Sức khỏe não bộ

Kì 25: Nhức nửa đầu Migraine

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh
10:12, 20/05/2020

Ở những kì trước chúng tôi đã chia sẻ về một số nguyên nhân gây nhức đầu. Kì này chúng tôi xin được chia sẻ kĩ hơn về chứng nhức nửa đầu Migraine…

1. Tổng quan

Theo các thống kê Migraine chiếm 1/3 chứng nhức đầu. Với sự hiểu biết hiện nay, chẩn đoán bệnh Migraine là đơn thuần dựa vào lâm sàng, không có một xét nghiệm cận lâm sàng nào đặc hiệu. Cũng chính vì vậy dù đã trải qua nhiều thập kỉ, các tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại chưa thống nhất.

Nhức nửa đầu - Migraine biểu hiện từng cơn đau 1/2 đầu dữ dội, nôn, mệt mỏi. Cơn thường dài từ vài tiếng cho đến dưới 72 giờ, nhưng xảy ra bất kì, do đó bệnh nhân luôn trong tình trạng lo sợ, giảm sút nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của bản thân và gia đình.

2. Cơ chế gây bệnh

Nguồn gốc bệnh Migraine chưa được biết rõ, tuy nhiên sự cắt nghĩa cơ chế đau đã đạt được nhiều tiến bộ. Nhìn chung các lí thuyết giải thích cơ chế đều dựa vào các biểu hiện lâm sàng điển hình.

Hiện nay có 3 thuyết chính:

Thuyết mạch máu hoặc mạch máu - thể dịch

Thuyết thần kinh (nơ ron)

Thuyết thần kinh - mạch máu

2.1. Thuyết mạch máu hoặc mạch máu - thể dịch

Theo thuyết này các triệu chứng trong giai đoạn đầu là do sự co mạch trong não và nhức đầu ở giai đoạn hai là do giãn mạch vùng da đầu.

2.2. Thuyết thần kinh (nơ ron)

Thuyết này dựa vào các tiền chứng như mệt mỏi, xanh tái, thèm ăn, khát nước,… xảy ra nhiều giờ trước khi xuất hiện cơn nhức đầu, gợi ý rằng có những bất thường thoảng qua ở não.

2.3. Thuyết nơ ron mạch máu

Do Moskowitz đề xướng năm 1988. Thuyết này hợp nhất hai thuyết trên và đưa ra thêm vai trò của hệ thống Tam thoa - mạch máu. Tam thoa là dây V chi phối cảm giác đầu, mặt, kể cả các mạch máu 1/2 đầu, đáy sọ và trong não.

Tác giả dựa vào 3 bằng chứng lâm sàng đó là:

Migraine hầu như chỉ nhức 1/2 đầu phụ thuộc phạm vi phân phối của dây thần kinh tam thoa (dây V).

Nhức đầu tiếp sau một rối loạn chuyển hóa và giảm lượng máu não từ đó gây ra các Aura.

Nhức đầu thường hay gặp trong các tai biến mạch máu não loại nhồi máu hoặc loại xuất huyết do vỡ các dị dạng mạch, chứng tỏ loại nhức đầu này là loại nhức đầu do mạch máu.

Như vậy, ngày nay chúng ta biết có ba hệ thống lớn chi phối cho các mạch máu:

Một đi từ một nhân của thân não tên là nhân liềm xanh (Locus Coeruleus) gồm các sợi tiết noradrenalin.

Hệ thống thứ hai đi từ một nhân khác của thân não (gợi là nhân dải nền = Noyau du raphé) tạo nên bởi các sợi có serotonin.

Hệ thống thứ ba là hệ tam thoa - mạch máu nối các mạch với dây tam thoa dẫn truyền cảm giác của 1/2 đầu.

Khi có cơn Migraine, có sự tham gia của các khâu: Vỏ não, hệ giao cảm, thân não, hệ tam thoa - mạch máu, các mạch máu và rất nhiều chất trung gian dẫn truyền thần kinh. Vấn đề điều trị và dự phòng đều nhằm tác động vào một trong nhiều khâu nói trên.

3. Các yếu tố thuận lợi

Yếu tố tâm lí: Xung đột, lo âu, các buồn phiền trong gia đình, trong quan hệ vợ chồng, trong công việc.

Cách sống: Mệt mỏi, quá sức, ngủ bất thường, dậy muộn.

Thức ăn: Hạ đường huyết, bữa ăn thất thường, rượu, chocolate, mỡ, pho mát, mì chính tùy từng bệnh nhân.

Yếu tố nội tiết: Migraine đau tăng dần khi có kinh nguyệt, ít khi hoàn toàn do kinh nguyệt (5% các bệnh nhân), hiếm có ở thời kì rụng trứng. Thuốc viên uống chống thụ thai, thuốc nội tiết thời kì mãn kinh cũng có vai trò gây cơn. Ngược lại khi có cơn lại giảm đi khi có biến đổi nội tiết.

Yếu tố giác quan - thần kinh và khí hậu: Ánh sáng mạnh, tiếng động, mùi hắc, thời tiết nóng lạnh,…

Bệnh nhân cần cố gắng loại bỏ các yếu tố thuận lợi, càng nhiều yếu tố cộng lại thì cường độ và tần suất cơn đau càng cao.

4. Các biểu hiện của bệnh:

Được định nghĩa như một nhức đầu do mạch máu nguyên nhân chưa biết rõ và xảy ra từng cơn. Chia hai thể bệnh: Migraine không Aura (ví dụ Migraine chung) và Migraine có Aura (ví dụ Migraine mắt, Migraine đi kèm) sự phân chia hai loại liên quan đến cách xử trí.

4.1. Migraine không Aura

Các cơn thường xảy ra vào lúc sáng sớm ngủ dậy hoặc ban đêm, ít khi xảy ra vào ban ngày. Các tiền chứng gặp 20% các trường hợp: Mệt mỏi, cáu gắt, ngáp,… tiếp đó xuất hiện nhức đầu dữ dội. Thuốc đặc trị dùng sớm ở giai đoạn tiền chứng có tác dụng chặn cơn tốt.

Nhức đầu thường xảy ra tăng dần đến mức độ tối đa trong vài giờ. Thoạt đầu nhức một bên ở thái dương, trán - thái dương, ít khi ở vùng chẩm. Sau đó tùy theo mức độ có thể lan toàn đầu rồi kết thúc bên đối diện. Sự đổi lần lượt bên đau cho phép loại trừ các nhức đầu do u hoặc dị dạng mạch não, tính chất đổi bên gặp 25% các ca.

Đau chỉ khu trú ở đầu (sọ) không bao giờ đau ra mặt. Bệnh nhân mô tả đau với đạp bình bịch hai thái dương do động mạch thái dương giãn và đạp mạnh tăng lên khi vận động, khi làm việc, buộc phải đi nằm ở buồng tối và yên tĩnh vì sợ ánh sáng, tiếng động. Đau kèm cảm giác buồn nôn và nôn làm bệnh tình nặng lên. Quan sát trong cơn sắc mặt xanh nhợt, người lạnh, mạch chậm hay gặp hơn là nhanh. Huyết áp có thể tăng nhẹ trong cơn. Cũng có bệnh nhân rất nhạy cảm với các mùi. Thời gian mỗi cơn tùy trường hợp, thường từ vài giờ đến vài ba ngày.

Nôn có thể nhiều, không ăn uống được. Cơn thường chấm dứt vào đêm và ngày hôm sau chỉ còn cảm giác nặng đầu âm ỉ.

Mời quý độc giả đón đọc nội dung tiếp theo của: “Nhức nửa đầu Migraine” trong chuyên đề 7: “Sức khỏe não bộ”.

Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam.

Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.24.89.666

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong www.saodaiviet.vn

Email: saodaiviet.vn@gmail.com Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

Bạn đang đọc bài viết Sức khỏe não bộ tại chuyên mục Sức khỏe của Ngaymoionline.com.vn. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email baongaymoionline@gmail.com
Ý kiến của bạn
Tối đa 500 ký tự
Xếp theo: Thời gian | Số người thích

Đọc thêm

Cùng chủ đề Sao Đại Việt

  Trong cùng chuyên mục Sức khỏe

Video