Chuyển đổi số trong đào tạo giáo dục thế kỷ 21

Đầu năm Tân Sửu 2021, Tiến sĩ Khoa học Trần Quang Thắng, Viện Trưởng Viện kinh tế và quản lý TP. Hồ Chí Minh đã dành thời gian chia sẻ cùng Tạp chí Ngày mới Online về chủ đề: Đào tạo giáo dục trong thế kỷ 21…
Chuyển đổi số trong đào tạo giáo dục thế kỷ 21

Tiến sĩ khoa học Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và quản lý TP. Hồ Chí Minh.

Mở đầu câu chuyện, TS Trần Quang Thắng đặt câu hỏi: Ngành giáo dục đào tạo Việt Nam đã có những thành tựu nào đáng kể trong thời gian hội nhập và đổi mới của thế kỷ 21? Nhiều năm qua, hình như ngành giáo dục nước ta không có nhiều đổi thay khi so sánh với các chương trình đào tạo của các nước phát triển. Chúng ta vẫn dậm chân tại chỗ,…?

TS Trần Quang Thắng chia sẻ: Sự chuyển đổi sản xuất từ thời công nghiệp (Industrial Age) sang thời kinh tế tri thức (Knowledge Age), thời của thông tin và toàn cầu hóa, cũng không khác gì sự chuyển đổi của thời nông nghiệp (Agrian) sang thời công nghiệp, được xảy ra trong quá trình 200 năm trước đây. Trong các thời gian chuyển đổi, các tình huống liên quan đến đào tạo giáo dục trong nước chỉ được thay đổi và cập nhật hóa với thời gian và sự phát triển của lịch sử, gò bó trong một hệ thống không được hoàn toàn cởi mở, tư duy hạn chế.

Từ nền kinh tế lắp ráp cơ khí, đóng cây đinh vặn con tán, sang đến nền kinh tế tri thức, việc áp dụng các dữ liệu thông tin và kiến thức ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu và đời sống con người một cách thầm lặng nhưng ào ạt. Tất cả đang đổi thay và chuỗi lao động gia tăng (value chain of work) cũng thay đổi theo chiều hướng phát triển:

Chuỗi giá trị thời công nghiệp: Khai thác, công nghiệp sản xuất, lắp ráp, tiếp thị, phân phối sản phẩm (dịch vụ).

Chuỗi giá trị thời tri thức: Dữ liệu, thông tin, kiến thức, kỹ năng, tiếp thị, sản phẩm (dịch vụ).

Cụ thể: Các nền kinh tế công nghiệp tập trung vào việc khai thác tài nguyên như quặng sắt và dầu mỏ để chế biến thành xe ôtô và xăng dầu cho người tiêu dùng. Nền kinh tế tri thức biến kỹ năng, thông tin và phát minh sáng tạo thành các dịch vụ như phủ sóng điện thoại di động toàn cầu. Vấn đề được đặt ra ở đây không phải là nền kinh tế công nghiệp sẽ mất chỗ đứng và được thay thế bằng nền tinh tế tri thức, trong khi người tiêu dùng vẫn thường ngày cần đến các sản phẩm, nhưng là vấn đề ý thức tiếp cận sự thay đổi. Ví dụ: Từ sản xuất ôtô rồi tiếp đến hợp tác giới thiệu các đại lý bán xăng dầu, thì nay ngược lại, phát triển các kênh phân phối rồi mới triển khai sản xuất sản phẩm, phủ sóng toàn cầu rồi mới bán điện thoại thông minh.

Chiến lược quốc gia của các nước phát triển dựa vào sự thay đổi trên, liên tục triển khai và khai thác các khâu dịch vụ và tự động hóa các khâu sản xuất, phát triển các kỹ năng công dân, áp dụng công nghệ cao; những gì cần đến sức lao động thì chuyển giao cho các nước đang phát triển, như Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam. Lao động chân tay được dành cho các nước đang phát triển, các nước phát triển tiếp tục nổ lực phát huy nền kinh tế tri thức qua việc giáo dục đào tạo sinh viên học sinh với chương trình tiên tiến “21st Century Learning”.

Duy trì lối đào tạo cũ hay đổi mới sáng tạo?

Trước thực trạng này, câu hỏi cần đặt ra là chúng ta nên tiếp tục duy trì đường lối đào tạo xưa cũ để đáp ứng nhu cầu lao động phổ thông hay thay đổi cấu trúc đào tạo để theo kịp các nước phát triển? Chúng ta nên chú tâm vào đào tạo lao động chân tay hay phát triển tư duy sáng tạo, và xem xét các công việc sáng tạo là then chốt để hội nhập kinh tế toàn cầu thế kỷ 21?

Nhìn lại hệ thống đào tạo giáo dục của Việt Nam của ngày hôm nay thì đã có ít nhiều khác biệt so với thời xưa cũ. Năm học dựa theo lịch nông nghiệp ngày xưa, mùa hè học sinh được nghỉ học để lo phụ giúp cha mẹ các công việc đồng áng vào mùa gặt hái. Tết đến nghỉ học vì thì tháng giêng là tháng ăn chơi. Tiết học 45 phút dựa theo tiếng chuông tiếng kẻng báo giờ của một nhà máy thời công nghiệp, đào tạo sinh viên học sinh theo lề lối làm việc nhà máy và công sở, tiêu chuẩn hóa, thống nhất, và sản xuất hàng loạt. Giáo trình và các môn học không thay đổi như từ thời xa xưa (Văn, Toán, Khoa học, Nghệ thuật), phát triển tư duy sáng tạo cho sinh viên học sinh mới được manh nha thành hình.

Chuyển đổi số trong đào tạo giáo dục thế kỷ 21

TS Trần Quang Thắng cùng đoàn doanh nghiệpMỹ thăm và làm việc tại Trung tâm Giáo dục huyện Châu Thành, tỉnh AnGiang.

Tuy nhiên, đó cũng là phương cách giáo dục không những ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới trước nay, dựa theo bốn rường cột chính của ngành giáo dục; đóng góp vào việc phát triển lao động và xã hội, phát triển tài năng cá nhân, thực hiện trách nhiệm công dân, và chuyển tiếp giá trị và truyền thống đến các thế hệ sau.

Đã đến lúc chúng ta bước vào kỷ nguyên mới của thời tri thức, thời đại của công nghệ số, của sự liên kết công dân toàn cầu, của máy tính bảng, của điện thoại thông minh, của thế giới phẳng với các nền văn hóa pha trộn lẫn nhau; điển hình là câu chuyện của điện thoại thông minh Samsung, được thiết kế tại Hàn Quốc, phần mềm Android từ California, linh kiện được mua từ Trung Quốc, lắp ráp tại Bắc Ninh, và được bày bán trên các cửa hàng điện thoại trên toàn thế giới.

Chuyển đổi số trong thời buổi công nghệ

Để trở thành một công dân toàn cầu, vấn đề đào tạo giáo dục cũng nên có quy mô quốc tế, phải thức thời trước sự phát triển công nghệ, nhằm phát triển các kỹ năng cần thiết cho công việc và cuộc sống cộng đồng. Đào tạo giáo dục sinh viên học sinh không phải là những bước chuẩn bị cho các sinh viên sau khi ra trường đi tìm việc làm, nhưng giúp cho học viên tạo ra các việc làm sau này để đóng góp hiệu quả cho xã hội và mạng lưới toàn cầu. Học tập phát triển kỹ năng không nên bị ràng buộc bởi bằng cấp và bốn bức tường lớp học, nên phóng khoáng và thông thoáng hơn. Đó cũng là mục tiêu của “21st Century Learning”, đào tạo và học tập trong thế kỷ 21, thế kỷ của thế giới phẳng và của sự phát triển thông tin truyền thông, kỹ thuật số.

Chuyển đổi số trong đào tạo giáo dục thế kỷ 21
TS Trần Quang Thắng (ngoài cùng bên phải) thăm , làm việc tại lớp dạy nghề trang điểm, làm đẹp thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang.

Bên cạnh đó, với giới doanh nhân, doanh nghiệp Việt Nam thời nay, họ cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế, kết nối hệ thống sản xuất, kết nối sản phẩm với chuỗi cung ứng sản phẩm toàn cầu theo chuẩn chung của quốc gia, quốc tế. Trong công cuộc chuyển đổi số, vai trò chủ động của doanh nghiệp là quan trọng hàng đầu bên cạnh việc nhà nước thực hiện xây dựng và hoàn thiện khung khổ pháp lý, cơ chế, chính sách tạo điều kiện thúc đẩy và hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi, phát triển trong nền kinh tế số. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành nhân tố quyết định đối với năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia, do đón nền kinh tế số sẽ mở ra cơ hội to lớn cho Việt Nam phát triển và hội nhập quốc tế hiệu quả hơn. Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư xác định rõ: Phấn đấu đến năm 2025, kinh tế số chiếm khoảng 20% GDP; năng suất lao động tăng bình quân hơn 7%/năm. Cơ bản hoàn thành chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội. Đến năm 2030, kinh tế số chiếm hơn 30% GDP; năng suất lao động tăng bình quân khoảng 7,5%/năm.

Ngày 14/1/2020, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị số 01/CT-TTg về thúc đẩy phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam. Chỉ thị xác định, theo mô hình của một số nước có nền kinh tế phát triển dựa trên các doanh nghiệp công nghệ số, đến năm 2030, Việt Nam cần ít nhất 100.000 doanh nghiệp công nghệ số. Như vậy, có thể thấy định hướng rõ ràng, và quyết tâm lớn của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng nền kinh tế số để tăng tốc phát triển kinh tế-xã hội đất nước, TS Trần Quang Thắng thông tin thêm.

Đào tạo giáo dục trong thế kỷ 21

Với sự phát triển công nghệ, khi mà học viên có thể tiếp cận thông tin bất cứ ở nơi nào, khi có thể vào internet tự nghiên cứu bài giảng, thay vì ràng buộc với phương pháp “Thầy giảng, viết lên bảng, trò chép, mơ giữa ban ngày, ngáp ruồi, học thuộc lòng, chờ ngày đi thi”, học tập trong thế kỷ 21 là đào tạo sinh viên học sinh các kỹ năng cần thiết như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, giao tiếp và hợp tác (critical thinking, problem solving, communication and collaboration). Chương trình đào tạo học đường được đề ra bao gồm:

Các môn học cốt lõi và các chủ đề của thế kỷ 21: Tiếng nước sở tại, Tiếng Anh, ngôn ngữ thế giới, nghệ thuật, toán học, kinh tế, khoa học, địa lý, lịch sử, chính phủ và công dân. Ngoài các môn bắt buộc, các giáo viên phải thúc đẩy giải thích lý do nội dung học tập bằng cách đan vào bài giảng các chủ đề liên ngành của thế kỷ 21 liên quan như; nâng cao nhận thức toàn cầu; tài chính, kinh tế, kinh doanh và doanh nghiệp; công dân giáo dục; sức khỏe cộng đồng; bảo vệ môi trường.

Qua đó, học tập và đổi mới kỹ năng sẽ giúp cho học sinh chuẩn bị cho cuộc sống ngày càng phức tạp vì môi trường làm việc cạnh tranh thế giới: Sáng tạo và đổi mới, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề, giao tiếp và hợp tác.

Khi chúng ta đang sống trong một môi trường do công nghệ và phương tiện truyền thông điều khiển, đánh dấu bằng quyền truy cập vào sự phong phú thông tin, thay đổi nhanh chóng của các công cụ công nghệ và khả năng cộng tác quy mô, đào tạo một công dân hiệu quả là việc đào tạo người đó có đủ các khả năng và kỹ năng tư duy quan trọng để có thể truy cập thông tin, hiểu biết về truyền thông, phát triển ICT, công nghệ thông tin và truyền thông. Ngoài ra, sống và làm việc môi trường ngày nay đòi hỏi nhiều hơn so với các kỹ năng và kiến ​​thức phổ thông trước đây, sinh viên học sinh cần được đào tạo để thích ứng với mọi tình huống trước khi vào đời như: Tính linh hoạt và khả năng thích ứng, sáng kiến ​​và tự định hướng, kỹ năng xã hội và giao lưu văn hóa, năng suất và trách nhiệm, trách nhiệm lãnh đạo.

Cần phải làm gì để chuyển hướng đào tạo?

TS Trần Quang Thắng kiến nghị: Ngành giáo dục đào tạo trong nước cần phải chuyển hướng và thiết thực hơn để sánh kịp sự phát triển của thế kỷ. 7 đề nghị sau đây nên được xem xét và áp dụng: Đặt nhu cầu phát triển của sinh viên học sinh là trung tâm; giáo dục đào tạo là sự hợp tác giữa thầy và trò, thầy là người hướng dẩn, trò là nhà nghiên cứu; giáo trình và chủ đề học tập phải liên quan đến các thực tế của thế kỷ 21; học đường phải liên kết với các nhu cầu phát triển xã hội; áp dụng công nghệ thông tin trong học tập; khuyến khích tự học và tiếp tục học trực tuyến; đào tạo giáo dục là việc cung ứng chuyên gia cho nền kinh tế toàn cầu.

Sự chuyển đổi từ thời đại công nghiệp sang thời đại tri thức đòi hỏi những thay đổi mới trong ngành giáo dục đào tạo. Nhờ vào sự phát triển công nghệ tin học, phòng học ngày nay không còn bị giới hạn trong phạm vi bốn bức tường hay khuôn viên trường học, mọi người đều có thể khai thác thông tin ở mọi nơi và bất cứ lúc nào. Cũng từ đó, việc phát triển chất xám Việt Nam ở ngay trong nước chứ không phải ở ngoài nước, nhất là hạ tầng công nghệ thông tin Việt Nam đã được đầu tư mạnh mẽ và không thua kém bất cứ một quốc gia phát triển nào.

“Tiến sĩ khoa học Trần Quang Thắng, Viện Trưởng Viện kinh tế và quản lý TP. Hồ Chí Minh”

Nguyễn Hải Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Nghĩ về văn hóa đọc hiện nay

Nghĩ về văn hóa đọc hiện nay

Hiện có rất nhiều khái niệm nói về văn hóa đọc (VHĐ). Tuy nhiên nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng: Đó là thái độ ứng xử đọc, giá trị đọc, chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lí, các cơ quan quản lí nhà nước.
Hơn 1 triệu thí sinh đăng kí dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Hơn 1 triệu thí sinh đăng kí dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Theo thông tin từ Cục Quản lí chất lượng, Bộ GD&ĐT đã có tổng số 1.014.972 thí sinh đăng kí dự thi tốt nghiệp THPT năm 2021.
Chỉ tiêu thành tích năm sau cao hơn năm trước khiến giáo dục không thật

Chỉ tiêu thành tích năm sau cao hơn năm trước khiến giáo dục không thật

“Chúng ta luôn có thói quen đánh giá qua trường lớp, qua chỉ tiêu thành tích mà quên rằng chất lượng giáo dục phải được đánh giá thực tế” - Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bảo, đại biểu Quốc hội khóa XIII nhận định.
Bắc Ninh lùi kỳ thi vào lớp 10

Bắc Ninh lùi kỳ thi vào lớp 10

Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, UBND tỉnh Bắc Ninh đã cho phép lùi thời gian tổ chức kỳ thi vào lớp 10.
Các trường tổ chức thi phù hợp điều kiện thực tiễn, đảm bảo an toàn

Các trường tổ chức thi phù hợp điều kiện thực tiễn, đảm bảo an toàn

Trước tình hình dịch Covid-19, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn yêu cầu các cơ sở giáo dục điều chỉnh kế hoạch, tổ chức kiểm tra, đánh giá phù hợp với tình thực tiễn địa phương.

Tin khác

Hơn 600 học sinh tham dự chuyên đề “Sử dụng máy tính cầm tay giải nhanh một số bài toán trong đề thi tốt nghiệp THPT”

Hơn 600 học sinh tham dự chuyên đề “Sử dụng máy tính cầm tay giải nhanh một số bài toán trong đề thi tốt nghiệp THPT”
Vừa qua, Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ, quận 4, TP Hồ Chí Minh tổ chức chuyên đề “Sử dụng máy tính cầm tay giải nhanh một số bài toán trong đề thi tốt nghiệp THPT”. Nhằm giúp học sinh khối 12 có điều kiện tìm hiểu những lợi ích thiết thực của máy tính cầm tay trong việc học tập, ôn luyện chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021 và nâng cao năng lực học tập của bản thân, hoạt động do tổ Toán nhà trường thực hiện.

Bắc Ninh tiếp tục cho học sinh nghỉ học từ 10/5

Bắc Ninh tiếp tục cho học sinh nghỉ học từ 10/5
UBND tỉnh Bắc Ninh vừa có văn bản chỉ đạo cho tất cả các cấp học tiếp tục nghỉ học từ ngày 10/5 cho đến khi có thông báo mới, để phòng chống dịch bệnh COVID-19.

Thi tốt nghiệp THPT 2021: Bộ GD&ĐT quyết định phương án xử lý các trường hợp đặc biệt

Thi tốt nghiệp THPT 2021: Bộ GD&ĐT quyết định phương án xử lý các trường hợp đặc biệt
Bộ GD&ĐT quyết định phương án xử lý các trường hợp đặc biệt do ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh và các tình huống bất thường khác trong Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT).

Gia Lai, Kon Tum: Sẵn sàng ứng phó tình huống thi tốt nghiệp phổ thông trung học

Gia Lai, Kon Tum: Sẵn sàng ứng phó tình huống thi tốt nghiệp phổ thông trung học
Để kì thi tốt nghiệp THPT năm 2021 đạt kết quả cao, ngành giáo dục đã phân luồng học sinh, tăng cường ôn tập kiến thức. Bên cạnh đó, lên các phương án để ứng phó với những tình huống "khẩn cấp".

Bắc Giang: Chấm dứt hợp đồng với thầy giáo đánh học trò trên bục giảng

Bắc Giang: Chấm dứt hợp đồng với thầy giáo đánh học trò trên bục giảng
Liên quan sự việc thầy Khúc Xuân Hòa, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Lục Ngạn (tỉnh Bắc Giang) đánh học sinh dã man trên bục giảng; đại diện Sở GD&ĐT Bắc Giang cho biết, hội đồng kỷ luật đã họp và quyết định mức kỷ luật đình chỉ giảng dạy, tiến tới chấm dứt hợp đồng với thầy Khúc Xuân Hòa.

Quảng Nam cho học sinh nghỉ học từ 4/5 để phòng dịch Covid-19

Quảng Nam cho học sinh nghỉ học từ 4/5 để phòng dịch Covid-19
Quảng Nam cũng quyết định cho học sinh các cấp học trên địa bàn tỉnh nghỉ học từ 4/5 cho đến khi có thông báo mới để phòng chống dịch Covid-19.
Xem thêm
Tạm đình chỉ chức vụ của Giám đốc Công ty Đầu tư Xây dựng số 2 Hà Nội vi phạm quy định phòng chống dịch

Tạm đình chỉ chức vụ của Giám đốc Công ty Đầu tư Xây dựng số 2 Hà Nội vi phạm quy định phòng chống dịch

Sáng 13/5, Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội (Hadinco) đã họp để kiểm điểm làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân trong việc trong ...
Xử phạt một cơ sở sản xuất gốm sứ do xả nước thải vượt quy chuẩn ra môi trường

Xử phạt một cơ sở sản xuất gốm sứ do xả nước thải vượt quy chuẩn ra môi trường

Chi nhánh Công ty TNHH gốm sứ Quang Vinh, địa chỉ tại phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều vừa bị phạt 80 triệu đồng do vi phạm trong lĩnh ...
Sáng 13/5, thêm 33 ca mắc Covid-19 trong nước

Sáng 13/5, thêm 33 ca mắc Covid-19 trong nước

Sáng 13/5, Bộ Y tế công bố thêm 35 ca mắc mới Covid-19, trong đó có 33 ca nhiễm ghi nhận trong nước và 2 ca nhập cảnh được cách ...
Những chuyển biến tích cự ở Bệnh viện Bạch Mai

Những chuyển biến tích cự ở Bệnh viện Bạch Mai

Bệnh viện Bạch Mai là một trung tâm Y tế chuyên sâu hàng đầu của cả nước, trải qua 110 năm hình thành và phát triển, là tuyến cao nhất ...
Lá thư của mẹ

Lá thư của mẹ

Câu chuyện cảm động về tình cảm của một cựu lính chiến với người mẹ thân yêu của mình khiến tôi không cầm lòng được.
Người cao tuổi Xuân Cẩm phát huy truyền thống quê hương cách mạng

Người cao tuổi Xuân Cẩm phát huy truyền thống quê hương cách mạng

Người cao tuổi xã Xuân Cẩm, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang luôn nêu cao vai trò "Tuổi cao - Gương sáng"
Phiên bản di động