Người cao tuổi không đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ

NCT tích cực tiếp cận công nghệ số

Cánh cửa mở ra từ “thế giới số”

Có người ví thời đại số như một thành phố rực rỡ ánh đèn, với những đại lộ nối liền bằng wifi, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Trong thành phố ấy, người già không còn là “người ở lại” như trước, mà đang từng bước trở thành “cư dân kĩ thuật số”, dẫu đôi chân họ run rẩy, dẫu ánh mắt họ đã lòa đi phần nào vì tuổi tác.

Chiếc điện thoại, máy tính thông minh nhỏ bé, tưởng chừng đơn giản với giới trẻ, lại trở thành một cánh cửa thần kì với người cao tuổi. Nhờ công nghệ, họ có thể gọi video cho con cháu nơi xa, tham gia các hội nhóm yêu thơ, yêu cây cảnh, chia sẻ món ăn xưa trên mạng xã hội, học dưỡng sinh qua YouTube, tra cứu thông tin sức khỏe qua Google.

Không ít người già từng e ngại những thiết bị công nghệ. Họ bảo: “Tay run, mắt mờ, đầu óc chậm rồi… học sao nổi?” Nhưng rồi, dưới ánh mắt động viên của con cháu, với tấm lòng khao khát kết nối và không muốn mình bị “bỏ lại phía sau”, họ học từng nút bấm, từng cách gửi tin nhắn, từng lần mở Zalo để gọi cho con.

Thật cảm động khi thấy những cụ ông cụ bà ở vùng quê, lần đầu dùng máy tính để xem lại những thước phim đen trắng về kháng chiến, hay khi họ lên mạng tìm đọc lại bài thơ mình từng viết thời thanh niên, giờ đã được người ta số hóa.

Chúng ta vẫn quen gắn hình ảnh người già với sự xưa cũ, hoài niệm, với bộ ấm trà, chiếc radio, hay những trang sổ tay ố vàng. Nhưng hôm nay, trong nhiều lớp học tình thương do các hội đoàn tổ chức, người ta thấy các cụ đang say sưa học đánh máy, học chỉnh ảnh, học cách truy cập ngân hàng số để nhận lương hưu.

Họ không chỉ tiếp cận công nghệ để giải trí, mà còn để tự bảo vệ mình trong một xã hội đang chuyển dịch mạnh mẽ. Biết đọc tin tức giả, biết đặt lịch khám bệnh online, biết báo tin khi có tình huống khẩn cấp… là cách người già tự trang bị cho mình “tấm áo giáp” thời số hóa.

Có cụ ông gần 100 tuổi ở Hà Tĩnh, mỗi sáng đều mở TikTok chỉ để xem thông tin đây, đó, rồi ghi lại trong sổ tay những điều mình học được. Có cụ bà 70 tuổi ở Nam Bộ bán hàng online với doanh số không kém các bạn trẻ, chỉ nhờ học livestream từ con cháu. Những hình ảnh ấy khiến ta vừa bất ngờ, vừa xúc động, vừa thấy trách nhiệm của cả xã hội trong việc không để NCT bị lạc lõng giữa guồng quay công nghệ.

Thách thức của tuổi già giữa bầu trời công nghệ

Tuy nhiên, không thể phủ nhận, cuộc cách mạng số khiến không ít người già chênh vênh, cảm thấy cô đơn, lạc lõng. Trong khi thế giới trẻ chạy đua với thuật toán, máy học, những ứng dụng mới mỗi ngày, người già lại phải học cách làm quen từ những điều cơ bản nhất: cách bật máy, cách kết nối mạng, cách lưu một bức ảnh, cách xóa tin nhắn rác.

Cảm giác “bị bỏ lại phía sau” là có thật, nỗi e ngại bị lừa đảo qua mạng, loay hoay không biết sử dụng app khám bệnh, hoặc cảm thấy mình “vô dụng” khi không hiểu ngôn ngữ công nghệ… đang tạo ra một khoảng cách thế hệ rất lớn.

Chính vì thế, công nghệ nhân văn – công nghệ phục vụ con người cần bắt đầu từ việc làm cho người già cảm thấy được đón nhận. Không phải bằng những phần mềm phức tạp, mà bằng những giao diện đơn giản, bằng cách thiết kế lấy người cao tuổi làm trung tâm. Và hơn hết, bằng sự đồng hành của thế hệ trẻ – những đứa con, đứa cháu, những người hàng xóm hiểu rằng: giúp một cụ già dùng điện thoại, máy tính không chỉ là dạy cách nhấn nút, mà là trao cho họ một chiếc cầu nối với thế giới mới.

Người già, dẫu đang sống giữa thời đại số, vẫn là biểu tượng của truyền thống, kí ức và nhân văn. Họ mang theo cả một thời kì đất nước đổi thay, những câu chuyện chiến tranh và hòa bình, những giá trị sống không máy móc nào có thể thay thế.

Trong thế giới AI, dữ liệu lớn có thể ghi nhớ mọi thứ, nhưng chỉ con người và đặc biệt là người già mới có thể cảm nhận kí ức bằng trái tim. Họ là chiếc cầu nối giữa quá khứ và tương lai, là “bộ nhớ sống” của cộng đồng. Sự hiện diện của NCT trong không gian số không chỉ là minh chứng cho tiến bộ, mà còn là nhắc nhở rằng: công nghệ phải mang hơi ấm của lòng người.

Người già trong thời đại kĩ nguyên số, đó là hình ảnh vừa lạ vừa quen, vừa truyền thống vừa hiện đại. Họ như những cây cổ thụ trong rừng mới mọc, vững vàng, trầm lặng, nhưng đầy sức sống. Họ đang học cách sống chậm trong một thế giới số nhanh, học cách yêu thương qua màn hình, học cách kết nối dù cách xa hàng ngàn cây số…