“Thuận thiên” ở Đồng bằng sông Cửu Long

Lần đầu tiên tôi biết Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là giữa mùa mưa năm 1974, khi theo cô giao liên tên Sáu từ Đức Hòa sang Mộc Hóa, tỉnh Kiến Tường (nay là thị xã Kiến Tường, tỉnh Long An) để băng Đồng Tháp Mười (ĐTM) xuống Mỹ Tho, với nhiệm vụ viết về chiến tranh Nhân dân ở Khu 8.
Đã hết một buổi chiều mà chiếc xuồng của chúng tôi chưa vượt được địa phận Mộc Hóa, do máy bay trinh sát L19 của đối phương không ngừng quần thảo. Chúng tôi phải neo xuồng giữa rừng tràm, cách tỉnh lị Kiến Tường một tầm chèo mỏi tay. Chưa tối hẳn mà muỗi đã kêu át cả tiếng gió xôn xao đồng nước. Sáu nhóm bếp giữa lòng xuồng, vừa nấu cơm vừa hun muỗi, rồi bẻ hai nhánh tràm buộc dây câu, bảo tôi lấy trứng kiến vàng trên ngọn tràm làm mồi. Sáu nói trống không: “Cơm chín là dư cá ăn”.

Tôi đã đọc trong sách, nghe những đồng chí quê ở ĐBSCL công tác tại chiến khu Bắc Tây Ninh (gọi tắt là R) nói về “cá lền nước như bánh canh” ở Đồng Tháp Mười, ở Tứ giác Long Xuyên, ở U Minh Hạ, U Minh Thượng, nhưng khi hai tay một lúc giật hai cần câu cho Sáu gỡ cá lóc, cá rô, cá chốt, tôm càng xanh…, tôi mới tin họ không nói dóc. Cơm vừa sôi, Sáu bảo tôi không câu nữa, đã thừa ăn, cứ rộng cá dưới rừng tràm cho nó tươi!

Chiếc xuồng kẹp giữa hai cây tràm to bằng bắp vế mà vẫn bị sóng đánh nghiêng ngửa, chúng tôi phải tựa lưng vào nhau mới ngồi vững. Sáu nói, quê Sáu sát nách tỉnh lị Kiến Tường, từ đây chèo xuồng khoảng tiếng đồng hồ là tới. Sáu nói khi chưa đi làm giao liên Giải phóng, mùa nước nổi như hiện giờ là Sáu thích nhất, ở đâu cũng bơi được xuồng, ngồi đâu cũng câu được cá; có nước nổi, phù sa về, phèn được xả bớt, năm sau lúa trúng mùa, cây tràm lớn nhanh hơn, cây điên điển mới cho bông vàng hực, cây hẹ nước mới thơm tho nồi lẩu cá linh, cá rô mề. Sáu nói, Đồng Tháp Mười hay Tứ giác Long Xuyên đụng đâu cũng xì phèn, nhưng những nông dân cố cựu như ba cô biết trị phèn, bằng cách lật đất từ từ, đừng sâu quá, rồi bơm hay tát nước từ kênh, xả phèn dần dần. Sắp mùa mưa lại lật đất bởi lúc ấy đất đã bị lớp phèn bên dưới ngấm lên, nước nổi về sẽ cuốn phèn ra sông ra biển. Thế là sạ lúa, trồng khóm, trồng khoai đều tốt…

Cánh đồng lúa ST 25, giống lúa ngon nhất thế giới
Cánh đồng lúa ST 25, giống lúa ngon nhất thế giới

Tối đó chúng tôi không đi được. Tôi đoán có thể Sáu biết đâu đó trên một cung đường giao liên địch đang phục kích. Thế là tôi được sống thêm một đêm giữa rừng tràm chỉ có hai người. Trăng sáng vằng vặc bỗng dưng bị mây che, đồng hoang bỗng xao động những âm thanh đùng đục, tưng tức. Sáu giải thích đó là tiếng cá quẩy vì sợ bóng mây bất ngờ làm tối mặt nước. Càng khuya, mùi hương càng nồng nàn, không biết là hương tràm hay hương con gái đôi mươi…

Không ngờ chỉ một năm sau, chút “kiến thức” về Đồng Tháp Mười có được nhờ cô giao liên trong chiến tranh lại rất bổ ích khi tôi đi viết về ĐBSCL những tháng đầu Nam Bắc về chung một nhà, nhất là kiến thức sống chung với mùa nước nổi, về cách xổ phèn của nông dân...

Mùa nước nổi năm 1978, cả vùng Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên, nói chung là cả Nam Bộ, nước lênh láng, lộ 4 (nay là Quốc lộ 1A) từ Bắc Mỹ Thuận dài lên thị xã Tân An ngập nửa mét. Nước ngâm lâu quá, dân vùng trũng phải tìm lên đất gò dựng lều sống tạm. Rồi những năm sau, lũ lại về, không bằng năm 1978, nhưng ít nhất cũng gần phân nửa ĐBSCL chìm trong nước. Để giúp dân có chỗ ở an toàn, Chính phủ đã đầu tư hàng ngàn tỉ đồng xây dựng hàng trăm cụm dân cư cao trên mức nước lũ 1978, với hạ tầng cơ sở tối thiểu. Rồi Chính phủ cho đắp đê bao quanh những thị tứ, quanh những cánh đồng lớn để chặn lũ cho dân làm hai vụ, ba vụ lúa một năm. Từ giữa những năm 1980 đến giữa những năm 1990, tôi thường đi viết về các vùng sản xuất, xuất khẩu lúa gạo ở ĐBSCL, nghe nhiều lão nông nói xây dựng các cụm dân cư tránh lũ quá tốn tiền, mà dân vào ở không bao nhiêu vì phải xa ruộng đồng, xa vườn cây, ao cá. Bao năm qua, nếu nước lớn quá thì dân “di tản” lên chỗ cao hay đến nhà bà con dọc các con lộ, nước bắt đầu rút lại về chỗ cũ. Cho dân vay tiền, làm nhà trên cọc xi măng để cùng sống với mùa nước là tốt nhất. Đắp đê bao cũng không nên, vì như vậy khi nước nổi ruộng không có phù sa, chuột bọ nhiều không kể xiết. Ngăn mặn để trồng hai ba vụ lúa thì mùa khô phải khoan nước ngầm, nước ngầm cũng đến lúc cạn kiệt, rồi phía trong cống, sông rạch đủ thứ ô nhiễm.

Hồi ấy tôi chưa hiểu thấu cách “phản biện” của những lão nông về chủ trương di dân, xây đập, xây cống của Chính phủ để ĐBSCL làm ra càng nhiều lúa gạo càng tốt.

Từ khi đất nước thống nhất đến nay, dù chỉ chiếm 12% diện tích, 19% dân số nhưng ĐBSCL là trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn nhất, đóng góp 50% sản lượng lúa, 65% sản lượng thủy sản, 70% các loại trái cây; chiếm 95% lượng gạo, 60% lượng cá tôm xuất khẩu của cả nước.

Nhưng càng làm ra nhiều lúa gạo thì môi trường sinh thái càng xuống cấp, rồi thiên nhiên không thể “chiều chuộng” con người mãi, biến đổi khí hậu đã xảy ra trên toàn thế giới do con người làm trái đất nóng lên, trong đó Việt Nam là một trong những nước chịu tác động xấu nhất. ĐBSCL một mặt không còn được thiên nhiên ưu đãi, mặt khác do khai thác quá mức, khai thác trái tự nhiên đã làm đất đai cạn kiệt dinh dưỡng, sụt lún, xói lở, nước ngọt ngày càng khan hiếm.

Rừng U Minh Thượng rộng trên 8.000ha
Rừng U Minh Thượng rộng trên 8.000ha

Mấy năm gần đây, hạn mặn đặc biệt nghiêm trọng, trong khi đầu nguồn sông Mekong, Trung Quốc đã chặn dòng xây 10 con đập lớn, vùng trung nguồn, Thái Lan vừa làm thủy điện, vừa đào hồ dẫn dòng chứa nước, Lào cũng bắt dòng sông Mẹ đẻ ra tiền bằng thủy điện, nên ở hạ nguồn, Việt Nam “lãnh đủ”.

Vì những lẽ trên, ngày 17/11/2017, Chính phủ đã ra Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu (Nghị quyết 120). Sau khi đề cập đến những hạn chế, bất cập do chủ quan và khách quan trong quá trình phát triển ĐBSCL mấy chục năm qua, Nghị quyết 120 nêu rõ: Thay đổi tư duy phát triển ĐBSCL, chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy, chủ yếu là sản xuất lúa sang tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp đa dạng. Chuyển từ phát triển theo số lượng sang chất lượng; xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển mạnh mẽ nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sạch gắn với chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu; chú trọng phát triển công nghiệp chế biến và công nghiệp hỗ trợ gắn với phát triển kinh tế nông nghiệp. Đặc biệt, Nghị quyết 120 nhấn mạnh: Tôn trọng quy luật tự nhiên, tránh can thiệp thô bạo vào tự nhiên. Chủ động sống chung với lũ, ngập, nước lợ, nước mặn. Có giải pháp ứng phó hiệu quả với thiên tai như bão, lũ, hạn hán và xâm nhập mặn, với các tình huống bất lợi nhất do biến đổi khí hậu. Quy hoạch vùng cần chuyển từ “sống chung với lũ” sang “chủ động sống chung với lũ, ngập, nước lợ, nước mặn”. Bên cạnh tài nguyên nước ngọt, cần coi nước lợ, nước mặn cũng là nguồn tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế. Xây dựng cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo ba trọng tâm: Thủy sản - cây ăn quả - lúa gắn với các tiểu vùng sinh thái, trong đó coi thủy sản (nước ngọt, nước lợ, nước mặn) là sản phẩm chủ lực…

Với cách nhìn mới như vậy trong một nghị quyết rất quan trọng về phát triển vùng, các nhà khoa học cho rằng, Nghị quyết 120 là “nghị quyết thuận thiên”, tức phát triển nhưng không can thiệp thô bạo vào thiên nhiên, không chống lại thiên nhiên, tất cả những gì thiên nhiên có đều là tài nguyên.

Đọc đi đọc lại Nghị quyết 120, tôi lại ao ước Đồng Tháp Mười lại nhiều tôm cá thiên nhiên như trong chiến tranh được cùng cô giao liên thả câu từ khi cho gạo vào càmen đến khi cơm sôi đã dư cá ăn; lại nhớ từ mấy chục năm về

trước, những lão nông ở Đồng Tháp Mười, ở Tứ giác Long Xuyên bao đời sống chung với thiên nhiên nên đã chê cách ngăn nước mặn, cách đắp đê bao chặn nước ngọt không phù hợp…

An Phương

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Hinode Royal Park - Kiến tạo chuẩn sống “all in one” của giới tinh hoa

Hinode Royal Park - Kiến tạo chuẩn sống “all in one” của giới tinh hoa

Những căn Shophouse Thịnh Vượng "tất cả trong một" chính là đặc quyền mà chủ đầu tư Hinode Royal Park tâm huyết kiến tạo, không chỉ đáp ứng nhu cầu an cư lạc nghiệp mà còn là nơi cư dân tận hưởng cuộc sống trọn vẹn nhất.
TNR Stars Bỉm Sơn, khu đô thị kiểu mẫu tương lai

TNR Stars Bỉm Sơn, khu đô thị kiểu mẫu tương lai

Dự án Khu dân cư Nam Cổ Đam (tên thương mại TNR Stars Bỉm Sơn) tại phường Lam Sơn, thị xã Bỉm Sơn đã được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt giá đất nộp ngân sách nhà nước theo công văn số 4712/QĐ-UBND, đây là cơ sở để Công ty Cổ phần May - Diêm Sài Gòn đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cho dự án.
Petrovietnam về đích sớm nhiều chỉ tiêu quan trọng, báo hiệu một năm hoàn thành xuất sắc kế hoạch

Petrovietnam về đích sớm nhiều chỉ tiêu quan trọng, báo hiệu một năm hoàn thành xuất sắc kế hoạch

Ngày 6/12, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam) Lê Mạnh Hùng chủ trì buổi giao ban điều hành sản xuất, kinh doanh thường kỳ tháng 12/2021, trực tuyến với thủ trưởng các đơn vị trong toàn Tập đoàn. Trong 11 tháng năm 2021, Petrovietnam đã về đích trước rất nhiều chỉ tiêu kế hoạch, báo hiệu một năm hoàn thành và hoàn thành vượt mức nhiệm vụ được giao, đóng góp quan trọng cho đất nước trong bối cảnh khó khăn chưa từng có của đại dịch Covid -19.
Dấu hiệu huy động vốn khi chưa đủ điều kiện tại dự án Khu dân cư Mường Khến

Dấu hiệu huy động vốn khi chưa đủ điều kiện tại dự án Khu dân cư Mường Khến

Dù các hạng mục hạ tầng, kỹ thuật Khu dân cư (KDC) thị trấn Mường Khến đang xây dựng dở dang, thế nhưng nhân viên môi giới khẳng định dự án đã được mở bán sang đợt 2, đợt 1 nhiều lô đất đã được chuyển nhượng.
Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL Nguyễn Văn Hùng: "Văn hóa và kinh tế có mối quan hệ biện chứng"

Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL Nguyễn Văn Hùng: "Văn hóa và kinh tế có mối quan hệ biện chứng"

Đó là khẳng định của Bộ trưởng Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng tại Diễn đàn quốc gia thường niên Văn hóa với doanh nghiệp năm 2021 (Culture & Business Forum - CBF), với chủ đề “Tiếp biến văn hóa – Nền tảng phục hồi và phát triển bền vững kinh tế” vừa diễn ra tại Hà Nội.

Tin khác

'Chính phủ ủng hộ chiến lược đầu tư làm ăn lâu dài của Samsung tại Việt Nam'

'Chính phủ ủng hộ chiến lược đầu tư làm ăn lâu dài của Samsung tại Việt Nam'
Phát biểu tại buổi tiếp Tổng Giám đốc Tổ hợp Samsung Việt Nam Choi JooHoo, sáng 6/12, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái khẳng định, Chính phủ ủng hộ chiến lược đầu tư làm ăn lâu dài của Samsung tại Việt Nam.

Tân Hoàng Minh ủng hộ công tác phòng chống dịch Covid-19 tại Thái Nguyên

Tân Hoàng Minh ủng hộ công tác phòng chống dịch  Covid-19 tại Thái Nguyên
Sáng 3/12/2021, tại Trung tâm Y tế TP Thái Nguyên, Tập đoàn Tân Hoàng Minh đã trao tặng 01 phòng xét nghiệm PCR và 50.000 bộ Kit xét nghiệm nhanh Covid-19 nhằm phục vụ công tác phòng chống dịch bệnh trên địa bản tỉnh.

100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu thì 26 đơn vị đang thua lỗ

100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu thì 26 đơn vị đang thua lỗ
Theo Bộ Tài chính, trong 100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong năm 2021, có 26 doanh nghiệp ghi nhận lỗ trong 6 tháng đầu năm 2021.

Trong cơn khủng hoảng, Thuduc House lên kế hoạch tăng vốn lên hơn 2.700 tỉ

Trong cơn khủng hoảng, Thuduc House lên kế hoạch tăng vốn lên hơn 2.700 tỉ
Sau một loạt biến cố liên quan đến nhân sự cấp cao, Thuduc House vừa trình kế hoạch chào bán gần 163 triệu cổ phiếu để tăng vốn điều lệ lên 2.753 tỉ đồng.

Xử phạt, truy thu hơn 300 triệu đồng đối với CTCP Chứng khoán Châu Á Thái Bình Dương

Xử phạt, truy thu hơn 300 triệu đồng đối với CTCP Chứng khoán Châu Á Thái Bình Dương
Theo Cục thuế TP. Hà Nội, Công ty Cổ phần Chứng khoán Châu Á Thái Bình Dương (APS) kê khai sai, hạch toán thiếu thuế TNDN, thuế TNCN không đúng quy định, làm thiếu số tiền thuế phải nộp.

“Khất lần” công bố thông tin, cổ phiếu của Vietravel bị tạm ngừng giao dịch

“Khất lần” công bố thông tin, cổ phiếu của Vietravel bị tạm ngừng giao dịch
Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội vừa ra thông báo tạm ngừng giao dịch trên hệ thống UPCoM với mã cổ phiếu VTR của Công ty cổ phần Du lịch và Tiếp thị giao thông vận tải Việt Nam (Vietravel).
Xem thêm
Hệ thống BRGMart tham gia tài trợ chương trình tháng khuyến mại tập trung Quốc gia 2021

Hệ thống BRGMart tham gia tài trợ chương trình tháng khuyến mại tập trung Quốc gia 2021

Hưởng ứng Chương trình “Tháng khuyến mại tập trung quốc gia 2021 - Vietnam Grand Sale 2021” do Bộ Công Thương tổ chức, hệ thống BRGMart đã triển khai hàng loạt các chương trình giảm giá sâu nhằm kích cầu mua sắm, giới thiệu những sản phẩm hàng Việt Nam chất lượng cao và hàng Nhập khẩu đa dạng từ các nước đến tận tay người tiêu dùng. BRGMart kỳ vọng sẽ thu hút số lượng lớn khách hàng hưởng ứng các chương trình khuyến mãi hấp dẫn trong thời gian này.
Khai mạc Tuần lễ nông sản và thực phẩm an toàn tỉnh Sơn La tại Hà Nội

Khai mạc Tuần lễ nông sản và thực phẩm an toàn tỉnh Sơn La tại Hà Nội

Sáng 2/12, tại Hà Nội, Trung tâm Xúc tiến đầu tư tỉnh Sơn La thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La phối hợp với Siêu thị Big C Thăng Long – thành viên của Tập đoàn Central Retail cùng các đơn vị liên quan tổ chức lễ khai mạc "Tuần lễ nông sản và thực phẩm an toàn tỉnh Sơn La".
Thanh toán điện tử lên ngôi trong đại dịch COVID-19

Thanh toán điện tử lên ngôi trong đại dịch COVID-19

Vừa qua, một cô gái 19 tuổi ở vùng nông thôn Hải Hậu của tỉnh Nam Định đã bất ngờ trúng thưởng 1 tỷ đồng khi tham gia mở thẻ thuộc phạm vi Chương trình khuyến mại “Mở tài khoản trực tuyến – Siêu ưu đãi có 1-0-2” tại Ngân hàng Vietcombank, chi nhánh Nam Định. Niềm vui của vị khách hàng may mắn này có thể coi là minh chứng rõ nét cho lợi ích mà khách hàng nhận được từ dịch vụ thanh toán điện tử.
100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu thì 26 đơn vị đang thua lỗ

100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu thì 26 đơn vị đang thua lỗ

Theo Bộ Tài chính, trong 100 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong năm 2021, có 26 doanh nghiệp ghi nhận lỗ trong 6 tháng đầu năm 2021.
SeABank chính thức áp dụng công nghệ ePIN - Giải pháp PIN thế hệ mới

SeABank chính thức áp dụng công nghệ ePIN - Giải pháp PIN thế hệ mới

Ngân hàng có giải pháp gì giúp khách hàng bảo mật thông tin tốt hơn không?
Home Credit và Standard Chartered hợp tác triển khai Chương trình Ủy thác cho vay tại Việt Nam

Home Credit và Standard Chartered hợp tác triển khai Chương trình Ủy thác cho vay tại Việt Nam

Ngày 22 tháng 11 năm 2021, Công ty Home Credit Việt Nam và Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam vừa ký kết thỏa thuận hợp tác triển khai Chương trình Ủy Thác Cho Vay, một chương trình tiên phong hứu hẹn mang đến cho hàng triệu người tiêu dùng những sản p
'Chính phủ ủng hộ chiến lược đầu tư làm ăn lâu dài của Samsung tại Việt Nam'

'Chính phủ ủng hộ chiến lược đầu tư làm ăn lâu dài của Samsung tại Việt Nam'

Phát biểu tại buổi tiếp Tổng Giám đốc Tổ hợp Samsung Việt Nam Choi JooHoo, sáng 6/12, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái khẳng định, Chính phủ ủng hộ chiến lược đầu tư làm ăn lâu dài của Samsung tại Việt Nam.
Tân Hoàng Minh ủng hộ công tác phòng chống dịch  Covid-19 tại Thái Nguyên

Tân Hoàng Minh ủng hộ công tác phòng chống dịch Covid-19 tại Thái Nguyên

Sáng 3/12/2021, tại Trung tâm Y tế TP Thái Nguyên, Tập đoàn Tân Hoàng Minh đã trao tặng 01 phòng xét nghiệm PCR và 50.000 bộ Kit xét nghiệm nhanh Covid-19 nhằm phục vụ công tác phòng chống dịch bệnh trên địa bản tỉnh.
Trong cơn khủng hoảng, Thuduc House lên kế hoạch tăng vốn lên hơn 2.700 tỉ

Trong cơn khủng hoảng, Thuduc House lên kế hoạch tăng vốn lên hơn 2.700 tỉ

Sau một loạt biến cố liên quan đến nhân sự cấp cao, Thuduc House vừa trình kế hoạch chào bán gần 163 triệu cổ phiếu để tăng vốn điều lệ lên 2.753 tỉ đồng.
TNR Stars Bỉm Sơn, khu đô thị kiểu mẫu tương lai

TNR Stars Bỉm Sơn, khu đô thị kiểu mẫu tương lai

Dự án Khu dân cư Nam Cổ Đam (tên thương mại TNR Stars Bỉm Sơn) tại phường Lam Sơn, thị xã Bỉm Sơn đã được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt giá đất nộp ngân sách nhà nước theo công văn số 4712/QĐ-UBND, đây là cơ sở để Công ty Cổ phần May - Diêm Sài Gòn đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cho dự án.
Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận yêu cầu kiểm tra, xử lý công trình có dấu hiệu lấn biển

Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận yêu cầu kiểm tra, xử lý công trình có dấu hiệu lấn biển

Từ thông tin phản ánh của báo chí,Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận vừa có ý kiến yêu cầu UBND TP Phan Thiết phối hợp với đơn vị chuyên môn kiểm tra, xử lý công trình có dấu hiệu lấn biển Mũi Né.
Dấu hiệu huy động vốn khi chưa đủ điều kiện tại dự án Khu dân cư Mường Khến

Dấu hiệu huy động vốn khi chưa đủ điều kiện tại dự án Khu dân cư Mường Khến

Dù các hạng mục hạ tầng, kỹ thuật Khu dân cư (KDC) thị trấn Mường Khến đang xây dựng dở dang thế nhưng nhân viên môi giới khẳng định dự án đã được mở bán sang đợt 2, đợt 1 nhiều lô đất đã được chuyển nhượng.
Phiên bản di động