Dòng họ khoa bảng nổi tiếng xứ Thanh

Dòng họ Bùi ở làng khoa bảng Hoằng Lộc, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa nổi tiếng với việc coi trọng sự học. Từ giai thoại “rừng dong” của Thượng thư Quận công Bùi Khắc Nhất, đến thế hệ con cháu tiếp tục phát huy, chăm lo con em học tập thành tài.

Giai thoại rừng dong của tiến sĩ họ Bùi

Khu di tích lịch sử, văn hóa quốc gia đền thờ và lăng mộ Bùi Khắc Nhất cách trung tâm xã Hoằng Lộc, huyện Hoằng Hóa chừng 1km. Đây là khu di tích nổi tiếng ở vùng đất học xứ Thanh.

Tương truyền, dòng họ Bùi sinh sống ở làng Bột Thái (nay là xã Hoằng Lộc) từ thế kỉ thứ XI, và là một trong 4 dòng họ lớn ở địa phương khi ấy. Lúc bấy giờ, Bùi Khắc Nhất sinh ra trong gia đình nhà nho nghèo có cha là giám sinh Quốc Tử Giám.

Khoa thi năm Ất Sửu (1565), Bùi Khắc Nhất đỗ Đệ nhất giáp Chế khoa xuất thân Đệ nhị danh (tức Bảng nhãn), khi mới 33 tuổi. Sau đó, được bổ nhiệm chức Hàn lâm viện hiệu lí chuyên thảo các bài chế của nhà vua, hàm Cẩn sự tá lang, phụng sự triều Lê trung hưng.

Năm 1600, Bùi Khắc Nhất được phong giữ chức Hộ bộ Thượng thư, tước Văn phú bá. Sau đó là Hình bộ Thượng thư. Ba năm sau, ông được triều đình ban thưởng công thần. 6 năm sau ngày được ban thưởng, Bùi Khắc Nhất qua đời tại kinh thành Thăng Long, thọ 77 tuổi. Với công lao to lớn trong công cuộc “phù Lê diệt Mạc”, sau khi qua đời ông được triều đình truy phong là phong Phú quận công.

Khu lăng mộ Thượng thư Quận công Bùi Khắc Nhất ở xã Hoằng Lộc.
Khu lăng mộ Thượng thư Quận công Bùi Khắc Nhất ở xã Hoằng Lộc.

Đến năm Bảo Thái thứ 3 (1724), Bùi Khắc Nhất được xếp là công thần trung hưng bậc nhì. Năm Cảnh Hưng 43 (1782), ông được phong Thượng đẳng phúc thần. Đặc biệt, Bùi Khắc Nhất là một trong 7 vị đỗ đại khoa của vùng đất Hoằng Lộc được đề danh trên bia Tiến sĩ tại Văn miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội).

Cụ Bùi Khắc Thái (80 tuổi), Trưởng ban Quản lí dòng họ Bùi làng Bột Thái cho biết: Nhắc đến cụ Bùi Khắc Nhất, có một giai thoại được con cháu truyền lại đến ngày nay, đó là giai thoại về “Rừng dong” được cụ tâu lên nhà vua trước khi thôi việc triều chính.

“Chuyện kể rằng, vì những đóng góp to lớn cho triều đình Lê Trung Hưng nên khi thôi việc triều chính, nhà vua bèn hỏi cụ Bùi Khắc Nhất có nguyện vọng gì không. Lúc này, cụ bèn tâu rằng: Xin nhà vua hãy cho con cháu dòng họ Bùi được phát triển xanh tốt như rừng dong. Từ câu nói ấy, mới thấu hiểu được phẩm hạnh và đức độ của cụ đối với con cháu dòng họ Bùi”, ông Thái kể.

Theo cụ Thái, từ giai thoại về “rừng dong”, các thế hệ con cháu dòng họ Bùi luôn trân trọng và nỗ lực trong sự học. Hiện nay, khu di tích được con cháu dòng họ trông coi và hương khói. Đặc biệt, Thượng thư Quận công Bùi Khắc Nhất còn được dân làng suy tôn là Thành Hoàng - Thượng đẳng thần. Lễ hội được diễn ra hằng năm vào dịp 8/11 âm lịch.

Giáo dục từ “trang vàng” dòng họ

Trải qua hơn 400 năm kể từ ngày Thượng thư Quận công Bùi Khắc Nhất mất, con cháu trong dòng họ luôn nhận thức được tầm quan trọng của sự học. Đồng thời, giáo dục con em tiếp nối và phát huy truyền thống hiếu học cũng như phẩm hạnh mà cụ để lại.

Theo thống kê của dòng họ, riêng thời nhà Lê - Nguyễn, dòng họ Bùi có hơn 30 người đỗ cử nhân, tú tài. Giai đoạn từ năm 1945 đến nay, dòng họ có hàng trăm người đỗ đại học, nhiều người có học vị thạc sĩ, tiến sĩ, phó giáo sư. Trong đó, không ít người giữ chức vụ cao trong hệ thống công quyền.

Năm 2001, Bùi Lê Na đã mang vinh quang về cho gia đình và dòng họ với tấm Huy chương Vàng châu Á - Thái Bình Dương môn Vật lí. Nhiều gia đình trong dòng họ còn có truyền thống theo nghề dạy học, như gia đình cụ Bùi Khắc Thái, ngoài vợ chồng ông bà, có tới 4 trong 5 người con trai, gái và con dâu đều theo nghề giáo.

“Nếu nói về điểm nổi bật nhất của dòng họ Bùi có lẽ đó là sự đoàn kết, yêu thương nhau. Đặc biệt là luôn rèn luyện, bồi dưỡng và phát huy truyền thống hiếu học của dòng họ”, cụ Thái chia sẻ.

Nhiều năm qua, con cháu dòng họ cũng xây dựng và duy trì quỹ khuyến học để khuyến học, khuyến tài. Ông Bùi Đức Hòa (68 tuổi), Phó ban Quản lí dòng họ cho biết: Hiện nay, Quỹ Khuyến học của dòng họ được duy trì trên 20 triệu đồng mỗi năm.

Ngoài sự đóng góp của các gia đình, Quỹ Khuyến học dòng họ còn được nhiều con, cháu thành đạt hỗ trợ về vật chất lẫn tinh thần. Qua đó, nhằm khuyến khích phong trào học tập của con em trong dòng họ.

Riêng năm học 2021-2022, dòng họ khen thưởng gần 50 cháu đạt danh hiệu học sinh giỏi; 20 cháu đạt giải tại các kì thi học sinh giỏi và 7 cháu đỗ đại học,... Ngoài ra, dòng họ cũng khen thưởng cho cả cháu dâu, cháu gái (đã lấy chồng) đạt thành tích xuất sắc trong nghiên cứu, học tập và công tác.

“Cứ mỗi dịp Tết đến Xuân về hay dịp giỗ cụ, con cháu trong dòng họ dù ở xa vẫn sắp xếp thời gian về dâng hương tại đền. Đồng thời, quyên góp xây dựng Quỹ Khuyến học của dòng họ ngày một phát triển”, ông Hòa cho hay.

Bà Lê Thị Dung (con dâu cụ Bùi Khắc Thái), hiện đang là giáo viên Trường THCS Nhữ Bá Sỹ (huyện Hoằng Hóa), cho biết, trước khi về làm dâu, bà cũng biết về truyền thống hiếu học của dòng họ. Từ ngày về làm dâu, bà càng tự hào khi được nghe các cụ cao niên truyền dạy về tấm gương của Thượng thư Quận công Bùi Khắc Nhất. “Từ niềm tự hào ấy, tôi tiếp tục nỗ lực phát huy trong việc giáo dục các thế hệ học trò bằng tình yêu thương. Đối với con cái, tôi luôn lấy tấm gương của cụ Bùi Khắc Nhất, và trực tiếp là ông bà nội của cháu để nhắc nhở các con biết trân trọng. Đồng thời, khuyên dạy các con học tập tốt để sau này phát triển dòng họ ngày càng lớn mạnh”, bà Dung chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Văn Kỳ, Chủ tịch Hội Khuyến học xã Hoằng Lộc, xã có nhiều thuận lợi trong hoạt động khuyến học - khuyến tài. Trước hết là từ các bậc tiền nhân, đã để lại tài sản vô giá đó là truyền thống học hành khoa bảng. Trong số các dòng họ tại địa phương, có khoảng 25 dòng họ làm rất tốt công tác khuyến học - khuyến tài. Nổi bật nhất họ Bùi, Nguyễn Quỳnh, Lê Huy, Nguyễn Thọ Trù, Nguyễn Hầu,... “Hiện nay, Quỹ Khuyến học của xã được duy trì lên tới trên 200 triệu đồng. Có năm chúng tôi huy động được hơn 60 triệu đồng để phục vụ cho công tác khuyến học - khuyến tài”, ông Kỳ nói.

Theo ông Kỳ, hằng năm cứ mỗi dịp 2/9, xã Hoằng Lộc sẽ tổ chức khen thưởng cho học sinh đạt giải trong các kì thi; nhà giáo có thành tích bồi dưỡng học sinh giỏi. Quỹ Khuyến học cũng có phần thưởng khích lệ học sinh nghèo vượt khó và các cháu khuyết tật.

Thời gian tới, hội sẽ tiếp tục kêu gọi mạnh thường quân, con em địa phương thành đạt hỗ trợ, tiếp tục phát triển công tác khuyến học - khuyến tài. Đồng thời, phối hợp với các đơn vị triển khai mô hình công dân học tập; đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng và đơn vị.

Lường Toán

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Nơi chắp cánh ước mơ cho học sinh vùng ven biển

Nơi chắp cánh ước mơ cho học sinh vùng ven biển

Từ ngôi trường ven biển với muôn vàn khó khăn, đến nay Trường THCS Hoằng Phụ đã nỗ lực vươn lên, đạt nhiều thành tích nổi bật về chất lượng giáo dục mũi nhọn.
Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, nâng cao chất lượng dạy và học

Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, nâng cao chất lượng dạy và học

Với điều kiện kinh tế của xã còn nhiều khó khăn, ngân sách Nhà nước chi cho giáo dục còn hạn hẹp, thời gian qua, Trường Tiểu học Nga Phượng đã tích cực xã hội hóa để tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị day học, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của Nhà trường.
Bảo đảm công khai, minh bạch các khoản thu trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo

Bảo đảm công khai, minh bạch các khoản thu trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa có công văn số 2179/BGDĐT-KHTC gửi các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan Trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội, UBND các tỉnh, thành phố và các cơ sở giáo dục về việc thực hiện các khoản thu trong lĩnh vực GD&ĐT năm học 2024-2025.
Hội nghị đối thoại giữa Hiệu trưởng Nhà trường với người học năm học 2023 – 2024

Hội nghị đối thoại giữa Hiệu trưởng Nhà trường với người học năm học 2023 – 2024

Trường Đại học Hồng Đức vừa tổ chức Hội nghị đối thoại giữa Hiệu trưởng Nhà trường với người học năm học 2023 - 2024.
Tặng máy tính trường học, giáo viên và học sinh huyện Yên Thành

Tặng máy tính trường học, giáo viên và học sinh huyện Yên Thành

Trong 2 ngày 17 và 18/5/2024, đoàn công tác của Trung tâm Phát triển Giáo dục và Truyền thông TP Hồ Chí Minh (Trung tâm CEDC), do thạc sĩ Ngô Văn Hiền, Giám đốc Trung tâm làm Trưởng đoàn đã về thăm xã Tăng Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An tham gia chương trình bảo tồn Di sản văn hóa tôn tạo Giếng cổ đền Bạch Y và tặng máy tính trường học và giáo viên, học sinh giỏi.

Tin khác

TP Hồ Chí Minh: Đình chỉ công tác cô giáo cho 6 học sinh đánh bạn trước lớp

TP Hồ Chí Minh: Đình chỉ công tác cô giáo cho 6 học sinh đánh bạn trước lớp
Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Thị Diệu (quận 3, TP Hồ Chí Minh) cho biết đã ra quyết định tạm đình chỉ công tác cô giáo cho 6 học sinh đánh bạn trước lớp từ ngày 17/5 để làm rõ trách nhiệm.

Vụ bữa ăn bán trú bị cắt xén: Khai trừ Đảng Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hoàng Thu Phố 1

Vụ bữa ăn bán trú bị cắt xén: Khai trừ Đảng Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hoàng Thu Phố 1
Mới đây, Huyện ủy huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai thông tin về việc khai trừ Đảng đối với Hiệu trưởng Trường PTDT bán trú Tiểu học Hoàng Thu Phố 1 do đã vi phạm các quy định “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác; sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước nhằm trục lợi”.

“Sinh hoạt dưới cờ”... một hoạt động bổ ích!

“Sinh hoạt dưới cờ”...  một hoạt động bổ ích!
Nằm trong chuỗi kỉ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử và 70 năm ngày Giải phóng Thủ đô (1954 - 2024), Đảng uỷ, Hội CCB, Hội Khuyến học, Hội Phụ nữ, Trường Tiểu học Phương Liệt, quận Thanh Xuân, TP Hà Nội đã có buổi “sinh hoạt dưới cờ” thật bổ ích.

Hội đồng Anh cấp sai phép hơn 90.000 chứng chỉ tiếng Anh

Hội đồng Anh cấp sai phép hơn 90.000 chứng chỉ tiếng Anh
Thanh tra Bộ GD&ĐT vừa công bố kết luận thanh tra việc liên kết tổ chức thi, cấp chứng chỉ năng lực ngoại ngữ của nước ngoài tại Việt Nam đối với Công ty TNHH British council (Việt Nam) hay còn gọi là Hội đồng Anh (Việt Nam).

Hà Nội: Xử lý nghiêm các trường vận động học sinh không thi lớp 10 công lập

Hà Nội: Xử lý nghiêm các trường vận động học sinh không thi lớp 10 công lập
Sở GD&ĐT Hà Nội vừa có văn bản gửi các phòng GD&ĐT tạo quận, huyện, thị xã về việc tổ chức dạy học trong học kỳ II, tổng kết năm học 2023-2024 cấp THCS và chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập năm học 2024-2025.

IDP cấp trái phép hơn 56.000 chứng chỉ IELTS ở Việt Nam

IDP cấp trái phép hơn 56.000 chứng chỉ IELTS ở Việt Nam
Ngày 8/5, Thanh tra Bộ GD&ĐT đã công bố kết luận thanh tra việc liên kết tổ chức thi, cấp chứng chỉ năng lực ngoại ngữ của nước ngoài với Công ty TNHH Giáo dục IDP Việt Nam - đơn vị đồng sở hữu bài thi IELTS tại Việt Nam.

Yêu cầu thẩm định lại cuốn sách "Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian"

Yêu cầu thẩm định lại cuốn sách "Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian"
Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành Nguyễn Nguyên cho biết, Cục đã gửi công văn yêu cầu nhà xuất bản thẩm định lại cuốn sách "Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian" của Ocean Vuong.

Chung kết sân chơi Chinh phục tiếng Anh - English Beat tại Thanh Hóa

Chung kết sân chơi Chinh phục tiếng Anh - English Beat tại Thanh Hóa
Chung kết sân chơi Chinh phục tiếng Anh - English Beat đã diễn ra sôi nổi tại Thanh Hóa, với kết quả chung cuộc gồm 1 giải Nhất, 2 giải Nhì và 2 giải Ba.

Chi tiết đề thi tham khảo kỳ thi đánh giá của Bộ Công an năm 2024

Chi tiết đề thi tham khảo kỳ thi đánh giá của Bộ Công an năm 2024
Thực hiện nhiệm vụ được lãnh đạo Bộ Công an giao, Trưởng Ban chỉ đạo công tác đề thi đánh giá của Bộ Công an đã có Quyết định số 1535/QĐ-BCĐ ban hành đề thi tham khảo kỳ thi đánh giá của Bộ Công an năm 2024.

Đề minh họa kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 Hà Nội

Đề minh họa kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 Hà Nội
Theo quyết định của UBND TP. Hà Nội, thành phố sẽ tổ chức thi 3 môn Toán, Văn, Ngoại ngữ trong kỳ thi vào lớp 10 THPT công lập năm 2024.

Trường Tiểu học Hà Bình tập trung nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Trường Tiểu học Hà Bình tập trung nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
Từ khi thành lập đến nay, Trường Tiểu học Hà Bình, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa luôn nhận được sự quan tâm của Đảng ủy, UBND, Uỷ ban MTTQ và nhân dân địa phương. Nhà trường luôn phát triển về quy mô trường lớp, số lớp giao động từ 12 đến 15 lớp.

Những lưu ý thí sinh cần biết khi đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2024

Những lưu ý thí sinh cần biết khi đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2024
Từ ngày 2/5, thí sinh đang học lớp 12 trên toàn quốc sẽ bắt đầu đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2024 bằng hình thức trực tuyến.

Trên 6.500 thí sinh phải thi lại kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội

Trên 6.500 thí sinh phải thi lại kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội
Trong 2 ngày 27-28/4, Đại học Bách khoa Hà Nội tiếp tục tổ chức bài thi đánh giá tư duy với quy mô lớn, cho gần 14.000 thí sinh đăng ký dự thi, tại 29 điểm thi ở 11 tỉnh, thành phố.

Hướng dẫn đăng ký thi tốt nghiệp THPT 2024 trực tuyến

Hướng dẫn đăng ký thi tốt nghiệp THPT 2024 trực tuyến
Ngày 28/4 là hạn cuối học sinh lớp 12 thực hành thử nghiệm đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2024 trực tuyến.

Bộ GD&ĐT yêu cầu đảm bảo nước sạch và vệ sinh trong trường học

Bộ GD&ĐT yêu cầu đảm bảo nước sạch và vệ sinh trong trường học
Bộ GD&ĐT vừa có văn bản yêu cầu các trường học trên toàn quốc kiểm tra, đánh giá hoạt động của các công trình nước sạch, công trình vệ sinh trong trường.
Xem thêm
Trình phương án tặng quà người có công nhân dịp 77 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ

Trình phương án tặng quà người có công nhân dịp 77 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ

Tại Văn bản số 3625/VPCP-KGVX, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà ủy quyền Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, trình Chủ tịch nước về việc tặng quà cho người có công với cách mạng, nhân dịp kỷ niệm 77 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2024).
Bình Định: Đưa di sản nghệ thuật truyền thống vào trường học

Bình Định: Đưa di sản nghệ thuật truyền thống vào trường học

Ngày 27/5, Chương trình “Giao lưu - trải nghiệm nghệ thuật truyền thống”, do Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Bình Định phối hợp với Phòng Văn hóa và Thông tin, Trung tâm Văn hóa, Thông tin - Thể thao, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tuy Phước tổ chức tại Trường THCS Phước Lộc, thu hút các em học sinh hào hứng tham gia và tìm hiểu về nghệ thuật truyền thống di sản văn hóa Bình Định.
Cửa Lò hôm nay “rất khác” trong mắt du khách gần xa

Cửa Lò hôm nay “rất khác” trong mắt du khách gần xa

Với mong muốn đưa Cửa Lò (Nghệ An) trở thành điểm du lịch hấp dẫn thay đổi theo hướng hiện đại, trong những năm qua địa phương đã kêu gọi nhiều nhà đầu tư. Đồng thời tổng chỉnh trang nhiều hạng mục. Có một Cửa Lò hôm nay “ rất khác" trong mắt du khách gần
Bài 3: Sinh kế và khởi nghiệp đối với người cao tuổi

Bài 3: Sinh kế và khởi nghiệp đối với người cao tuổi

Phần lớn NCT tại Việt Nam đều trong tình trạng cuộc sống khó khăn, thu nhập thấp, không ổn định hoặc không có thu nhập, sống phụ thuộc vào con, cháu, người thân. Tỉ lệ NCT thuộc hộ nghèo cao (khoảng 20% dân số).
Bài 2: Lao động để hỗ trợ con cháu

Bài 2: Lao động để hỗ trợ con cháu

Ở cái tuổi “thất thập cổ lai hi”, đáng lẽ là thời điểm để nghỉ ngơi và an dưỡng, thì nhiều người cao tuổi (NCT) vẫn lặng lẽ mưu sinh trên từng con phố. Dù mệt mỏi hay đau ốm, họ vẫn cố gắng gượng bán cho hết hàng để kiếm thêm đôi ba đồng. Với họ, đó là ni
Bài 1: Nỗi lo cơm áo, gạo tiền

Bài 1: Nỗi lo cơm áo, gạo tiền

Lẽ ra ở cái tuổi được nghỉ ngơi để tận hưởng cuộc sống an nhàn, sum vầy bên con cháu. Nhưng hiện nay, trong xã hội vẫn còn rất nhiều người cao tuổi (NCT) phải bận tâm đến nỗi lo cơm áo gạo tiền, hằng ngày vẫn phải nhọc nhằn mưu sinh ngoài đường để lo cho
Phiên bản di động