Trăm kiểu “giăng bẫy” để lừa tiền của người cao tuổi

Cảnh báo từ một số vụ lừa tiền NCT

Cho đến nay những người trong gia đình bà L.T.H, 76 tuổi, ở tỉnh Hà Tĩnh vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại việc bà H suýt chuyển hơn 2 tỉ đồng cho kẻ lừa đảo. Từ cuộc gọi dồn dập, thông báo con trai bà H bị tai nạn nghiêm trọng, yêu cầu chuyển tiền “khẩn cấp để cứu chữa”, bà H. vội bán hết số vàng tích cóp, đến ngân hàng chuyển tiền, dù nhân viên ngân hàng kiên quyết can ngăn nhưng đến khi lực lượng công an vào cuộc, bà H mới tránh được “cú lừa”.

Ông N.Đ.T, 72 tuổi, ở tỉnh Hà Tĩnh cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự khi nhận cuộc gọi giả danh công an, với cáo buộc ông tham gia đường dây tội phạm, yêu cầu chuyển 60 triệu đồng để “làm việc với cơ quan điều tra”. May mắn được công an xã can thiệp kịp thời, ông T thoát khỏi bẫy lừa.

Còn tại tỉnh Lâm Đồng, trong 6 tháng, bà D.T.N, 80 tuổi bị mất gần 3 tỉ đồng, vì tin lời một “trung tâm thương mại” liên tục thông báo chiêu “mua hàng để tăng cơ hội trúng thưởng”. Hàng chất đầy nhà, tiền đã mất, sức khỏe suy sụp nhưng bà N không trúng thưởng vì “trung tâm” lừa trên. Câu chuyện của bà N thêm minh chứng về sự tàn nhẫn của các đường dây lừa đảo nhắm vào NCT.

Bị thao túng tâm lí, bà L.T.H đã bán số vàng cả đời tích góp để chuyển cho bọn lừa đảo.

Điển hình, ngày 17/6/2025, dưới sự chỉ đạo của Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Cục Cảnh sát hình sự phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ của Bộ và Công an TP Hồ Chí Minh triệt xóa băng nhóm tội phạm có tổ chức do Trần Quang Đạo cầm đầu. Băng nhóm này núp bóng doanh nghiệp với hàng trăm nhân viên, sử dụng công nghệ cao, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của hàng trăm nghìn bị hại trên cả nước (chủ yếu là người trên 50 tuổi), gây bức xúc lớn trong xã hội.

Những vụ việc trên không còn là cá biệt. Từ thành thị đến nông thôn, NCT đang trở thành nhóm bị nhắm đến nhiều nhất bởi tội phạm mạng và các đường dây lừa đảo truyền thống.

Vì sao NCT dễ trở thành “điểm ngắm” của tội phạm?

NCT vốn giàu tình cảm, coi trọng sự tử tế, đề cao quan hệ cộng đồng và thường sống dựa vào niềm tin - những giá trị đẹp của văn hóa Á Đông. Tuy nhiên, chính những phẩm chất ấy lại bị các đối tượng lừa đảo lợi dụng triệt để. Họ trở thành mục tiêu “chiến lược” của tội phạm bởi hàng loạt yếu tố đặc thù: Cảm giác cô đơn, dễ tổn thương; hạn chế trong tiếp cận và cập nhật công nghệ; thiếu kĩ năng nhận diện các thủ đoạn mới; cùng thói quen tin vào những mạo danh có vỏ bọc cơ quan công an, kiểm sát, ngân hàng. Bên cạnh đó, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và tâm lí mong muốn tìm kiếm các sản phẩm hỗ trợ tuổi già khiến nhiều cụ dễ bị cuốn vào những lời mời chào tinh vi. Tất cả tạo nên một “điểm yếu tổng hợp”, khiến họ trở thành nhóm mục tiêu “mềm” trong mắt tội phạm.

Không ít NCT hạn chế trong sử dụng điện thoại thông minh, chưa quen nhận diện tin thật, tin giả, lại ngại làm phiền con cháu nên thường tự xử lí các tình huống bất thường. Điều này khiến họ dễ rơi vào những kịch bản lừa đảo được dựng sẵn, nhất là khi đối tượng tấn công mạnh vào tâm lí sợ hãi, lo lắng cho sức khỏe hoặc người thân.

Một trong những chiêu thức phổ biến là giả danh cơ quan công quyền: Các đối tượng khoác đồng phục, mang “giấy giới thiệu”, tiếp cận dưới hình thức đo huyết áp, tư vấn sức khỏe miễn phí. Sau khi tạo được thiện cảm, chúng mời chào thiết bị y tế kém chất lượng hoặc thực phẩm chức năng giá cao, đánh đúng tâm lý muốn cải thiện sức khỏe của NCT. Một thủ đoạn khác là tổ chức hội thảo chăm sóc sức khỏe, đưa đón tận nơi và tặng quà khi tham dự. Trong không gian được dàn dựng bài bản, các “chuyên gia” liên tục tác động vào nỗi lo bệnh tật, buộc người tham gia móc hầu bao cho những sản phẩm từ vài triệu đến vài chục triệu đồng.

Ngoài ra, không ít cụ bị cuốn vào bẫy đầu tư lãi suất cao: Góp vốn nuôi yến, mua đất nền, gửi tiết kiệm “đặc biệt”, chơi chứng khoán qua ứng dụng, hay đánh giá sản phẩm để nhận thưởng. Những lời chào mời hấp dẫn, khiến họ dễ dàng trở thành nạn nhân của những phi vụ lừa đảo được sắp đặt kĩ lưỡng.

Khuyến cáo của chuyên gia

TS. Phan Văn Hùng, Phó Chủ tịch Hội NCT Việt Nam, cảnh báo: Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mạng xã hội vừa là công cụ hữu ích, vừa là môi trường đầy cạm bẫy. Đáng lo hơn, các vụ lừa đảo trực tuyến không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành vấn đề toàn cầu, với NCT là nhóm bị nhắm đến nhiều nhất.

Theo TS Phan Văn Hùng, NCT thường hạn chế về kĩ năng số, thiếu khả năng nhận diện các tín hiệu bất thường trên mạng, trong khi lại sở hữu nguồn tiền tích lũy tương đối ổn định. Sự chân thành, niềm tin vào các mối quan hệ truyền thống, nỗi sợ liên quan đến sức khỏe, con cháu… khiến họ dễ bị thao túng bởi những kịch bản lừa đảo được dàn dựng khéo léo. Thiệt hại về vật chất chỉ là phần nổi; khoảng 70% nạn nhân cao tuổi rơi vào khủng hoảng tâm lí, mang nặng cảm giác tự trách, xấu hổ và lo âu, những tổn thương khó phục hồi hơn nhiều so với số tiền đã mất.

TS Phan Văn Hùng cho biết, dù Nhà nước đã triển khai nhiều chương trình phổ biến kiến thức an toàn mạng tới cộng đồng, mức độ lan tỏa vẫn còn hạn chế. Phần lớn NCT ở cơ sở chưa được tiếp cận đầy đủ và kịp thời với thông tin cảnh báo mới, nên việc xây dựng tài liệu tuyên truyền “dễ đọc, dễ hiểu, dễ làm theo” là cấp thiết. Các tài liệu cần mô tả rõ những chiêu thức lừa đảo điển hình như giả danh cơ quan công quyền, thông báo người thân gặp nạn, lừa đầu tư lợi nhuận cao hay chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội, đồng thời được phát trực tiếp đến tổ dân phố, câu lạc bộ NCT để bảo đảm mọi người đều được tiếp cận.

TS Phan Văn Hùng đề xuất tăng cường phối hợp giữa Hội NCT, Bộ Công an và các tổ chức xã hội để hình thành chương trình bảo vệ NCT trên không gian mạng một cách hệ thống. TS Phan Văn Hùng khuyến cáo: Điều quan trọng nhất là nâng cao “sức đề kháng thông tin” cho NCT, biết kiểm tra nguồn tin, cảnh giác với các cuộc gọi bất thường, không chuyển tiền vô điều kiện và luôn hỏi ý kiến con cháu khi gặp tình huống nghi ngờ.