Ma trận sữa giả, thuốc giả, thực phẩm giả…
Không còn là chuyện lẻ tẻ hay hi hữu, thời gian qua, cơn bão hàng giả, hàng nhái đang quét qua mọi ngóc ngách của đời sống - từ sữa giả len lỏi trên các kệ hàng tạp hóa, viên thuốc giả được kê trong phòng khám cho đến những loại thực phẩm chức năng được thổi phồng công dụng như “thần dược”. Người tiêu dùng hoang mang, xã hội phẫn nộ, còn những kẻ làm giả thì vẫn ung dung trục lợi trên sự cả tin và sức khỏe cộng đồng.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tình hình vi phạm pháp luật về sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng hóa vi phạm về nhãn hàng hóa, kinh doanh hàng hóa hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc, kinh doanh hàng nhập lậu, hàng hóa không hóa đơn, chứng từ… tiếp tục diễn ra ở hầu hết các địa phương.
 |
| Hàng giả, hàng kém chất lượng len lỏi các kệ hàng |
Trong 5 tháng đầu năm 2025, các đơn vị, địa phương tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả; phát hiện, xử lí hơn 34.000 vụ việc vi phạm, trong đó có hơn 8.200 vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu; hơn 25.100 vụ gian lận thương mại, gian lận về thuế; thu nộp ngân sách nhà nước hơn 4.897 tỉ đồng; khởi tố hình sự gần 1.400 vụ với hơn 2.100 đối tượng.
Riêng số vụ việc liên quan hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ lên tới hơn 1.100 vụ, trong đó nhóm hàng hóa ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân như dược phẩm, thực phẩm chức năng và sữa đang trở thành tâm điểm của các đường dây làm giả tinh vi, có tổ chức và quy mô xuyên quốc gia.
Những sản phẩm này không chỉ đánh lừa người tiêu dùng bằng vỏ bọc bắt mắt, quảng cáo “thần kì”, mà còn tiềm ẩn mối nguy hiểm khôn lường cho sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là với đối tượng trẻ em và NCT.
NCT có hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên do quá trình lão hóa cơ thể, nhiều người có nhiều bệnh nền, do đó, cần có chế độ dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe đặc biệt. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm dễ bị tác động bởi các chiêu trò quảng cáo, tiếp thị “online” bởi những hạn chế trong tiếp cận thông tin và công nghệ.
Với tâm lí “có bệnh thì vái tứ phương”, tin vào những lời quảng cáo “có cánh” như: “Sữa ngoại”, “thuốc xách tay”, “thực phẩm chức năng cao cấp”… kèm những lời cam kết “chắc nịch”, nhiều NCT đã trở thành nạn nhân của các sản phẩm kém chất lượng, sản phẩm giả, để rồi chẳng những không tốt cho sức khỏe mà còn nhận lại những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Đặc biệt, nhiều sản phẩm kém chất lượng, sản phẩm không rõ nguồn gốc còn được quảng cáo bởi các nghệ sĩ, người nổi tiếng, càng khiến NCT dễ bị “đánh lừa”, trở thành con mồi cho những cú lừa tiền bạc cả về sức khỏe và lòng tin.
Theo Tiến sĩ, Thượng tá Đào Trung Hiếu, có nhiều lí do khiến NCT dễ trở thành mục tiêu của các sản phẩm giả, sản phẩm kém chất lượng. Đa phần họ thiếu thông tin, không cập nhật công nghệ mới nên không biết cách kiểm tra tính xác thực của những lời mời chào qua điện thoại, mạng xã hội. Nhiều NCT không biết cách đọc mã QR, tra cứu thông tin doanh nghiệp, phân biệt tem chống hàng giả. Tâm lí tin người, dễ bị tác động cũng là một yếu tố quan trọng.
Bên cạnh đó, nhiều NCT sống một mình, ít chia sẻ với người thân, khiến họ không có ai để tham khảo ý kiến khi gặp tình huống đáng ngờ. Một số khác vì sợ phiền hà, sợ con cháu lo lắng nên cũng không báo lại, vô tình tạo cơ hội cho kẻ gian ra tay. Ngoài ra, vì phần lớn NCT có lương hưu, có tiền tiết kiệm nên càng trở thành “con mồi” béo bở cho những sản phẩm kém chất lượng.
Đăc biệt, các sản phẩm giả cũng ngày càng tinh vi về hình thức, sử dụng công nghệ in ấn hiện đại, thậm chí giả cả mã QR, tem chống giả khiến người tiêu dùng khó phân biệt. Ngay cả các bác sĩ, người có chuyên môn cũng không thể phân biệt được thuốc giả hay thuốc thật bằng mắt thường. Họ chỉ biết thuốc hoặc hoạt chất mà họ kê cho người bệnh có tác dụng điều trị bệnh gì, điều trị như thế nào. Với NCT thì lại càng khó phân biệt thuốc giả, thuốc thật. Họ mua thuốc chỉ dựa vào niềm tin là chính.
Dù các cơ quan chức năng tăng cường truyền thông, song do hạn chế về công nghệ và tiếp cận thông tin, nhiều NCT không nắm được các cảnh báo về sản phẩm kém chất lượng và chiêu trò lừa đảo.
Tạo “hàng rào” ngăn ngừa nhiều lớp
Để ngăn chặn thực trạng này, cần phải có giải pháp tổng thể nhằm triệt phá triệt để đường dây mua bán, sản xuất và tiêu thụ hàng giả. Đây là trách nhiệm của toàn xã hội, của các cơ quan chức năng, phải phối hợp và coi là việc của mình để hành động đến cùng.
Nhiều chuyên gia đặt vấn đề, trước hết, cần nghiên cứu để có các cơ chế xử phạt đủ mạnh để răn đe, xử lí nghiêm các hành vi quảng cáo gian dối, phát tán sản phẩm kém chất lượng trên không gian mạng.
Theo đó, về chế tài, hiện nay hành vi sản xuất hàng giả đã bị xử lí hình sự, với mức án có thể lên tới 20 năm tù - cho thấy sự nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, vi phạm vẫn tiếp diễn do hai nguyên nhân chính: Lợi nhuận từ hành vi sản xuất hàng giả quá lớn và cơ chế kiểm tra vẫn mang tính xác suất. Chính kì vọng “thoát hiểm” nhờ xác suất kiểm tra thấp, khiến các đối tượng tiếp tục tái phạm.
Do đó, hệ thống chế tài cần được siết chặt hơn nữa, bổ sung các hình thức xử phạt mạnh mẽ, có tính răn đe, để doanh nghiệp và cá nhân vì sợ mà không dám vi phạm.
Gia đình và cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ NCT trước các sản phẩm giả, sản phẩm kém chất lượng. Con cháu cần thường xuyên gọi điện, thăm hỏi để kịp thời thông tin, phát hiện những nguy cơ, đồng thời chủ động giải thích cho cha mẹ, ông bà về các chiêu trò lừa đảo phổ biến. Việc hướng dẫn cách kiểm tra thông tin, tránh bị lừa qua điện thoại và mạng xã hội cũng rất cần thiết. Một số gia đình còn cài đặt sẵn số điện thoại khẩn cấp để NCT có thể gọi ngay khi gặp tình huống đáng ngờ.
Chính quyền địa phương, các tổ chức hội đoàn thể cũng có thể góp phần nâng cao nhận thức cho NCT bằng cách triển khai chương trình truyền thông dễ hiểu, dễ tiếp cận để hướng dẫn người già phân biệt hàng giả - thật. Cần dùng ngôn ngữ gần gũi, hình ảnh minh họa và phát sóng định kì qua radio, truyền hình địa phương, loa xã phường.
Khi chẳng may bị “sập bẫy” các đối tượng này phải bỏ ra một khoản tiền lớn để mua những sản phẩm kém chất lượng, thậm chí hàng giả, hàng nhái... NCT cần lên tiếng tố cáo lên cơ quan chức năng để các đối tượng không còn cơ hội để đi lừa các nạn nhân khác, đồng thời phải chịu chế tài thích đáng, góp phần ngăn chặn những sự việc tương tự tiếp tục xảy ra.
NCT, với sự quan tâm và hỗ trợ từ người thân, hoàn toàn có thể tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy tinh vi đang rình rập mỗi ngày.
