Sức khỏe 03/05/2026 08:00
Bệnh không chỉ ở người cao tuổi mà bắt đầu diễn tiến nhanh từ tuổi trung niên (40-50), đặc biệt ở phụ nữ mãn kinh, cùng các yếu tố nguy cơ như thiếu canxi, vitamin D và ít vận động. Việc phòng ngừa loãng xương thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý và vận động khoa học là chìa khóa quan trọng để làm chậm tiến triển bệnh, giảm thiểu nguy cơ gãy xương và bảo đảm một tuổi già khỏe mạnh.
Dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi trong việc xây dựng và duy trì cấu trúc xương chắc khỏe, là chiến lược quan trọng để phòng ngừa loãng xương. Để đạt được mục tiêu này, cần bổ sung đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu, trong đó Canxi và Vitamin D là bộ đôi quan trọng nhất.
Canxi là “viên gạch xây dựng”, tạo nên độ cứng và sức mạnh của xương, với nhu cầu hằng ngày cho người trưởng thành là 800 - 1000 mg và tăng lên ở người lớn tuổi. Canxi có nhiều trong sữa, rau lá xanh đậm, cá nhỏ ăn nguyên con và đậu nành. Vitamin D lại cực kỳ quan trọng trong việc giúp cơ thể hấp thụ Canxi tối ưu và duy trì nồng độ khoáng chất thích hợp. Nguồn cung cấp Vitamin D chính là ánh nắng mặt trời nên tiếp xúc khoảng 15 phút mỗi ngày trước 9 giờ sáng và thực phẩm như cá có dầu, lòng đỏ trứng. Người lớn ít tiếp xúc với ánh nắng nên bổ sung 600 - 800 IU Vitamin D mỗi ngày.
 |
Ngoài ra, Protein chiếm khoảng 50% thể tích xương, tạo nên cấu trúc nền tảng và giúp tăng cường hấp thu Canxi. Các nguồn protein tốt là thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu hạt, nhưng cần cân đối vì dư thừa có thể làm tăng mất canxi. Magie cũng rất cần thiết vì giúp xây dựng tế bào xương mới và thúc đẩy hấp thụ Canxi. Các Vitamin khác như C, K, và A cũng có lợi, tham gia vào quá trình tái tạo mô, duy trì và sửa chữa sức khỏe tổng thể của xương.
Để làm chậm chứng loãng xương, nên thực hiện các loại bài tập chịu trọng lượng và rèn luyện sức mạnh/sức đề kháng. Bài tập chịu trọng lượng, bao gồm các động tác chống lại trọng lực và tác động lực lên xương (như chạy bộ và nhảy dây là tác động cao, hoặc đi bộ là tác động thấp hơn), được khuyến nghị tập 45-60 phút, 3 ngày/ tuần. Rèn luyện sức mạnh như nâng tạ hoặc dùng trọng lượng cơ thể) giúp xương chắc khỏe và tăng khối lượng cơ bắp, từ đó giảm nguy cơ té ngã, nên được thực hiện 2-3 lần/ tuần.
Ngoài ra, các bài tập thăng bằng và linh hoạt như Thái Cực Quyền hoặc yoga cũng quan trọng để cải thiện độ ổn định và ngăn ngừa té ngã, nên tập ít nhất 2 lần/ tuần. Điều quan trọng là phải kết hợp và duy trì các bài tập này thường xuyên. Những người có nguy cơ gãy xương cao hoặc loãng xương nặng cần tránh các hoạt động gây căng thẳng cho cột sống như uốn cong thắt lưng hoặc vặn người, thay vào đó chọn các bài tập chịu tải trọng tác động thấp.
Một số thói quen sinh hoạt và ăn uống cần được hạn chế vì chúng có thể làm tăng tốc độ loãng xương. Hút thuốc lá gây giảm nội tiết tố và hạn chế khả năng hấp thu canxi, do đó khuyến nghị quan trọng nhất là không hút thuốc. Uống rượu bia quá mức cũng làm hạn chế hấp thu Canxi và đẩy nhanh quá trình loãng xương.
Tiêu thụ quá nhiều Caffeine có thể làm tăng bài tiết Canxi qua nước tiểu. Tương tự, Soda (nước ngọt có ga), đặc biệt là cola, chứa axit photphoric, có thể cản trở sự hấp thụ Canxi, vì vậy nên hạn chế cả hai thức uống này. Cuối cùng, ăn quá nhiều muối khiến cơ thể bài tiết nhiều Canxi hơn qua nước tiểu, về lâu dài có thể dẫn đến loãng xương.
Việc quản lý sức khỏe và phòng tránh té ngã là rất cần thiết để bảo vệ xương. Duy trì cân nặng hợp lý với chỉ số BMI trong khoảng 18.5-24.9, vì cân nặng quá thấp có thể gây loãng xương sớm, còn thừa cân lại tăng áp lực lên xương khớp. Phòng tránh té ngã là yếu tố then chốt, đặc biệt đối với người cao tuổi, cần thận trọng ở các vị trí nguy hiểm như cầu thang, nhà tắm.
Quản lý stress cũng quan trọng vì căng thẳng làm tăng mức cortisol, có thể dẫn đến loãng xương. Cuối cùng, tầm soát định kỳ là khuyến nghị quan trọng: những người trên 50 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ (như mãn kinh sớm, dùng thuốc corticoid, bệnh nội tiết) nên đo mật độ xương định kỳ, đặc biệt phụ nữ từ 65 tuổi và nam giới từ 70 tuổi trở lên cần kiểm tra sức khỏe xương.
Phòng ngừa loãng xương là một chiến lược toàn diện và liên tục, không chỉ nhằm làm chậm tiến trình bệnh mà còn để giảm thiểu nguy cơ gãy xương nghiêm trọng, bảo vệ chất lượng cuộc sống. Nền tảng cốt lõi của việc phòng loãng xương là sự kết hợp chặt chẽ giữa chế độ dinh dưỡng giàu Canxi, Protein, và Vitamin D với thói quen vận động đều đặn, đặc biệt là các bài tập chịu tải trọng và tăng cường sức mạnh cơ bắp.
Bên cạnh đó, việc từ bỏ các thói quen có hại như hút thuốc lá, uống rượu bia quá mức và hạn chế caffeine, cùng với việc kiểm tra sức khỏe xương định kỳ và chú trọng phòng tránh té ngã, là những biện pháp quan trọng giúp xương chắc khỏe và duy trì sự ổn định của cơ thể khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi.
