Cổ phương này cũng đã được chép lại trong sách Bí truyền kinh nghiệm của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Đây là một trong những phương thang chuyên dùng để bổ dưỡng khí huyết, được xây dựng trên cơ sở bài thuốc cổ Thập toàn đại bổ bỏ xuyên khung, gia trần bì, viễn chí và ngũ vị tử mà thành.
Thành phần và cách dùng
Bạch thược 9g, đương quy 6g, hoàng kì 15g, quế tâm 3g, nhân sâm 6g, bạch truật 9g, chích thảo 3g, thục địa 15g, ngũ vị tử 6g, bạch linh 12g, viễn chí 3g, trần bì 6g. Tất cả tán bột, uống mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 6g hoặc gia thêm sinh khương 3 lát và đại táo 2 quả, sắc uống trong ngày.
Công dụng và chủ trị
Ích khí bổ huyết, dưỡng tâm an thần; chuyên dùng để chữa các chứng bệnh như khí huyết bất túc (khí huyết suy nhược), lao tích hư tổn (suy nhược cơ thể do lao động quá sức), tự hãn đoản khí (hay vã mồ hôi và có cảm giác khó thở), tâm hư kinh quý (hay hồi hộp đánh trống ngực), kiện vong thất miên (giảm khả năng ghi nhớ và mất ngủ), hành động suyễn tức (khó thở khi gắng sức), nạp thực giảm thiểu (ăn kém, chán ăn), tiết tả (đi lỏng), hầu can thần táo (họng và môi khô), bì phu can táo (da khô), mao phát thoát lạc (rụng lông tóc), sang khẩu bất liễm (miệng loét lâu liền), kinh nguyệt bất điều (kinh nguyệt không đều)…
Trên lâm sàng, thường dùng để chữa các bệnh lí như suy nhược thần kinh, lao trong giai đoạn hồi phục, huyết áp thấp, thiếu máu, viêm thận, cốt tuỷ viêm mạn tính, viêm loét lâu liền, suy nhược cơ thể sau sinh đẻ, bế kinh, rối loạn kinh nguyệt, một số bệnh lí tim mạch…
Nghiên cứu hiện đại
Kết quả nghiên cứu dược lí cho thấy, Nhân sâm dưỡng vinh thang có tác dụng chống thiếu máu, nâng cao năng lực hoạt động của tim, cải thiện tình trạng thiếu máu cơ tim, trấn tĩnh, giảm đau, kháng khuẩn tiêu viêm, lợi tiểu, giảm đường huyết, nâng cao năng lực miễn dịch của cơ thể và chống ung thư. Trong bài thuốc, hoàng kì, nhân sâm, bạch truật và đại táo có tác dụng tăng cường thể lực; nhân sâm, hoàng kì, bạch linh, bạch thược, thục địa và ngũ vị tử có công năng điều tiết hoạt động của hệ thống tim mạch, cường tim và chống thiếu máu cơ tim; nhân sâm và bạch linh có tác dụng trấn tĩnh; bạch thược vừa trấn tĩnh vừa giảm đau; hoàng kì, bạch truật, thục địa và bạch thược có công năng kháng khuẩn; bạch truật và bạch linh tiêu viêm; nhân sâm và hoàng kì có khả năng chống ung thư; nhân sâm, ngũ vị tử và đại táo có tác dụng tăng cường khả năng giải độc của gan; nhân sâm lợi niệu, làm giảm đường và cholesterol máu; hoàng kì, bạch linh, bạch truật và thục địa cũng có tác dụng lợi niệu và làm giảm đường máu; nhân sâm và hoàng kì nâng cao năng lực miễn dịch, riêng nhân sâm thông qua việc kích thích hệ thống võng mạc nội mô, thúc đẩy sự hình thành kháng thể và bổ thể, còn hoàng kì thì tăng cường khả năng hoạt động của đại thực bào.
Trên lâm sàng, các nhà y học cổ truyền Trung Quốc đã tiến hành khảo sát tác dụng trị liệu của Nhân sâm dưỡng vinh thang trên nhiều mặt bệnh và đã thu được hiệu quả rất đáng khích lệ. Ví như, điều trị thiếu máu đạt hiệu quả 100%, viêm cầu thận mạn tính đạt hiêu quả 74%, vết thương lâu liền do lao xương đạt hiệu quả 100%, bế kinh đạt hiệu quả 100% sau khi dùng 10 thang thuốc.
Cách chế cao nhân sâm dưỡng vinh
Đây là một cách bào chế và dùng nhân sâm dưỡng vinh thang tiện dụng, dễ uống, dùng cho các trường hợp tì, phế hư gây kém ăn, đầy bụng, tiêu chảy, huyết hư gây thiếu máu, cơ thể suy nhược, mất ngủ, người mỏi mệt, da vàng, người gầy, tóc khô và rụng
Dùng bạch thược 18g, trần bì 9g, quế tâm 9g, bạch truật 9g, thục địa 10g, ngũ vị tử 6g, sinh khương 10g, nhân sâm 9g, hoàng kì 12g, đương quy 9g, cam thảo 9g, bạch linh 9g, viễn chí 6g, đại táo 25g. Đem sắc kĩ 3 lần, mỗi lần đổ 600ml nước (chừng 1 bát ăn cơm), sắc cô còn 150ml, lấy 3 nước hòa với nhau rồi dùng lửa nhỏ cô lại còn 150ml, để nguội đựng trong lọ thủy tinh đóng kín để dùng dần. Mỗi ngày uống 3 lần sau các bữa ăn sáng, trưa và chiều, mỗi lần 6ml. Với trẻ em có thể pha thêm một chút mật ong cho dễ uống.
