Dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi): Bổ sung chế tài với hành vi "bỏ cọc" và trục lợi đấu giá

Sáng ngày 19/10, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI nghe Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Thêm nhiều quy định chặt chẽ khi tham gia đấu giá

Dự thảo quy định, đối với trình tự, thủ tục đấu giá tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá, chỉ yêu cầu niêm yết tại UBND cấp xã với tài sản là bất động sản. Với tài sản này yêu cầu nâng tỉ lệ tiền đặt trước lên từ 20 - 50% giá khởi điểm trong đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân.

các đại biểu tham gia kỳ họp sáng ngày 19/10.

Dự thảo luật bổ sung quy định người tham gia đấu giá đã nộp hồ sơ, tiền đặt trước hợp lệ và tham dự phiên đấu giá thì được coi là đã đồng ý trả giá với giá ít nhất bằng với giá khởi điểm, nhằm hạn chế tình trạng “cò mồi”, người không có nhu cầu mua thực sự vẫn tham gia đấu giá để trục lợi.

Bên cạnh đó, dự thảo đưa ra chế tài xử lý với người trúng đấu giá trong một số trường hợp. Cụ thể, cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất ở đối với cá nhân trúng đấu giá nhưng “bỏ cọc”.

Quy định này nhằm góp phần khắc phục tình trạng tham gia đấu giá để trục lợi, gây ảnh hưởng xấu đến thị trường bất động sản.

Dự thảo bổ sung thêm chế tài là người trúng đấu giá có vi phạm dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy thì không được nhận lại khoản tiền đặt cọc. Quy định này nhằm đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do kết quả đấu giá bị hủy.

Cụ thể, dự thảo quy định người trúng đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp Nhà nước giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai, quyền khai thác khoáng sản theo quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản vi phạm nghĩa vụ thanh toán tiền trúng đấu giá dẫn đến quyết định phê duyệt kết quả đấu giá bị hủy, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm thì bị cấm tham gia đấu giá đối với loại tài sản đó trong phạm vi toàn quốc từ 6 tháng đến 5 năm.

Ngoài ra, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về các hành vi bị nghiêm cấm, quyền, nghĩa vụ của đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu gia tài sản, xem tài sản, địa điểm đấu giá tài sản, sử dụng tài khoản định danh khi tham gia đấu giá, sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 khi tham gia đấu giá trực tuyến đấu giá không thành, quyền, nghĩa vụ của người có tài sản đấu giá, người trúng đấu giá.

“Lá chắn” pháp lý vững chắc

Góp ý vào Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) tại tổ, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến (đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) đồng tình về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các luật trong lĩnh vực tư pháp và bổ trợ tư pháp. Việc sửa đổi đồng bộ các luật trọng tâm trong lĩnh vực tư pháp và bổ trợ tư pháp lần này có ý nghĩa chiến lược đặc biệt.

Đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến tham gia góp ý vào dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) tại phiên họp tổ, sáng ngày 19/10.

Theo đại biểu, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, thương mại điện tử bùng nổ cùng yêu cầu vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc đổi mới thể chế là đòi hỏi khách quan để hoàn thiện “lá chắn” pháp lý vững chắc. Qua đó, vừa nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phân cấp, phân quyền sát thực tiễn cơ sở, vừa bảo đảm an toàn xã hội, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Tuy nhiên để các dự thảo luật thực sự đi vào thực tế cuộc sống, góp phần đáp ứng yêu cầu mới, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến cho rằng, Luật bổ sung 2 điều mới Đấu giá trực tuyến và Cổng Thông tin điện tử Đấu giá tài sản quốc gia (Điều 42, Điều 43b) là rất cần thiết. Tuy nhiên, trong bối cảnh thương mại điện tử và chuyển đổi số phát triển nhanh chóng, quy định cần mở rộng và làm rõ tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật, an toàn thông tin cho Trang thông tin điện tử đấu giá trực tuyến của các tổ chức hành nghề.

Đấu giá trực tuyến không chỉ là công cụ hỗ trợ mà sẽ trở thành phương thức chủ đạo. Nếu hạ tầng kỹ thuật thiếu chuẩn hóa hoặc không minh bạch, rủi ro quân xanh - quân đỏ công nghệ cao (sử dụng bot/AI trả giá) sẽ rất khó kiểm soát.

Do đó, cần quy định rõ cơ chế đồng bộ dữ liệu theo thời gian thực giữa Cổng thông tin điện tử quốc gia và sàn của các tổ chức đấu giá nhằm tránh nghẽn mạng, thao túng dữ liệu hoặc can thiệp kỹ thuật.

Về vấn đề đặt cọc và xử lý vi phạm nghĩa vụ thanh toán (qui định tại Điều 39, Điều 70, Điều 72) của Luật, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến nêu quan điểm, cần phân loại mức tiền đặt trước linh hoạt hơn đối với các dự án lớn (có thể áp dụng mức tiệm cận tối đa hoặc tăng tiền phạt vi phạm hợp đồng) để hạn chế tình trạng “bỏ cọc đầu cơ” làm lũng đoạn thị trường bất động sản. Đồng thời mở rộng chế tài cấm tham gia đấu giá sang các loại tài sản công quan trọng khác (như quyền sử dụng tần số, tài sản công giá trị lớn). Vì tình trạng đẩy giá đất cao bất thường rồi bỏ cọc thời gian qua gây hệ lụy xấu đến môi trường đầu tư, định giá đất và ngân sách nhà nước.

Liên quan đến nội dung Chuẩn hóa nguồn nhân lực và điều kiện hành nghề (tại Điều 9, Điều 10, Điều 11), đại biểu đề nghị bổ sung trong chương trình bồi dưỡng bắt buộc, cần cập nhật khối kiến thức về kỹ năng đấu giá trên nền tảng số, pháp luật quốc tế về đấu giá xuyên biên giới và đạo đức hành nghề số.

Đồng thời, bổ sung quy định về “Đấu giá tài sản số và Tài sản mã hóa/Tài sản ảo” (Thêm 01 Điều mới vào Chương II - Tài sản đấu giá): Quy định nguyên tắc đấu giá các loại tài sản phát sinh từ nền kinh tế số (như tài sản gắn với công nghệ Blockchain, quyền sở hữu trí tuệ số, tên miền, dữ liệu số có giá trị kinh tế...).

Vì thương mại điện tử và kinh tế số đang bùng nổ, xuất hiện nhiều loại tài sản phi truyền thống. Luật cần có quy định khung mang tính mở để không bị lạc hậu khi các luật chuyên ngành khác thể chế hóa tài sản số.

Cần phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền phê duyệt, kiểm tra, thanh tra hoạt động đấu giá tài sản cho chính quyền cấp tỉnh/xã; Quy định rõ việc kết nối liên thông dữ liệu giữa Cơ quan quản lý đất đai/Cơ quan tài chính địa phương với Hệ thống đấu giá trực tuyến quốc gia. Từ đó, sẽ tinh gọn bộ máy, giảm bớt tầng nấc trung gian, giúp chính quyền địa phương phản ứng nhanh chóng, nắm sát tình hình thực địa đối với các cuộc đấu giá quyền sử dụng đất, tài sản công trên địa bàn.

Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế “Xác thực danh tính số (eKYC) và Thanh toán trực tuyến qua tài khoản đảm bảo” (Bổ sung vào Điều 43b về Trình tự, thủ tục đấu giá trực tuyến): Bắt buộc tích hợp xác thực tài khoản qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID/eKYC) đối với cá nhân, tổ chức đăng ký tham gia đấu giá trực tuyến; Quy định việc nộp tiền đặt trước thông qua tài khoản phong tỏa/tài khoản ký quỹ điện tử tự động tại ngân hàng thương mại, liên thông trực tiếp với hệ thống đấu giá.

“Quy định trên nhằm triệt tiêu hoàn toàn tình trạng thông đồng, dùng “quân xanh quân đỏ” ảo, mạo danh cá nhân/doanh nghiệp để tham gia đấu giá; đảm bảo tính minh bạch, công khai tuyệt đối trong giao dịch thương mại điện tử”, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến nhấn mạnh.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn ĐBQH TP Hải Phòng), việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản cần hướng đến mục tiêu phân bổ tài sản, nguồn lực công khai, cạnh tranh và hiệu quả, thay vì chỉ chú trọng mức giá trúng đấu giá.

Đấu giá nhằm đạt giá trúng cao nhất trong một phiên đấu giá, hay nhằm phân bổ tài sản và nguồn lực một cách công khai, cạnh tranh và hiệu quả. Giá trúng cao chỉ là tín hiệu tích cực khi phản ánh cạnh tranh thực chất và được thanh toán đầy đủ. Không thể coi một cuộc đấu giá là thành công nếu người trúng bỏ cọc, tài sản bị bỏ hoang hoặc giá trúng bị lợi dụng để gây nhiễu thị trường.

Đấu giá là cơ chế phát hiện giá, không phải công cụ điều tiết thị trường. Những công cụ điều tiết như nguồn cung đất, thuế, tín dụng thuộc phạm vi điều chỉnh của các luật khác. Vì vậy, Luật Đấu giá tài sản cần bảo đảm tính trung tính về giá, không làm gia tăng những méo mó của thị trường, đồng thời minh bạch dữ liệu để phục vụ công tác quản lý, điều tiết.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị Chính phủ bổ sung số liệu về tình trạng bỏ cọc, hủy kết quả đấu giá và số tiền thực thu, thay vì chỉ thống kê số cuộc đấu giá và chênh lệch giữa giá khởi điểm với giá trúng. Đây là những chỉ tiêu cần thiết để đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động đấu giá, nhất là đối với quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản.