Ngày 29/5, Kì họp thứ 9, Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng. Đây cũng là phiên họp ngày cuối cùng (Đợt 1) của Kì họp thứ 9, Quốc hội khóa XV.
Trường hợp rất đặc biệt
Giải trình trước Quốc hội đối với nội dung cho vay đặc biệt lãi suất 0%, không có tài sản đảm bảo, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết: Theo quy định hiện hành, thẩm quyền cho vay đặc biệt 0%/năm, không có tài sản đảm bảo là của Thủ tướng Chính phủ. Ở lần sửa luật này, ban soạn thảo đề xuất phân quyền quyết việc này cho NHNN.
 |
| Bà Nguyễn Thị Hồng, Thống đốc NHNN giải trình trước Quốc hội ngày 29/5. |
Cụ thể, dự thảo luật đề xuất NHNN được quyết định cho tổ chức tín dụng vay đặc biệt có hoặc không có tài sản bảo đảm. Tài sản bảo đảm của khoản vay đặc biệt từ NHNN theo quy định của Thống đốc, với mức lãi vay 0%/năm.
Thống đốc cho biết, theo Luật Các tổ chức tín dụng cũ trước khi sửa đổi 2024, việc cho đặc biệt được thực hiện theo quy định của NHNN.
Tại đây, NHNN sẽ quy định có hay không có tài sản đảm bảo, có lãi suất hay không có lãi suất. Khi sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng 2024, trong quá trình thảo luận và hoàn thiện dự thảo Luật, đặt ra đưa thẩm quyền cho vay đặc biệt không có tài sản đảm bảo, lãi suất 0% lên Thủ tướng Chính phủ.
Tuy nhiên, trước thực tiễn biến động của hệ thống các tổ chức tín dụng trên thế giới cũng như Việt Nam cần phải có cơ chế xử lý nhanh các vấn đề. Đây là một trong các lý do cho đề xuất chuyển quyền quyết định cho vay đặc biệt không có tài sản đảm bảo, lãi suất 0% cho NHNN.
“Việc cho vay đặc biệt không có tài sản đảm bảo, lãi suất 0% không phải là việc thường xuyên, liên tục. Đây là trường hợp rất đặc biệt. Trong Luật Các tổ chức tín dụng 2024 đã thiết kế hàng loạt quy định để phát hiện từ sớm, từ xa tổ chức tín dụng nào có vấn đề để đưa vào tình trạng can thiệp sớm”, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng khẳng định.
Trong quá trình can thiệp sớm, nếu ngân hàng yếu thanh khoản thì sẽ được vay từ NHNN có lãi suất, chứ không phải "chưa gì đã được vay lãi suất 0%". Ngoài ra, việc cho vay đặc biệt cũng được áp dụng với tổ chức tín dụng đối mặt sự cố rút tiền hàng loạt. Bởi việc rút tiền hàng loạt có thể lây lan toàn hệ thống, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh.
Một trường hợp nữa khi tổ chức tín dụng bị kiểm soát đặc biệt thì mới cần cho vay. Khi xem xét cho vay đặc biệt bao giờ cũng yêu cầu các ngân hàng có tài sản đảm bảo trước. Khi nào khó khăn lắm, không còn tài sản đảm bảo thì lúc đấy mới cho vay đặc biệt.
Nói thêm về tiêu chuẩn, điều kiện để vay đặc biệt, lãi suất 0%, không tài sản đảm bảo, theo lãnh đạo NHNN, không hẳn các ngân hàng thuộc diện kiểm soát đặc biệt mới cho vay mà còn phải căn cứ thực tế. Ví như, diễn biến mỗi ngân hàng rất khác nhau. Sự cố rút tiền hàng loạt không chỉ xảy ra với các ngân hàng yếu kém. Cách đây 2 năm tại Mỹ, ngân hàng First Republic Bank hoạt động 2 năm có lãi nhưng sự cố rút tiền hàng loạt vẫn xảy ra,và nguy cơ đổ vỡ cao.
“Sự cố rủi ro rút tiền hàng loạt không chỉ xuất phát từ yếu kém của tổ chức tín dụng mà đến từ nhiều yếu tố khách quan. Đôi khi do tin đồn, sự cố công nghệ… đều dẫn đến rút tiền hàng loạt. Khi vấn đề này xảy ra cần phải xử lý rất nhanh”, bà Nguyễn Thị Hồng cho hay.
Cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ
Về việc quy định lãi suất cho vay đặc biệt là 0%/năm (sửa đổi khoản 1 Điều 193), nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá đây là một chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, thể hiện rõ vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong việc hỗ trợ các tổ chức tín dụng đang trong tình trạng đặc biệt khó khăn, nhằm giữ vững an toàn của hệ thống tài chính – ngân hàng.
Tuy nhiên, quy định mức lãi suất 0%/năm mà không gắn với điều kiện áp dụng cụ thể có thể dẫn tới lạm dụng chính sách, tạo ra rủi ro, làm sai lệch môi trường cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng và tăng áp lực lên ngân sách quốc gia. Quy định này cũng có khả năng mâu thuẫn với nguyên tắc thị trường, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước nếu không có cơ chế kiểm soát.
Đại biểu Nguyễn Hữu Thông (Bình Thuận) đề nghị cần quy định cụ thể về mức lãi suất 0% chỉ áp dụng cho tổ chức tín dụng thuộc diện kiểm soát đặc biệt, tái cơ cấu bắt buộc hoặc có ảnh hưởng hệ thống đến sự ổn định tài chính quốc gia. Đồng thời, bổ sung cơ chế giám sát, công khai và đánh giá hiệu quả việc sử dụng nguồn vay đặc biệt này.
Theo đại biểu Nguyễn Hải Nam (TP Huế), chúng ta nên quy định cụ thể về tiêu chí, điều kiện, quy trình, thủ tục, quy mô và hạn mức vay. Vì nhu cầu vay đặc biệt không nhỏ nên cần cân đối nguồn lực của NHNN, việc này có thể làm thu hẹp dư địa chính sách tiền tệ và ảnh hưởng nhu cầu vốn của nền kinh tế.
“Dù là khoản vay đặc biệt, đây vẫn là hoạt động cho vay, có rủi ro tín dụng nên khi quy định quyền này cần đi kèm với trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan”, đại biểu Nguyễn Hải Nam nêu quan điểm.
