Lễ tạ ơn trong cánh rừng Cơ Tu

Trong cánh rừng biên viễn

Bao mùa lúa, bao mùa nước đổ, bao mùa đời người sống và đi về phía rừng, ăn của rừng và bảo vệ rừng, người Cơ Tu trên khắp miền biên cương Đà Nẵng đều mang trong mình một niềm ước vọng đầy thành kính đối với rừng. Một đời sống giữa lòng rừng người Cơ Tu vẫn mải miết giữ cho rừng tất thảy, và rừng cũng đã cho Cơ Tu mọi thứ.

Thật khó để diễn tả niềm tin và tình yêu của người Cơ Tu với rừng. Họ có một cánh rừng bạt ngàn nguyên thủy, ôm ấp chở che cho ngôi làng qua bao mùa biến động.

Các già làng cho biết, lễ cúng rừng hay còn gọi là tạ ơn rừng của người Cơ Tu có thời xa xưa. Trước khi vào vụ mới, trong mỗi gia đình, bản làng đều làm lễ cúng. Mâm cúng có ché rượu, con gà, cá, xôi nếp, hoa quả... dâng lên thần rừng. Sau lễ cúng tạ ơn rừng được tổ chức trang nghiêm tại rừng Pơ Mu, mọi người vui nhảy điệu tung tung da dá cầu mong năm mới mùa màng bội thu. Phía thăm thẳm đại ngàn, có biết bao câu chuyện huyền thoại và bí ẩn dưới tán rừng, trong trí nhớ đã ít nhiều phai nhạt của những già làng.

Đồng bào Cơ Tu ở xã Hùng Sơn vào hội tạ ơn rừng.

Trong không gian đại ngàn, các nghi lễ tạ ơn rừng được tổ chức trang trọng, thể hiện lòng biết ơn của người dân đối với rừng, nguồn sống gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt, sản xuất và văn hóa cộng đồng.

Người Cơ Tu nơi biên viễn này vẫn tự hào về trăm năm hay cả ngàn năm đã gắn bó mật thiết với người. Với người làng, thì việc cấm xâm hại đến mẹ rừng, nhất là rừng đầu nguồn, rừng thiêng là nơi có nhiều cây gỗ quý như đa, pơ mu, dổi, lim xanh…. Đây là triết lý và là cách ứng xử bao đời của người Cơ Tu đối với mẹ rừng, với môi trường tự nhiên.

Người Cơ Tu vẫn coi rừng hay những cây cổ thụ lâu năm như là vị thần sống, gắn bớ với những câu chuyện huyền bí, gửi vào đó làm nơi trú ngụ của các vị thần giúp dân làng có môi trường sống trong lành, có nguồn mạch nước ngọt trong vắt, có sản vật phong phú để con người sinh tồn và phát triển. Tình yêu núi, yêu cánh rừng già đã hóa thành dòng chảy sức mạnh, để mỗi người Cơ Tu đều chung sức bảo vệ rừng. Những già làng uy tín, có sức ảnh hưởng với cộng đồng cũng thường xuyên nói chuyện, vận động người dân, do vậy đã tác động mạnh mẽ đến ý thức giữ rừng của mỗi người Cơ Tu. Người Cơ Tu không lấy thứ gì của núi rừng một cách triệt để và đoạn tuyệt. Chính vì thế mà hàng ngàn năm nay con người và thiên nhiên cứ dung hòa mãi và rừng vẫn xanh nuôi nấng họ bao đời.

Những già làng giữ lửa văn hóa nơi vùng biên giới Hùng Sơn.

Sung túc với ơn rừng

Làng sinh thái di sản Pơ Mu ở xã Hùng Sơn nằm giữa thung lũng được bao bọc bởi rừng Pơ Mu nguyên sinh hơn 2.000 cây được công nhận là cây di sản, với nhiều cây to hàng ngàn năm tuổi. Đây là số lượng cây được kiểm đếm với đường kính thân từ 30cm trở lên. Đặc biệt, trong quần thể này có nhiều cây pơ mu cổ thụ kích thước lớn, thân cây đồ sộ đến mức hơn 10 -12 người trưởng thành ôm không xuể. Mỗi cây mang một hình dáng, một câu chuyện riêng, được người dân đặt tên gần gũi, sinh động như “cây voi” với thân cây có tạo hình giống chú voi giữa rừng, hay “cây ngũ hổ” với những đường vân tự nhiên hiện lên hình ảnh 5 con hổ đầy uy nghi. Những tên gọi mộc mạc ấy không chỉ thể hiện sự gắn bó giữa con người với rừng mà còn tạo nên sức hút đặc biệt.

Khu rừng nguyên sinh Pơ Mu nằm ở độ cao 1.500 mét so với mực nước biển với hơn 450 ha được người dân quen gọi là Vương quốc Pơ mu. Đây là cánh rừng nguyên sinh quý hiếm còn sót lại ở khu vực Đông Nam châu Á. Theo Ban quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng, trên địa bàn xã số lượng cây pơ mu tái sinh trong khu vực hiện đã tăng lên đáng kể so với số lượng được công nhận ban đầu, tuy nhiên đến nay vẫn chưa được thống kê đầy đủ. Điều này cho thấy hệ sinh thái rừng đang được bảo vệ và phục hồi tốt, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch sinh thái bền vững. Lễ hội năm nay thu hút đông đảo người tham gia, trong đó có nhiều du khách trong và ngoài địa phương đến tham quan, trải nghiệm. Điểm nổi bật của lễ hội là hoạt động tham quan, khám phá hệ thống rừng di sản với 7 tuyến đường trải nghiệm, đưa du khách len lỏi giữa khu rừng nguyên sinh. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ như trình diễn trống chiêng, góp phần tái hiện sinh động đời sống và phong tục tập quán của người dân địa phương.

Với thời tiết mát lạnh cùng với việc thiên nhiên ban tặng cho nhiều cánh rừng ngàn tuổi nhiều cây đa cổ thụ tuyệt đẹp, những xã vùng biên như Hùng Sơn đang hướng đến phát triển du lịch sinh thái, du lịch xanh. Chính quyền địa phương cũng đã xúc tiến phát triển mô hình du lịch sinh thái để thu hút du khách khám phá “Vương quốc Pơ mu”, giúp đồng bào người Cơ Tu nơi đây “sống” được nhờ rừng.

Cùng với đó, nơi đây còn lưu giữ nhiều nét văn hóa bản địa độc đáo, có nhiều di tích, danh thắng tự nhiên đẹp và khí hậu luôn mát mẻ như khu du lịch Làng truyền thống Cơ Tu, làng cổ Pơmu, Đỉnh Quế, đỉnh dừng chân Aliêng, khu du lịch Cộng đồng Ta lang, PơNing… Đây là những tiềm năng, lợi thế để địa phương khai thác, phát triển du lịch, trong đó có du lịch xanh.

Ông Zơrâm Buôn, Chủ tịch UBND xã Hùng Sơn cho biết, lễ hội Khai năm tạ ơn rừng năm nay không chỉ là hoạt động văn hóa đầu năm mà còn là bước đi quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh Hùng Sơn trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi hội tụ những giá trị nguyên sơ của thiên nhiên và bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng cao. Lễ hội không chỉ là hoạt động văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc địa phương, mà còn từng bước trở thành điểm nhấn thu hút du khách, mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường và rừng di sản. Thông qua lễ hội, xã Hùng Sơn tiếp tục khẳng định định hướng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với bảo vệ tài nguyên rừng. Đồng thời, từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, góp phần tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân.