Đào cũ làng Nủ với Xuân mới

Đông qua, Xuân đến, chúng tôi dạo bước quanh khu tái định cư đồi Sim của miền núi rừng Tây Bắc khi Tết Nguyên đán đã cận kề. Vợ chồng ông Nguyễn Văn Cai và các con, các cháu ruột thịt - những người may mắn nhất thôn Làng Nủ không bị thảm họa thiên tai vào sớm ngày 10/9/2024 cướp đi mạng sống, bây giờ đón khách vào thăm chỉ dám mừng thầm trong lòng. Chưa nói hết với chúng tôi đầu đuôi câu chuyện liên quan tới lệ tục dân tộc Tày cúng năm mới, gia chủ giật mình đứng dậy vì nghe ông Dương Công Uẩn, Chi hội trưởng NCT thôn Làng Nủ gọi như hối thúc việc ra nhờ bộ đội Binh đoàn 12 đưa máy múc vào chân núi Voi bứng cây đào già về trồng đón giao thừa tập trung tại Nhà văn hóa cộng đồng. Bà Cai kéo võng ru đứa cháu bé bỏng ngủ bằng khúc hát then Tày dịch ra tiếng phổ thông: Mùa xuân về phai đào nở thắm, trên đồi cao chim én lượn chào, trông xa xa về nơi cắt rốn... Nắng ấm về cho rau xanh xanh, vườn dưa nhiều quả, cho lúa ruộng mẩy hạt, cho cháu con ăn mặc đẹp tổ tiên mừng, ông bà vui… Chúng tôi ngồi trong nhà bà Cai thưởng thức vần điệu lời ru then Tày mộc mạc, bỗng cảm nhận bao điều buồn đau, gian lao đã và đang xảy, như còn vang vọng đâu đây những hồi trống hối thúc hàng vạn con tim đồng bào cả nước, đại diện lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Bộ Quốc phòng… hướng về sẻ chia. Vô số cuộc tìm kiếm thêm phép màu hi vọng ẩn dưới lớp đất đá ngổn ngang tại chân núi Voi suốt mấy tháng qua. Mừng mừng tủi tủi cùng những người may mắn thoát khỏi cơn bĩ cực vừa được tiếp quản nơi ăn, chốn ở khang trang và đón nhận được rất nhiều quỹ cứu trợ, từ thiện của không ít mạnh thường quân cùng đông đảo tổ chức đoàn thể, cá nhân hảo tâm trao tặng, từ kinh phí, cây con giống, vật phẩm thiết yếu phục vụ đồng bào đón năm mới… đủ đầy. Bà Trần Thị Thu, Trưởng Ban công tác mặt trận thôn Làng Nủ giãi bày: Theo cổ tục của đồng bào Tày mình đối với những người xấu số qua đời trong rừng, dưới suối, đường đi, lối lại, bệnh viện… sau một năm mới được thờ cúng, giỗ chạp ở hộ gia đình. Chính vì thế chiều nay đại diện cấp ủy, đoàn thể, người dân địa phương phải làm lí xin tổ tiên mang lễ vật, đàn tính vào mái ấm cũ của vợ chồng ông Cai tại chân núi Voi cúng lễ đón Xuân, hát then tưởng niệm mời vong linh cả thảy 95 nhân khẩu bị lũ quét cướp đi sinh mạng về Nhà văn hóa cộng đồng thụ lộc Tết. Bản thân mình cũng như những người cao tuổi Làng Nủ khi được tiếp quản khu tái định cư đón Xuân với đủ đầy thịt, gạo nếp, bánh chưng đen, xôi ngũ sắc, lạp sườn, hoa trái… mới giật mình hỏi và tự trả lời về việc Bộ đội Chi nhánh Trường Sơn 26 (Binh đoàn 12) cùng cả nước giúp đồng bào khắc phục hậu quả thiên tai, tái thiết cuộc sống sao đến giờ vẫn chưa kết thúc?. Khi đã làm tròn vai đệm đàn tính cho chị em hát then, bà Thu dẫn chúng tôi về Nhà văn hóa khu tái định cư đồi Sim đúng lúc Trung tá Nguyễn Danh Nam, Trưởng phòng Chính trị Chi nhánh Trường Sơn 26 cùng mấy người già đang xuýt xoa khen cây đào mốc trồng trong chậu trước ánh mắt ngây ngô của trẻ thơ. Sau cái bắt tay, chào hỏi… ông Dương Công Uẩn, Chi hội trưởng NCT thôn Làng Nủ ngẫu hứng bình về cây đào: “Gốc cây trẽ ra hai thân xù xì mốc kia là tượng trưng cho thế hệ ông bà. Những cành cây lớn nhỏ đang treo đầy hoa đã bung nở tựa như bố mẹ. Còn những chồi lộc xen kẽ vô số nụ chúm chím, xinh xinh đó là nguồn kế cận của thôn Làng Nủ tái định cư… chính là các cháu đấy”. Thiết nghĩ, sự ví von của ông Uẩn thật hợp với ngữ cảnh. Những điều ông nghiệm ấy âu cũng là góc cạnh sâu lắng, ẩn dụ, phải nhìn từ nhiều phía mới tỏ tường. Sau thảm họa thiên tai, màu hồng hoa đào phai rất quý hiếm, thể hiện khát vọng của đồng bào Tày thôn Làng Nủ nói chung mong muốn có nơi ăn, chốn ở khang trang, vững chãi, ấm no, đủ đầy quanh năm. Xen kẽ chồi lộc, nụ hoa như những ngôi sao nhỏ để mai sau trở thành sao Mai, sao Hôm sáng lấp lánh thì quả là hạnh phúc bất tận. “Quả thật. Chi hội NCT thôn Làng Nủ có cây đào ấy đặt ngay giữa sân Nhà văn hóa để đồng bào tới đón Xuân mới, chúc thọ tươm tất cả về vật chất, lẫn tinh thần, qua đó động viên nhau kìm nén đau thương, đoàn kết một lòng cho trong ấm, ngoài êm, đến hẹn lại đoàn tụ, sum vầy ăn Tết tập trung thì đại gia đình khu tái định cư đồi Sim chẳng có lí do gì mà sang năm mới không tạo dựng được sự đuề huề, phát triển bền vững…”, Trung tá Nguyễn Danh Nam bộc bạch với chúng tôi như vậy khi mưa Xuân nhè nhẹ buông xuống mảnh đất núi rừng Tây Bắc thương yêun