“Thuận thiên” ở Đồng bằng sông Cửu Long

Lần đầu tiên tôi biết Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là giữa mùa mưa năm 1974, khi theo cô giao liên tên Sáu từ Đức Hòa sang Mộc Hóa, tỉnh Kiến Tường (nay là thị xã Kiến Tường, tỉnh Long An) để băng Đồng Tháp Mười (ĐTM) xuống Mỹ Tho, với nhiệm vụ viết về chiến tranh Nhân dân ở Khu 8.
Đã hết một buổi chiều mà chiếc xuồng của chúng tôi chưa vượt được địa phận Mộc Hóa, do máy bay trinh sát L19 của đối phương không ngừng quần thảo. Chúng tôi phải neo xuồng giữa rừng tràm, cách tỉnh lị Kiến Tường một tầm chèo mỏi tay. Chưa tối hẳn mà muỗi đã kêu át cả tiếng gió xôn xao đồng nước. Sáu nhóm bếp giữa lòng xuồng, vừa nấu cơm vừa hun muỗi, rồi bẻ hai nhánh tràm buộc dây câu, bảo tôi lấy trứng kiến vàng trên ngọn tràm làm mồi. Sáu nói trống không: “Cơm chín là dư cá ăn”.

Tôi đã đọc trong sách, nghe những đồng chí quê ở ĐBSCL công tác tại chiến khu Bắc Tây Ninh (gọi tắt là R) nói về “cá lền nước như bánh canh” ở Đồng Tháp Mười, ở Tứ giác Long Xuyên, ở U Minh Hạ, U Minh Thượng, nhưng khi hai tay một lúc giật hai cần câu cho Sáu gỡ cá lóc, cá rô, cá chốt, tôm càng xanh…, tôi mới tin họ không nói dóc. Cơm vừa sôi, Sáu bảo tôi không câu nữa, đã thừa ăn, cứ rộng cá dưới rừng tràm cho nó tươi!

Chiếc xuồng kẹp giữa hai cây tràm to bằng bắp vế mà vẫn bị sóng đánh nghiêng ngửa, chúng tôi phải tựa lưng vào nhau mới ngồi vững. Sáu nói, quê Sáu sát nách tỉnh lị Kiến Tường, từ đây chèo xuồng khoảng tiếng đồng hồ là tới. Sáu nói khi chưa đi làm giao liên Giải phóng, mùa nước nổi như hiện giờ là Sáu thích nhất, ở đâu cũng bơi được xuồng, ngồi đâu cũng câu được cá; có nước nổi, phù sa về, phèn được xả bớt, năm sau lúa trúng mùa, cây tràm lớn nhanh hơn, cây điên điển mới cho bông vàng hực, cây hẹ nước mới thơm tho nồi lẩu cá linh, cá rô mề. Sáu nói, Đồng Tháp Mười hay Tứ giác Long Xuyên đụng đâu cũng xì phèn, nhưng những nông dân cố cựu như ba cô biết trị phèn, bằng cách lật đất từ từ, đừng sâu quá, rồi bơm hay tát nước từ kênh, xả phèn dần dần. Sắp mùa mưa lại lật đất bởi lúc ấy đất đã bị lớp phèn bên dưới ngấm lên, nước nổi về sẽ cuốn phèn ra sông ra biển. Thế là sạ lúa, trồng khóm, trồng khoai đều tốt…

Cánh đồng lúa ST 25, giống lúa ngon nhất thế giới
Cánh đồng lúa ST 25, giống lúa ngon nhất thế giới

Tối đó chúng tôi không đi được. Tôi đoán có thể Sáu biết đâu đó trên một cung đường giao liên địch đang phục kích. Thế là tôi được sống thêm một đêm giữa rừng tràm chỉ có hai người. Trăng sáng vằng vặc bỗng dưng bị mây che, đồng hoang bỗng xao động những âm thanh đùng đục, tưng tức. Sáu giải thích đó là tiếng cá quẩy vì sợ bóng mây bất ngờ làm tối mặt nước. Càng khuya, mùi hương càng nồng nàn, không biết là hương tràm hay hương con gái đôi mươi…

Không ngờ chỉ một năm sau, chút “kiến thức” về Đồng Tháp Mười có được nhờ cô giao liên trong chiến tranh lại rất bổ ích khi tôi đi viết về ĐBSCL những tháng đầu Nam Bắc về chung một nhà, nhất là kiến thức sống chung với mùa nước nổi, về cách xổ phèn của nông dân...

Mùa nước nổi năm 1978, cả vùng Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên, nói chung là cả Nam Bộ, nước lênh láng, lộ 4 (nay là Quốc lộ 1A) từ Bắc Mỹ Thuận dài lên thị xã Tân An ngập nửa mét. Nước ngâm lâu quá, dân vùng trũng phải tìm lên đất gò dựng lều sống tạm. Rồi những năm sau, lũ lại về, không bằng năm 1978, nhưng ít nhất cũng gần phân nửa ĐBSCL chìm trong nước. Để giúp dân có chỗ ở an toàn, Chính phủ đã đầu tư hàng ngàn tỉ đồng xây dựng hàng trăm cụm dân cư cao trên mức nước lũ 1978, với hạ tầng cơ sở tối thiểu. Rồi Chính phủ cho đắp đê bao quanh những thị tứ, quanh những cánh đồng lớn để chặn lũ cho dân làm hai vụ, ba vụ lúa một năm. Từ giữa những năm 1980 đến giữa những năm 1990, tôi thường đi viết về các vùng sản xuất, xuất khẩu lúa gạo ở ĐBSCL, nghe nhiều lão nông nói xây dựng các cụm dân cư tránh lũ quá tốn tiền, mà dân vào ở không bao nhiêu vì phải xa ruộng đồng, xa vườn cây, ao cá. Bao năm qua, nếu nước lớn quá thì dân “di tản” lên chỗ cao hay đến nhà bà con dọc các con lộ, nước bắt đầu rút lại về chỗ cũ. Cho dân vay tiền, làm nhà trên cọc xi măng để cùng sống với mùa nước là tốt nhất. Đắp đê bao cũng không nên, vì như vậy khi nước nổi ruộng không có phù sa, chuột bọ nhiều không kể xiết. Ngăn mặn để trồng hai ba vụ lúa thì mùa khô phải khoan nước ngầm, nước ngầm cũng đến lúc cạn kiệt, rồi phía trong cống, sông rạch đủ thứ ô nhiễm.

Hồi ấy tôi chưa hiểu thấu cách “phản biện” của những lão nông về chủ trương di dân, xây đập, xây cống của Chính phủ để ĐBSCL làm ra càng nhiều lúa gạo càng tốt.

Từ khi đất nước thống nhất đến nay, dù chỉ chiếm 12% diện tích, 19% dân số nhưng ĐBSCL là trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn nhất, đóng góp 50% sản lượng lúa, 65% sản lượng thủy sản, 70% các loại trái cây; chiếm 95% lượng gạo, 60% lượng cá tôm xuất khẩu của cả nước.

Nhưng càng làm ra nhiều lúa gạo thì môi trường sinh thái càng xuống cấp, rồi thiên nhiên không thể “chiều chuộng” con người mãi, biến đổi khí hậu đã xảy ra trên toàn thế giới do con người làm trái đất nóng lên, trong đó Việt Nam là một trong những nước chịu tác động xấu nhất. ĐBSCL một mặt không còn được thiên nhiên ưu đãi, mặt khác do khai thác quá mức, khai thác trái tự nhiên đã làm đất đai cạn kiệt dinh dưỡng, sụt lún, xói lở, nước ngọt ngày càng khan hiếm.

Rừng U Minh Thượng rộng trên 8.000ha
Rừng U Minh Thượng rộng trên 8.000ha

Mấy năm gần đây, hạn mặn đặc biệt nghiêm trọng, trong khi đầu nguồn sông Mekong, Trung Quốc đã chặn dòng xây 10 con đập lớn, vùng trung nguồn, Thái Lan vừa làm thủy điện, vừa đào hồ dẫn dòng chứa nước, Lào cũng bắt dòng sông Mẹ đẻ ra tiền bằng thủy điện, nên ở hạ nguồn, Việt Nam “lãnh đủ”.

Vì những lẽ trên, ngày 17/11/2017, Chính phủ đã ra Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu (Nghị quyết 120). Sau khi đề cập đến những hạn chế, bất cập do chủ quan và khách quan trong quá trình phát triển ĐBSCL mấy chục năm qua, Nghị quyết 120 nêu rõ: Thay đổi tư duy phát triển ĐBSCL, chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy, chủ yếu là sản xuất lúa sang tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp đa dạng. Chuyển từ phát triển theo số lượng sang chất lượng; xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển mạnh mẽ nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sạch gắn với chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu; chú trọng phát triển công nghiệp chế biến và công nghiệp hỗ trợ gắn với phát triển kinh tế nông nghiệp. Đặc biệt, Nghị quyết 120 nhấn mạnh: Tôn trọng quy luật tự nhiên, tránh can thiệp thô bạo vào tự nhiên. Chủ động sống chung với lũ, ngập, nước lợ, nước mặn. Có giải pháp ứng phó hiệu quả với thiên tai như bão, lũ, hạn hán và xâm nhập mặn, với các tình huống bất lợi nhất do biến đổi khí hậu. Quy hoạch vùng cần chuyển từ “sống chung với lũ” sang “chủ động sống chung với lũ, ngập, nước lợ, nước mặn”. Bên cạnh tài nguyên nước ngọt, cần coi nước lợ, nước mặn cũng là nguồn tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế. Xây dựng cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo ba trọng tâm: Thủy sản - cây ăn quả - lúa gắn với các tiểu vùng sinh thái, trong đó coi thủy sản (nước ngọt, nước lợ, nước mặn) là sản phẩm chủ lực…

Với cách nhìn mới như vậy trong một nghị quyết rất quan trọng về phát triển vùng, các nhà khoa học cho rằng, Nghị quyết 120 là “nghị quyết thuận thiên”, tức phát triển nhưng không can thiệp thô bạo vào thiên nhiên, không chống lại thiên nhiên, tất cả những gì thiên nhiên có đều là tài nguyên.

Đọc đi đọc lại Nghị quyết 120, tôi lại ao ước Đồng Tháp Mười lại nhiều tôm cá thiên nhiên như trong chiến tranh được cùng cô giao liên thả câu từ khi cho gạo vào càmen đến khi cơm sôi đã dư cá ăn; lại nhớ từ mấy chục năm về

trước, những lão nông ở Đồng Tháp Mười, ở Tứ giác Long Xuyên bao đời sống chung với thiên nhiên nên đã chê cách ngăn nước mặn, cách đắp đê bao chặn nước ngọt không phù hợp…

An Phương

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Công ty con của Tập đoàn Masan: Có dấu hiệu trốn thuế, vi phạm pháp luật

Công ty con của Tập đoàn Masan: Có dấu hiệu trốn thuế, vi phạm pháp luật

Dự án Núi pháo do Công ty cổ phần Masan High -Tech Materials (Masan High-Tech Materials) - mã MSR quản lý và khai thác có dấu hiệu thất thu ngân sách, hơn 28 triệu tấn quặng bị bỏ quên, hàng chục ha đất không sử dụng…
Phạt Bách Hóa Xanh gần 6 triệu đồng vì bán hàng không niêm yết giá, quá đát

Phạt Bách Hóa Xanh gần 6 triệu đồng vì bán hàng không niêm yết giá, quá đát

Ngày 2/8, lực lượng chức năng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vừa ra quyết định xử phạt Công ty cổ phần thương mại Bách Hóa Xanh gần 6 triệu đồng vì bán hàng không niêm yết giá, quá đát.
Đối thủ của Toyota Vios, Hyundai Accent dự kiến đến tay khách Việt đầu tháng 9

Đối thủ của Toyota Vios, Hyundai Accent dự kiến đến tay khách Việt đầu tháng 9

Nissan Almera 2021 nhập khẩu từ Thái Lan. Đây là phiên bản thay thế cho mẫu Nissan Sunny từng nhiều năm xuất hiện ở Việt Nam.
Quá nhiều lỗi nhưng không tìm ra, hãng xe Trung Quốc MG khiến khách Việt thất vọng

Quá nhiều lỗi nhưng không tìm ra, hãng xe Trung Quốc MG khiến khách Việt thất vọng

Như Tạp chí Ngày mới Online đã phản ánh, liên tiếp những trường hợp khách hàng mới mua xe của hãng MG chưa được bao lâu xe đã báo lỗi như radar (cảm biến) phía sau, hệ thống đánh lái, gầm xe có tiếng ồn bất thường...
Cùng nhau vượt qua đại dịch Covid-19

Cùng nhau vượt qua đại dịch Covid-19

Mặc dù các tỉnh phía Nam đã thực hiện quyết liệt nhiều giải pháp phòng, chống dịch Covid-19, tuy nhiên số ca mắc mới ở một số địa phương còn cao. Do đó, nhiều địa phương trong vùng đã quyết định kéo dài thời gian thực hiện giãn cách xã hội từ 1-2 tuần nữa; nhằm tăng cường truy vết, điều trị và kéo giảm số ca bị bệnh...

Tin khác

Đảm bảo hàng hóa cho người dân Thủ đô

Đảm bảo hàng hóa cho người dân Thủ đô
Theo Bộ Công thương, Hà Nội sẽ có 7.866 điểm bán hàng hóa thiết yếu và 455 chợ truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân Thủ đô trong thời gian thành phố áp dụng biện pháp giãn cách xã hội theo Chỉ thị số 17/CT-UBND, ngày 23/7/2021.

Nghệ An: Doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó vì dịch bệnh Covid-19.

Nghệ An: Doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó vì dịch bệnh Covid-19.
Dịch Covid-19 có dấu hiệu đã được kiểm soát, nhưng nhiều doanh nghiệp (DN) chưa thoát khỏi khó khăn do thiếu vốn, sắt thép tăng cao, kéo theo đó ngày công lao động cũng tăng theo... Vì vậy, gỡ khó, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh cho DN, nhất là các DN xây dựng vừa và nhỏ là vấn đề cần được quan tâm hiện nay.

Khám phá bộ sưu tập tiện ích “sang xịn” của shophouse The Center

Khám phá bộ sưu tập tiện ích “sang xịn” của shophouse The Center
Là tâm điểm của “thị trấn Địa Trung Hải” – vốn đang trở thành trung tâm du lịch, giải trí mới của Nam đảo Ngọc, The Center thuộc dự án phức hợp Sun Grand City Hillside Residence sẽ hưởng lợi từ bộ sưu tập tiện ích đẳng cấp do Sun Group dày công đầu tư tại Phú Quốc.

Vinamilk san sẻ khó khăn mùa dịch

Vinamilk san sẻ khó khăn mùa dịch
Để san sẻ khó khăn trong mùa dịch, trong tháng sinh nhật Công ty (tháng 8/2021), Vinamilk thực hiện chương trình hỗ trợ quà tặng nhằm trợ giá cho người tiêu dùng trên nhiều loại sản phẩm dinh dưỡng thiết yếu. Tổng giá trị gói hỗ trợ này lên đến gần 170 tỷ đồng.

Hỗ trợ giảm tiền điện sinh hoạt cho khách hàng bị ảnh hưởng của dịch COVID-19

Hỗ trợ giảm tiền điện sinh hoạt cho khách hàng bị ảnh hưởng của dịch COVID-19
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái vừa ký ban hành Nghị quyết số 83/NQ-CP của Chính phủ thống nhất phương án hỗ trợ giảm tiền điện, giảm giá điện (đợt 4) cho các khách hàng sử dụng điện bị ảnh hưởng của dịch COVID-19 như đề xuất của Bộ Công Thương.

Sau lùm xùm 'bán nhà trên giấy', chủ dự án Vườn Sen bị xử phạt

Sau lùm xùm 'bán nhà trên giấy', chủ dự án Vườn Sen bị xử phạt
Tỉnh Bắc Ninh xử phạt Công ty Nam Hồng chủ đầu tư dự án Vườn Sen (thị xã Từ Sơn) 250 triệu đồng do doanh nghiệp này vi phạm trong hoạt động kinh doanh bất động sản, ký kết với đơn vị môi giới huy động vốn chưa đủ điều kiện.
Xem thêm
Phạt Bách Hóa Xanh gần 6 triệu đồng vì bán hàng không niêm yết giá, quá đát

Phạt Bách Hóa Xanh gần 6 triệu đồng vì bán hàng không niêm yết giá, quá đát

Ngày 2/8, lực lượng chức năng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vừa ra quyết định xử phạt Công ty cổ phần thương mại Bách Hóa Xanh gần 6 triệu ...
Đối thủ của Toyota Vios, Hyundai Accent dự kiến đến tay khách Việt đầu tháng 9

Đối thủ của Toyota Vios, Hyundai Accent dự kiến đến tay khách Việt đầu tháng 9

Nissan Almera 2021 nhập khẩu từ Thái Lan. Đây là phiên bản thay thế cho mẫu Nissan Sunny từng nhiều năm xuất hiện ở Việt Nam.
Quá nhiều lỗi nhưng không tìm ra, hãng xe Trung Quốc MG khiến khách Việt thất vọng

Quá nhiều lỗi nhưng không tìm ra, hãng xe Trung Quốc MG khiến khách Việt thất vọng

Như Tạp chí Ngày mới Online đã phản ánh, liên tiếp những trường hợp khách hàng mới mua xe của hãng MG chưa được bao lâu xe đã báo lỗi ...
Mua bán cổ phiếu 'chui', bị phạt gần 1 tỉ đồng

Mua bán cổ phiếu 'chui', bị phạt gần 1 tỉ đồng

Ông Trần Ngọc Bê, địa chỉ tại Thạch Bàn, Long Biên, thành phố Hà Nội bị xử phạt số tiền 940.350.000 đồng vì mua bán cổ phiếu 'chui'.
Khai trường đầy hứng khởi cùng FE CREDIT

Khai trường đầy hứng khởi cùng FE CREDIT

Làn sóng COVID-19 lần thứ 4 đang diễn biến khá phức tạp, gây ra nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng cũng như kinh tế của nhiều người lao ...
Vietcombank giảm lãi suất tiền vay hỗ trợ khách hàng bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19

Vietcombank giảm lãi suất tiền vay hỗ trợ khách hàng bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19

Từ năm 2020 đến nay, Vietcombank đã liên tục triển khai 07 đợt giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19 ...
Công ty con của Tập đoàn Masan: Có dấu hiệu trốn thuế, vi phạm pháp luật

Công ty con của Tập đoàn Masan: Có dấu hiệu trốn thuế, vi phạm pháp luật

Dự án Núi pháo do Công ty cổ phần Masan High -Tech Materials (Masan High-Tech Materials) - mã MSR quản lý và khai thác có dấu hiệu thất thu ngân ...
Vinamilk san sẻ khó khăn mùa dịch

Vinamilk san sẻ khó khăn mùa dịch

Để san sẻ khó khăn trong mùa dịch, trong tháng sinh nhật Công ty (tháng 8/2021), Vinamilk thực hiện chương trình hỗ trợ quà tặng nhằm trợ giá cho người ...
CEO Group bị xử phạt và truy thu 1,42 tỷ đồng

CEO Group bị xử phạt và truy thu 1,42 tỷ đồng

Công ty Cổ phần Tập đoàn C.E.O (CEO Group - mã chứng khoán: CEO) vừa bị Cục Thuế TP Hà Nội xử phạt và truy thuy tổng số tiền là ...
Khám phá bộ sưu tập tiện ích “sang xịn” của shophouse The Center

Khám phá bộ sưu tập tiện ích “sang xịn” của shophouse The Center

Là tâm điểm của “thị trấn Địa Trung Hải” – vốn đang trở thành trung tâm du lịch, giải trí mới của Nam đảo Ngọc, The Center thuộc dự án ...
Sau lùm xùm 'bán nhà trên giấy', chủ dự án Vườn Sen bị xử phạt

Sau lùm xùm 'bán nhà trên giấy', chủ dự án Vườn Sen bị xử phạt

Tỉnh Bắc Ninh xử phạt Công ty Nam Hồng chủ đầu tư dự án Vườn Sen (thị xã Từ Sơn) 250 triệu đồng do doanh nghiệp này vi phạm trong ...
Thanh tra Chính phủ chỉ rõ nhiều sai phạm tại dự án của Tập đoàn APEC ở Thái Nguyên

Thanh tra Chính phủ chỉ rõ nhiều sai phạm tại dự án của Tập đoàn APEC ở Thái Nguyên

Thời gian vừa qua, hàng loạt dự án của Tập đoàn APEC nằm trên địa bàn các tỉnh như: Hòa Bình, Thừa Thiên - Huế, Bình Thuận,... vướng rất nhiều ...
Phiên bản di động