Địa chỉ đỏ về nguồn: Cây đa La Tiến

Cây đa La Tiến - chứng tích lịch sử, nơi ghi dấu chiến công vẻ vang của quân và dân tỉnh Hưng Yên trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cũng là nơi ghi dấu tội ác dã man của giặc Pháp và bè lũ tay sai trong những năm từ 1949 - 1954); một Địa chỉ đỏ về nguồn nhằm giáo dục thế hệ trẻ hôm nay và mai sau về truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước, về cuộc đấu tranh anh dũng kiên cường của cán bộ, chiến sĩ và đồng bào ta.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, thôn La Tiến có vị trí chiến lược trọng yếu về quân sự; mạng lưới giao thông thủy, bộ rất thuận tiện cho việc chuyển quân, vận chuyển lương thực, thực phẩm chi viện cho khu vực Tả ngạn sông Luộc. Nơi đây còn là địa bàn trung tâm, có phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ, tiêu biểu là Đội nữ du kích Hoàng Ngân.

Ngày 24/12/1949, theo đường sông Luộc, quân Pháp từ thị xã Hưng Yên dùng ca nô, tàu chiến đổ bộ lên thôn La Tiến chiếm đóng, lập bốt nhằm án ngữ con đường huyết mạch di chuyển của lực lượng kháng chiến và bộ đội chủ lực ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng. Tại đây, chúng bắt hàng trăm người dân trong vùng mà chúng cho là Việt Minh, du kích đem về bốt La Tiến tra tấn bằng những hình thức man rợ, làm đau đớn đến tột cùng rồi mới giết và thả xác trôi sông.

Nhiều chiến sĩ cách mạng, đội viên Đội nữ du kích Hoàng Ngân, bộ đội địa phương, người dân bị chúng giết hại như: Nữ Anh hùng liệt sĩ Trần Thị Khang (quê ở xã Xuân Dục, huyện Mỹ Hào, chị là Huyện ủy viên, Bí thư phụ nữ Cứu quốc huyện Phù Cừ, chỉ huy Đội nữ du kích Hoàng Ngân); chị Đinh Thị Nhẹn, chị Phạm Thị Tỵ, chị Đinh Thị Mùi (là du kích tham gia công tác giao liên địch vận thôn La Tiến), các đồng chí: Trần Ngọc Châu, Lê Văn Hồi, Trần Văn Tiện, Nguyễn Văn Năng (cán bộ tuyên truyền, địch vận), ông Kiện thợ may ở thôn La Tiến, ông Dĩnh ở thôn Thị Giang... và nhiều gia đình khác đã bị giặc giết hại cả nhà. Trong thời gian chiếm đóng thôn La Tiến (1949 - 1954), giặc Pháp không chỉ vơ vét của cải, lúa gạo, đốt phá nhà cửa, đàn áp khủng bố Nhân dân; mà chúng còn giết hại tới 1.145 chiến sĩ cách mạng và đồng bào ta. Trong đó có 121 cán bộ và Nhân dân xã Nguyên Hoà (riêng thôn La Tiến: 60 người, thôn Thị Giang: 40 người, thôn Sỹ Quý: 19 người, thôn Hạ đồng: 1 người), 12 người xã Tam Đa; 6 người xã Đoàn Đào, huyện Phù Cừ... và rất nhiều người ở những xã khác của tỉnh Hưng Yên, Thái Bình, Hải Dương (cũ).

Sau một thời gian dài trinh sát nắm tình hình, rạng sáng ngày 31/1/1954, bộ đội chủ lực (Trung đoàn 42) và bộ đội, du kích địa phương (Trung đội 20 thuộc Đại đội 24 huyện Phù Cừ) phối hợp với công tác địch vận tấn công đánh bốt La Tiến. Trong 20 phút chiến đấu, bốt La Tiến bị tiêu diệt hoàn toàn; ta tiêu diệt và bắt sống 150 tên, thu 8 súng cối, 1 trọng liên, 4 đại liên, 4 trung liên, 13 tiểu liên, 150 súng trường, 10 tấn đạn dược. Nhân dân thôn La Tiến được trở về nhà, xây dựng lại quê hương đã bao đời gắn bó với họ.

Cây đa La Tiến cùng với Đền La Tiến và Bia căm thù nằm trong quần thể Di tích lịch sử quốc gia, có diện tích rộng 3.565m2 (theo Quyết định số 4007/QĐ-BVHTTDL ngày 18/11/2015 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); riêng Cây đa đã thành cổ thụ bởi nó có vào khoảng hơn 200 năm trước đây. Để tri ân sự hy sinh máu xương cán bộ, chiến sỹ, du kích và Nhân dân bị giặc sát hại; đồng thời để đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng thăm viếng và tìm hiểu về di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu này ở địa phương của Nhân dân và du khách thập phương; Ủy ban Nhân dân tỉnh Hưng Yên (cũ) đã ban hành Quyết định số 1375/QĐ-UBND ngày 18/6/2018 phê duyệt Quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 Khu di tích lịch sử Cây đa và Đền thờ La Tiến, mở rộng quần thể di tích lên đến 150.052m2, xây dựng thêm nhiều hạng mục công trình như: Khu tưởng niệm ngoài trời, khu trưng bày ngoài trời, khu dịch vụ công cộng… Công trình văn hóa tâm linh, Di tích lịch sử Quốc gia Cây đa và Đền thờ La Tiến thực sự là một Địa chỉ đỏ về nguồn có giá trị lớn trong giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ, một biểu tượng cho tinh thần kiên cường, anh dũng của Đảng bộ và Nhân dân Hưng Yên trong kỷ nguyên mới.