT không còn được nhìn nhận là gánh nặng kinh tế mà là nguồn lực có giá trị, với những đóng góp thiết thực và tiềm năng to lớn cho phát triển đất nước. NCT không chỉ là người tiêu dùng mà còn là nhân tố quan trọng, nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, tham gia vào nhiều lĩnh vực như sản xuất, kinh doanh, giáo dục, y tế, chuyển đổi số và các hoạt động cộng đồng.
Đóng góp của NCT vào GDP không chỉ thể hiện qua sản lượng kinh tế, mà còn thông qua giá trị xã hội, tri thức, kinh nghiệm và các đóng góp phi vật chất truyền lại cho các thế hệ sau. Để phát huy hơn nữa vai trò này, Đảng và Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ đồng bộ, bao gồm:
Ưu đãi về thuế, đất đai, khoa học - công nghệ cho NCT khởi nghiệp, tạo việc làm;
Mở rộng hệ thống bảo hiểm y tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn diện;
Đẩy mạnh đào tạo kĩ năng số, xây dựng chương trình công nghệ thông tin phù hợp với NCT, hỗ trợ họ tham gia thương mại điện tử và quản trị kinh doanh trực tuyến;
Tổ chức các CLB khởi nghiệp, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, phát động phong trào “NCT Việt Nam nêu gương sáng” gắn với các mục tiêu phát triển bền vững;
Khuyến khích NCT tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị thông minh, xã hội xanh, văn minh.
Đặc biệt, cần xây dựng Đề án quốc gia về “Phát triển Kinh tế bạc” để xác định mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp tổng thể phát triển lĩnh vực này trong kỉ nguyên mới - hướng tới một Việt Nam giàu mạnh, hùng cường, văn minh và hạnh phúc.
Để tiếp tục phát huy vai trò của NCT trong nền “kinh tế bạc”, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế phối hợp liên ngành. Một số đề xuất cụ thể như sau:
Trung ương Đảng chỉ đạo tổng kết việc thực hiện Chỉ thị số 59-CT/TW của Bộ Chính trị về chăm sóc NCT; trên cơ sở đó, ban hành Nghị quyết chuyên đề của Trung ương về công tác NCT trong tình hình mới, tạo cơ sở chính trị và pháp lí để huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích NCT tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục thế hệ trẻ, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các Bộ, ban, ngành liên quan xây dựng Đề án “Chăm sóc và phụng dưỡng NCT giai đoạn 2026 - 2031, tầm nhìn 2045”. Nội dung trọng tâm gồm:
Hoàn thiện chính sách, phát triển dịch vụ chăm sóc sức khỏe, y tế dự phòng, điều trị, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và tại nhà;
Phát triển các giải pháp y tế số, ứng dụng công nghệ trong theo dõi sức khỏe từ xa, hỗ trợ điều trị, chăm sóc dinh dưỡng và tinh thần;
Bảo đảm an toàn thực phẩm, mở rộng các dịch vụ cộng đồng, đồng thời tăng cường các lựa chọn về giáo dục, giải trí cho NCT;
Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu chăm sóc NCT trong bối cảnh già hóa dân số;
Tạo việc làm linh hoạt và khuyến khích tinh thần khởi nghiệp cho NCT - khuyến khích doanh nghiệp tạo việc làm bán thời gian, linh hoạt hoặc phù hợp với sức khỏe và kinh nghiệm của họ; hỗ trợ NCT khởi nghiệp, tham gia kinh doanh để phát huy tri thức và vốn sống tích lũy.
Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, ban, ngành xây dựng Đề án “NCT là chủ thể phát triển kinh tế giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn 2045”, tập trung vào các lĩnh vực có thế mạnh và tính lan tỏa cao như:
Nông, lâm, ngư nghiệp;
Tiểu thủ công nghiệp, làng nghề truyền thống;
Du lịch cộng đồng, dịch vụ và kinh tế xanh;
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại điện tử.
Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần hình thành và phát triển nền “kinh tế bạc” tại Việt Nam - một cấu phần quan trọng của nền kinh tế nhân văn, sáng tạo và bền vững trong thời kỳ già hóa dân số và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Kết luận
Thế giới hiện nay đang trải qua những biến đổi mang tính thời đại, tạo ra nhiều thời cơ, thuận lợi, khó khăn và thách thức đan xen, trong đó già hóa dân số được đánh giá là một trong những vấn đề nổi bật của thế kỉ 21.
Ở trong nước, sau 40 năm đổi mới với nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đang triển khai những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng, hướng tới phát triển nhanh và bền vững. Trong quá trình đó, già hóa dân số đang diễn ra nhanh và sớm hơn dự kiến, đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn trong hoạch định chính sách, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh. Đồng thời, đây cũng là bước ngoặt mới, vận hội mới mang tầm lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỉ nguyên vươn mình mạnh mẽ của dân tộc.
Đại hội XIV của Đảng sẽ tiếp tục định hướng, mở ra giai đoạn phát triển mới, đưa đất nước ta bước vào kỉ nguyên vươn mình và khẳng định vị thế Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc. Trong bối cảnh đó, NCT Việt Nam cần nhận thức sâu sắc bối cảnh quốc tế, tình hình trong nước và yêu cầu của cách mạng, từ đó phát huy hơn nữa truyền thống Diên Hồng trong kỉ nguyên mới - tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, cống hiến vì lợi ích quốc gia, dân tộc.
Tham gia tích cực vào phát triển “Kinh tế bạc” không chỉ là trách nhiệm cao cả của NCT mà còn là sự chung tay của toàn xã hội, cộng đồng doanh nghiệp, các cấp, các ngành, nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước bền vững, hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc - khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tầm vóc Việt Nam trong thời đại mới.
