Gã là thằng bạn chí thân của tôi kể từ ngày hai đứa tôi còn đỏ hỏn, rồi cái mối quan hệ thân sinh cũng thân thiết với nhau thì cứ phải nói tôi với gã thân thiết chí chóe suốt cả ngày. Gã có giấc mơ sư phạm từ hồi còn nhỏ, chẳng lí tưởng cao xa như mang lại lớp học cho trẻ em nghèo khó, hay vâng lời cha mẹ đi đúng con đường…, chỉ đơn giản là gã muốn được làm thầy, muốn được “dạy đời” thiên hạ. Nghe thì có vẻ gã có vẻ xấu, nhưng kì thực cũng bởi một phần tính gã vốn thẳng, mà ở cái xã hội như giờ, chẳng còn những hiệp sĩ như trong mấy phim kiếm hiệp mà má gã hay coi đi cứu nguy độ thế nên gã muốn thay người lớn sau này trừng trị những kẻ ức hiếp người khác mà thôi. Được cái, gã khác người, khác ở chỗ hễ gã muốn làm gì là gã sẽ làm cho kì được, và một khi gã hạ quyết tâm thì đừng nói là tốn bao nhiêu năm và gặp phải thất bại như thế nào gã cũng sẽ không bỏ cuộc giữa chừng. Xét cho cùng một người như gã, cũng giỏi, cũng có chí hướng, nếu làm thầy ở một trường làng thì cũng không có gì là quá.
Cái “tích gàn” của gã bắt nguồn từ cái lối suy nghĩ của gã. Tôi nhớ ngày hai đứa còn nhỏ, hay để dành tiền ăn sáng để đi ra đầu làng thuê mấy cuốn truyện tranh từ cái tiệm sách mới mở rồi lăn vô ụ rơm mà đọc, gã đã hay nói những câu dở người. Đang đọc truyện thế nào gã lại hỏi:
- Nếu được làm một vị thần mày thích làm thần nào?
- Tao á? Thần lửa, oai phong lẫm liệt, không thì thần sấm cũng được, tao sẽ cho phóng sét xuống hết lũ thằng Di dám đánh tao hôm bữa.
- Thế á? Tao lại muốn làm tử thần.
- Kinh! Mày thích “đoạt mạng” người ta thế á?
- Không, vì tao thấy ông ấy là một vị thần tội nghiệp. Chẳng đau khổ nào hơn nhìn cảnh chia li, mà cảnh đó lại do chính tay mình làm.
Thế đấy, một thằng nhóc mới tám tuổi đầu lại đi “cám cảnh” truyện tranh về một thế giới giả định nào đó mà một con người tự tạo ra. Lớn lên một chút gã lại có cái sở thích dở người hơn: gã thích đóng cảnh một người nghèo. Nhà gã không giàu nhưng cũng đủ sống, đủ tiền trang trải cho cả mấy anh chị gã lên phố học. Ngày đó ở quê tôi mà được lên phố học nghĩa là nhà đó dư dả lắm rồi. Thế nhưng những năm cuối cấp hai gã lại học đòi đi làm thêm, tí tuổi đầu, gã đã theo bác Ni xóm trên đi chở gạch, khuân bê như người phu thứ thiệt, hí hửng dắt tôi đi ăn kem vì vài đồng tiền công còm cõi, thậm chí không bằng tiền tiêu vặt mà mẹ gã cho.
- Mẹ mày mà biết là nọc mày ra đánh chết. Ăn sung mặc sướng không chịu tự nhiên đi phu.
- Tự nhiên hôm qua tao đọc được cuốn sách kia, tao thấy ông tác giả sao trải nghiệm hay thật, muốn viết được như vậy hẳn cũng trải nghiệm dữ lắm. Nên tao đi làm thử.
 |
| Minh họa Trần Nhương |
Chỉ đơn giản là gã muốn thử cái cảm giác như người ta mà thôi. Đọc một cuốn sách thay vì khâm phục tác giả có thể tưởng tượng ra nội dung gã lại muốn trải nghiệm cái cảm giác đó hơn. Rồi gã học sư phạm thật, tốt nghiệp và được làm một thầy giáo làng thật. Sinh viên sư phạm thì ra làm thầy giáo, cái đó chẳng có gì đáng nói, nhưng ở cái làng mà một “ông giáo” mang tiếng gàn đi dạy thì mấy ai mà đi học. Tốt nghiệp trường trên phố với tấm bằng giỏi hẳn hoi, gã được giữ lại trường, nhưng gã lại từ chối rồi về cái xóm nhỏ mà gã lớn lên để xin việc. Mấy ai được bằng giỏi mà về lại chốn quê nên cái trường làng vỏn vẹn ba bốn lớp nhận được đơn của gã mừng húm, vội phân công dạy mấy lớp liền. Có điều với cái lối suy nghĩ khác người từ nhỏ của gã thì xóm này ai cũng thấu nên dẫu dân quê vốn không kén chọn cũng bắt đầu học đòi những nhà trên phố đi lựa thầy. Ban đầu người ta kiến nghị đổi thầy, trường thiếu người phải giải thích dữ lắm, sau, không đổi được họ cho con nghỉ hết để ra điều kiện. Gã lại bắt đầu như một ông thầy mất việc. Tôi cám cảnh:
- Mày giỏi nhưng ai biết được đâu, thôi quay lại trường cho rồi. Làm ở trường đại học vừa oách mà vừa xứng tài, có tương lai hơn mấy cái trường này.
- Nói thế đâu được, mục đích ngày xưa tao đi học chỉ để về đây dạy, chưa làm được thì tao không muốn bỏ.
Nói thế mà gã không bỏ thật, gã đi từng nhà vận động học. Nhà nào đưa ra lí do bận việc đồng áng người ta làm không xuể thì gã xắn tay vào làm phụ, nhà nào lấy lí do thiếu tiền không có tiền học thì gã lại làm đơn xin trường miễn giảm… thậm chí có nhà chê bai học thức của gã, gã chỉ cười:
- Hồi nhỏ thì cháu gàn thật nhưng nay thì không chắc đâu ạ, hay bác cứ để con bác học hai ba hôm, nếu nó quyết định nghỉ thì cháu không cản.
Ấy thế mà chẳng ai bỏ được gã một khi đã được gã dạy. Dần dần cái xóm nhỏ, nghe gã vận động dữ quá cũng cho vài đứa đi học lại, rồi tiếng nọ đồn tiếng kia, bảo gã dạy được lắm, lại nhiệt tình chứ không cà rù như mấy thầy cô dạy buồn ngủ, mấy đứa nhỏ lại ham đi học cho bằng bạn bằng bè đòi ba mẹ cho đi học lại. Thế là trường chẳng mấy chốc mà lại kín người, cái hay của thôn quê là thế: cứ một đồn mười là chỉ một tiếng tốt cũng lan đi xa. Mà tôi công nhận gã cũng nhiệt tình và biết lắng nghe học sinh nên nhiều học sinh hay tâm sự với gã, nói một lần là gã nhớ. Như có cô bé bữa trước khóc tu tu trên lớp vì mẹ bệnh, hôm sau đi học đã nghe gã hỏi thăm: “Thế mẹ em thế nào rồi? Đỡ chưa?” làm cô bé thấy mình được quan tâm đứng giữa sân khóc òa. Hay như mấy đứa con trai vốn quậy đánh nhau ù té, trầy lên trầy xuống. Lũ nhóc vốn vô tâm cứ để vết thương thành thẹo, gã lại đi tìm mua được hộp dầu bắt đè đầu ra xức:
- Này mấy anh nhóc, chẳng phải có thẹo là chiến tích lẫy lừng đâu nhé. Bây giờ thì mấy anh hãnh diện, rồi sau này mà lớn lên, muốn mấy cô theo mà mấy cô thấy mấy anh toàn thẹo thọ thì có mà chạy đằng trời.
Bông đùa là thế nhưng mấy anh nhóc lại nghe theo thật. Rồi chuyện gia đình học sinh như thế nào, gã đều lắng nghe và nhớ để nếu trong khả năng gã có thể giúp đỡ. Giống như hồi nhỏ, khi cái gàn của gã là cứ thích sống trong hoàn cảnh của người ta, thì nay, có lẽ vì hiểu được hoàn cảnh ấy nên gã càng nhiệt tình.
Cách dạy học của gã cũng như vậy, đâu dễ gì được bằng giỏi rồi được giữ lại trường, gã dạy học sinh không phải bằng cách tiếp nhận của một người ở lứa tuổi của gã mà ở vị thế của chúng, để có thể dạy chúng cách tiếp thu tốt nhất. Cách dạy đó đôi khi rất mệt với gã vì giống như phải “thâm nhập” vào đầu óc của chúng nhưng lại giúp biết chúng nghĩ gì và cảm nhận gì. Xét cho cùng, với một thầy giáo dạy văn như gã, đó vẫn là cách tốt nhất. Và với phần lớn những người học văn bây giờ, khi tất cả văn chương đều chỉ theo khuôn mẫu thiếu tính sáng tạo thì việc khơi gợi trí óc học sinh là điều cần thiết.
Rồi tôi bắt đầu bận rộn với cuộc sống riêng đi công tác biền biệt ít về làng, không còn theo dõi gã gàn năm đó của tôi sống như thế nào nữa, cho tới ngày chắc cũng độ chừng mấy năm sau tôi về lại thăm quê, tôi lại gặp gã. Gã vẫn thế có điều trên mũi bắt đầu sắm thêm cặp kính cận dày cộp nhìn rất trí thức. Sau lưng gã có đeo theo một đứa nhỏ trong khi gã cứ như một gã tài tử đang ngồi ghế đẩu đọc kinh giữa sân.
- Chào thầy giáo, mới không gặp mấy năm mà khác quá nhỉ? Ra dáng giáo viên hơn rồi đấy!
Gã nhìn thấy tôi mừng rỡ, rồi nhẹ nhàng kéo tay đứa nhỏ ra, hớt hải chạy lại:
- Gớm, mày đi đâu mấy năm biền biệt giờ lại về? Khổ, ra dáng gì cho cam, đọc sách miết nó cận mày ạ
- Ủa thằng cu nào thế? Con mày à? Cưới hồi nào? Chẳng thấy thiệp!
- Nào phải, đứa học sinh. Trường mới mở thêm lớp, nó cứ hay sang chơi.
Tôi đứng tần ngần. Đây có phải cái gã gàn suốt ngày huyên thuyên những điều khó hiểu đấy không, nay nó đã làm thầy và được nhà trường tin tưởng giao cho nhiều lớp hơn. Thậm chí nhìn cái cách mà học sinh ôm lấy hắn, nhìn cái cách hắn ân cần với chúng tự nhiên thấy vai trò của một người thầy mà theo như cái cách gã gàn ấy hiểu thấy ấm áp vô cùng. Đương ngồi buổi trà với gã đột nhiên gã bật dậy:
- Thôi chết, cơm trưa, mày ở lại ăn với tao nhé?
Bỗng từ đâu có tiếng với tới:
- Thầy, thầy! Lại nhà em nhé, bố em có phần thầy mớ rau lang sáng mới hái.
Gã bật cười “ơi” một tiếng rõ to rồi kéo tay tôi:
- Cứ quên mãi, lơ đãng lắm. May được phụ huynh thương rồi thi thoảng cho mớ rau, con cá. Ở quê mà, tình làng nghĩa xóm.
Có vẻ gã gàn của tôi không chỉ được học sinh thương mà còn được bậc cha mẹ tin tưởng. Thực không biết gã đã làm như thế nào nhưng đột nhiên tôi lại thấy tự hào về gã. Nghĩ gì tự nhiên tôi quay ra trêu gã:
- Thế có ai gọi mày là thầy giáo gàn không?
Làm cả hai đứa bật cười.
Truyện ngắn của LÊ HỨA HUYỀN TRÂN
