Cuộc “diễu binh” về với vòng tay Nhân dân của những linh hồn bất tử

Các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo mặc niệm tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ - Ảnh: chinhphu.vn

Lễ truy điệu giữa lòng Thành phố

Lễ viếng, truy điệu và an táng do Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, Đảng ủy-Bộ Tư lệnh Quân khu 7 long trọng tổ chức tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng. Trước lễ viếng, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì lễ dâng hoa, dâng hương tưởng niệm Cố Tổng Bí thư Trần Phú cùng các Anh hùng liệt sĩ.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dâng hương tưởng niệm Cố Tổng Bí thư Trần Phú cùng các Anh hùng liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng - Ảnh: chinhphu.vn

Dự lễ có nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và Trương Tấn Sang, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, nguyên Thường trực Ban Bí thư Lê Hồng Anh cùng nhiều lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội, Công an, Mặt trận Tổ quốc và hàng nghìn người dân, đại biểu, trong đó có nhiều cựu chiến binh. Từng đoàn đại biểu lần lượt dâng hoa, dâng hương trong tĩnh lặng.

Nghẹn ngào đọc lời điếu trong khoảng không gian linh thiêng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Chỉ đạo về tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường gọi cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 là những người anh hùng “mãi mãi tuổi 20”, đem máu xương đổi lấy thanh xuân cho đất nước. Lời điếu nhắc lại những đoàn quân tiến vào Thành phố năm ấy: người từ làng quê quan họ, từ mảnh đất ngọt ngào vọng cổ, cải lương, hay dặt dìu câu hò mái đẩy, hoặc miền đất bài chòi thiết tha; người là nông dân, công nhân, thợ thủ công, giáo viên hoặc sinh viên, có đạo hoặc không có đạo, với từng hoàn cảnh sống khác nhau; nhưng ở lứa tuổi đôi mươi, các anh, các chị đều trào dâng một lý tưởng cách mạng cao đẹp, cháy bỏng một khát vọng độc lập dân tộc, là non sông về một mối, là Tổ quốc Việt Nam hòa bình, thống nhất, tự do, hạnh phúc.

Sau lễ truy điệu, Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, lãnh đạo, đại biểu cùng tổ công tác đưa các giá khiêng hài cốt liệt sĩ lên xe để di chuyển đến Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố. Đợt xe đầu tiên rời Công viên Lê Thị Riêng lúc 8 giờ 45, đi qua các tuyến đường Trường Sơn, Cách Mạng Tháng Tám, Vòng xoay Dân Chủ, Điện Biên Phủ, cầu Sài Gòn, đường Võ Nguyên Giáp và Xa lộ Hà Nội, rồi về tới Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố, phường Long Bình. Các đợt xe tiếp theo hoàn thành hành trình trong ngày.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết di chuyển giá khiêng hài cốt liệt sĩ lên xe để đến Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh - Ảnh: chinhphu.vn

Hai cuộc diễu binh, một lòng tri ân

Lịch sử có những sự trùng phùng mang ý nghĩa biểu tượng. Hơn một năm trước, ngày 30/4/2025, nhân dân Thành phố mang tên Bác và cả nước hân hoan chào đón các khối diễu binh, diễu hành kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trong ánh mắt mỗi người hôm ấy là niềm tự hào và niềm tin vào sự vươn mình của một đất nước đã đi qua nửa thế kỷ hàn gắn vết thương chiến tranh và kiến thiết.

Hôm nay, nhân dân Thành phố lại đổ ra đường, vẫn với một niềm tin, một lòng yêu nước nồng nàn trào dâng nhưng cách thể hiện lại trong im lặng thành kính. Không có quân nhạc rộn ràng, không có bước chân đều tăm tắp trên mặt đường của một “concert quốc gia”. Người dân đến để đón những chiến sĩ Giải phóng quân, Biệt động thành, những người hoạt động cách mạng kiên trung đã không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, đã phải nằm lại giữa lòng đô thị Sài Gòn; âm thầm chứng nhân cho những thăng trầm và chuyển mình đi lên của Thành phố Hồ Chí Minh

Các anh, các chị trở về sau hơn nửa thế kỷ nằm dưới lòng đất, gồm 698 hài cốt riêng lẻ và 33 hài cốt được an táng chung trong một phần mộ tập thể. Các anh, các chị được tìm thấy tại khu vực từng là Nghĩa trang Đô Thành, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Đó là cuộc “diễu binh” của những linh hồn bất tử.

Nếu các khối quân năm 2025 đại diện cho một Việt Nam hiện đại, hướng về tương lai, thì 731 bộ hài cốt liệt sĩ trở về với nhân dân, đồng chí, đồng đội hôm nay là hiện thân của cội nguồn, của nền móng đã nâng đỡ sự phồn vinh ấy. Nhân dân đón các anh, các chị bằng niềm tiếc thương và lòng biết ơn sâu sắc.

Người dân đứng tiễn đưa liệt sĩ về Nghĩa trang TP Hồ Chí Minh. Ảnh Báo Tin tức và Dân tộc

Mệnh lệnh từ trái tim và Chiến dịch 500 ngày đêm

Sự trở về của đội quân đặc biệt ấy không phải là một phép màu ngẫu nhiên. Đó là trái ngọt đẫm mồ hôi và nước mắt của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Việc tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng được triển khai theo Thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ tại Hội thảo xác minh kết luận thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ của các đơn vị hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu thân năm 1968 được chôn cất tại khu vực công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Đó là một “mệnh lệnh từ trái tim”, món nợ ân tình mà thế hệ hôm nay đang thụ hưởng hòa bình trả cho những người đã ngã xuống.

Thời gian không chờ đợi ký ức. Gần 60 năm sau Xuân Mậu Thân, địa hình đã đổi thay, đô thị hóa biến những chốn xưa thành công viên, phố xá. Những nhân chứng năm ấy cũng ít dần theo năm tháng.

Từ ngày 23/6 đến 5/10/2026, hơn 100 ngày đêm tìm kiếm, Đội K74 cùng các lực lượng của Bộ Tư lệnh Quân khu 7 và Bộ Tư lệnh Thành phố, với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành và Ủy ban nhân dân phường Hòa Hưng, đã kết nối tư liệu, tìm kiếm nhân chứng, khảo sát và đào tìm để quy tập 731 bộ hài cốt. Trong lời điếu, lãnh đạo Thành phố nhắc đến những bàn tay chiến sĩ trẻ, những bác sĩ cựu chiến binh ngày ngày tỉ mẩn, nhẹ khẽ gạt từng lớp đất, ráp mối, định hình từng bộ hài cốt.

Những di vật ít ỏi và nỗi nghẹn lòng

Điều khiến người đứng nghe lời điếu nghẹn lòng là những di vật ít ỏi các anh, các chị để lại: một bức ảnh nhạt nhòa năm tháng, lọ dầu gió, chiếc lược chải tóc, chiếc kẹp lá, sợi dây chuyền, chiếc nhẫn, chiếc thắt lưng, cái bình tong, đôi dép cao su, cùng võng, tăng và vũ khí. Phần lớn hài cốt đã hòa vào cỏ cây, quyện vào hồn thiêng sông núi.

Trong lời điếu, lãnh đạo Thành phố cũng cho biết phần lớn hài cốt lần này chưa xác định được tên, tuổi, quê quán. Công tác lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ và phân tích mẫu sinh phẩm đang được triển khai trên toàn quốc, với hy vọng tìm được thân nhân, xoa dịu phần nào mất mát cho các gia đình. Thành phố cam kết sẽ không bỏ qua bất kỳ cơ hội hay phương pháp nào để tiếp tục hành trình tìm kiếm đồng đội.

Tuổi đôi mươi gửi lại và giá trị của hòa bình

Khi đoàn xe chầm chậm đi qua, giữa dòng người tiễn đưa có nhiều bạn trẻ tuổi đôi mươi, tuổi của các liệt sĩ ngày lên đường ra trận. Hai thế hệ cách nhau gần sáu thập kỷ nhưng gặp nhau trong sự thấu cảm sâu sắc.

Nhà thơ Thanh Thảo, trong bài “Những người đi tới biển”, đã viết về nỗi tiếc nuối tuổi hai mươi của người lính và đặt ra câu hỏi day dứt về ý nghĩa của sự hy sinh với Tổ quốc:

“Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình

*(Những tuổi hai mươi làm sao không tiếc)

Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?

Cỏ sắc mà ấm quá, phải không em...”

Còn nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, trong trường ca “Mặt đường khát vọng”, ghi nhận những con người vô danh, sống và ngã xuống giản dị, đã góp phần làm nên Đất Nước:

“Có biết bao người con gái, con trai

Trong bốn ngàn lớp người giống ta lứa tuổi

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”.

Làm sao không tiếc những tháng năm rực rỡ nhất của đời người: khát vọng giảng đường, mối tình chớm nở, ước mơ về mái ấm bình dị đều được các anh, các chị gói lại nơi đáy ba lô. Gần 60 năm dưới lòng đất Công viên Lê Thị Riêng, các anh, các chị đã đổi bóng tối của đất sâu lấy bầu trời tự do cho hôm nay, để trên mảnh đất ấy vang lên tiếng trẻ nô đùa, tiếng rao hàng bình dị và nhịp vươn mình của Thành phố Hồ Chí Minh.

Đội công tác thực hiện nghi thức an táng hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh - Ảnh: chinhphu.vn

Vĩ thanh ngày trở về

Đại lễ A50 và Lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ hôm nay mang hai sắc thái, một bên là nụ cười chiến thắng, một bên là giọt nước mắt tri ân, nhưng hợp thành một chỉnh thể của lịch sử dân tộc. Không có sự hy sinh thầm lặng của các thế hệ đi trước, sẽ không có ngày hội non sông rợp cờ hoa năm ấy.

Hòa bình không phải là điều mặc nhiên có được. Buổi sáng yên bình bên hè phố, quyền được học tập và cống hiến của thế hệ trẻ hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của những anh hùng liệt sĩ, đồng bào trên khắp mọi miền Tổ quốc.

Lời điếu khép lại bằng lời nguyện cầu cho anh linh các liệt sĩ, những người con bất tử của dân tộc, được yên nghỉ bình an nơi cõi vĩnh hằng. Thành phố cũng kính xin hương hồn các anh, các chị, dù quê quán ở đâu, hãy xem Thành phố Hồ Chí Minh là nơi đất lành để yên nghỉ. Từ nay, các anh được nằm bên đồng chí, đồng đội tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố, trong tình thương yêu vô hạn của người đang sống. Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ tiếp tục, mở rộng rà soát những nơi có thể còn hài cốt liệt sĩ, để không một anh hùng nào bị lãng quên.

Xin được cúi đầu trước các anh, các chị. Những gì các anh, các chị bảo vệ bằng sinh mạng, thế hệ hôm nay nguyện giữ gìn và phát huy bằng trí tuệ, bản lĩnh và tình yêu Tổ quốc. Xin hãy yên nghỉ. Lịch sử khắc ghi tên các anh, các chị và nhân dân mãi mãi biết ơn./.