Một chuyến thăm nhiều dấu ấn
Nhận lời mời của Nhà nước Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã thăm chính thức Nhật Bản. Đây là chuyến thăm đầu tiên của đồng chí Tô Lâm tới Nhật Bản trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, và cũng là chuyến thăm của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới đất nước này sau 11 năm.
Nghi thức đón tiếp nói lên nhiều điều. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Phu nhân được Nhà vua và Hoàng hậu Nhật Bản hội kiến, chiêu đãi tại Hoàng Cung. Tổng Bí thư hội đàm với Thủ tướng Takaichi Sanae, phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản, thăm tỉnh Kanagawa, gặp lãnh đạo các chính đảng, tập đoàn, trường đại học, viện nghiên cứu và đại diện các tổ chức hữu nghị. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, phía Nhật Bản dành sự đón tiếp trọng thị với nhiều biệt lệ, thể hiện sự coi trọng vị thế của Việt Nam và quan hệ giữa hai nước.
Kết quả quan trọng nhất là Tuyên bố tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản. Hai nhà lãnh đạo nhất trí đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, thiết lập năm 2023, lên tầm cao mới trên tinh thần “Đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi, vì tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường”. Việt Nam coi Nhật Bản là đối tác ưu tiên trên nhiều lĩnh vực. Nhật Bản coi Việt Nam là đối tác ưu tiên trong triển khai chính sách đối ngoại và Chiến lược tăng trưởng mới của mình.
![]() |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân hội kiến Nhà vua và Hoàng hậu Nhật Bản. |
Điểm đáng chú ý nằm ở chữ “đồng kiến tạo”. Bộ trưởng Lê Hoài Trung chỉ ra sự thay đổi trong cách tiếp cận: Trước đây ta chủ yếu sản xuất một số mặt hàng rồi xuất khẩu, còn trong giai đoạn tới hai nước cùng nghiên cứu, cùng phát triển, cùng sản xuất và cùng tìm nguồn cung, qua đó tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Tuyên bố xác định bốn trụ cột hợp tác gắn bó với nhau: khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; liên kết chuỗi sản xuất và cung ứng; tài chính, đầu tư và hỗ trợ phát triển. Đi kèm là những cam kết cụ thể. Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam đào tạo 250 tiến sĩ bán dẫn và đóng góp vào mục tiêu 100 tiến sĩ trí tuệ nhân tạo đến năm 2030. Hai bên thúc đẩy 15 dự án năng lượng trong khuôn khổ Cộng đồng châu Á phát thải ròng bằng 0. Chuyến thăm cũng chứng kiến 11 thỏa thuận giữa các bộ, ngành, địa phương và khoảng 60 thỏa thuận giữa các doanh nghiệp.
Từ viện dưỡng lão Tokyo nghĩ về tuổi già Việt Nam
Trong chương trình chuyến thăm, ngày 11/11, bà Ngô Phương Ly, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đã thăm Viện dưỡng lão Meguro Chuo no Ie của Tổ chức phúc lợi xã hội Hoyukai tại Tokyo, cùng bà Obuchi Yuko, Chủ tịch Liên minh nghị sỹ hữu nghị Nhật Bản - Việt Nam.
Viện đi vào hoạt động từ tháng 7/2019 với 84 phòng đơn, chia thành 7 đơn vị sinh hoạt, để mỗi cụ sống như ở chính nhà mình. Mỗi đơn vị có phòng sinh hoạt chung, bếp nhỏ và đội ngũ nhân viên phụ trách riêng, nhờ đó người chăm sóc hiểu rõ thói quen và tính cách của từng cụ. Phu nhân đánh giá đây là cách làm hay, bởi ở tuổi già, sức khỏe tinh thần có ý nghĩa không kém sự hỗ trợ về y tế hay thể chất. Phu nhân cũng trao quà, gửi lời chúc sức khỏe, bình an tới các cụ.
Nhân dịp này, Phu nhân nhắc đến chữ hiếu và chữ nghĩa chung của hai dân tộc: Người Việt có câu “Uống nước nhớ nguồn”, người Nhật có Ngày Kính lão vào tháng 9 hằng năm. Chăm sóc người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ xã hội mà còn là cách bày tỏ lòng biết ơn với những thế hệ đã làm nên cuộc sống hôm nay.
Điều làm nhiều người xúc động là cuộc gặp với các nhân viên Việt Nam. Trong 529 nhân viên nước ngoài của Hoyukai, có 82 người Việt. Phu nhân hỏi han công việc và cuộc sống xa gia đình của các cháu, nhắn nhủ các cháu tiếp tục học hỏi, nâng cao chuyên môn để khẳng định năng lực của người Việt. Phu nhân cho rằng những gì lao động Việt Nam học được hôm nay không chỉ góp phần hỗ trợ xã hội Nhật Bản, mà mai sau còn có thể phục vụ chính xã hội Việt Nam. Việt Nam vẫn trong thời kỳ dân số vàng nhưng đang già hóa nhanh và tỷ lệ sinh giảm. Nhật Bản đã đi trước và có những kinh nghiệm đáng tham khảo trong ứng phó với bài toán này.
Đáp lại, Chủ tịch Hoyukai cho biết tổ chức mong muốn từng bước nghiên cứu, hướng tới phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam, trao đổi với các cơ quan, đối tác địa phương để xây dựng mô hình phù hợp với văn hóa và nếp sinh hoạt của người Việt.
Hình ảnh ấy phù hợp với nội dung trong Tuyên bố tầm nhìn chung. Lãnh đạo hai nước nhất trí tăng cường hợp tác y tế, ứng phó với già hóa dân số, gồm cả chăm sóc dài hạn, trên cơ sở Bản ghi nhớ trong khuôn khổ Sáng kiến sức khỏe châu Á. Hai bên cũng khẳng định tầm quan trọng của chăm sóc y tế toàn dân. Phía Nhật Bản cam kết tăng cường nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và kiến thức, đào tạo nhân lực y tế, hỗ trợ kỹ thuật trong xây dựng chính sách y tế và chăm sóc sức khỏe.
Với Việt Nam, đây là một tín hiệu đáng mừng. Số người cao tuổi tăng lên từng năm, nhu cầu khám chữa bệnh, chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại cộng đồng ngày càng lớn. Học hỏi những mô hình chăm sóc lấy con người làm trung tâm, đào tạo đội ngũ điều dưỡng có tay nghề, có tấm lòng là cách chuẩn bị cho một xã hội già hóa nhưng vẫn khỏe mạnh, hạnh phúc. Dĩ nhiên, mọi mô hình học được đều cần điều chỉnh cho phù hợp với truyền thống “kính lão đắc thọ”, với nếp sống gia đình nhiều thế hệ của người Việt. Người già Việt Nam không chỉ cần được chăm sóc về thể chất mà còn cần được sống giữa con cháu, hàng xóm, làng xóm của mình.
Quyền lợi của người lao động và cộng đồng người Việt
Hai bên cũng nhất trí phối hợp giải quyết các vấn đề phát sinh trong phái cử và tiếp nhận lao động, thúc đẩy đàm phán để sớm ký Hiệp định Việt Nam - Nhật Bản về bảo hiểm xã hội, và khởi động tham vấn về hợp tác lãnh sự. Đồng thời, hai bên nhấn mạnh việc nâng cao nhận thức của người dân về tuân thủ pháp luật nước sở tại. Với những gia đình Việt Nam có con em xa xứ, đó là những điều thiết thực: con em được bảo vệ quyền lợi, yên tâm lao động, và khi cần thì có sự hỗ trợ từ phía nhà nước.
Về giao lưu nhân dân, hai nước sẽ tổ chức Diễn đàn hợp tác địa phương lần thứ 3 vào năm 2027 và xác định 2027-2028 là Năm Du lịch Việt - Nhật, hướng tới kỷ niệm 55 năm quan hệ ngoại giao. Nhiều bậc cao niên có thể sẽ có dịp sang thăm con cháu, thăm vùng đất hoa anh đào.
Tự chủ, tự cường và hòa bình
Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh tình hình quốc tế, khu vực có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp. Vì vậy, “tự chủ chiến lược” và “tự cường” được nhắc nhiều lần trong Tuyên bố. Một đất nước muốn đi xa phải dựa vào nội lực, đồng thời biết chọn những người bạn đáng tin cậy để cùng đi. Hai bên cũng khẳng định tăng cường phối hợp tại Liên hợp quốc, APEC, ASEAN, tiểu vùng Mê Công, ủng hộ giải quyết các vấn đề bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Nhật Bản bày tỏ ủng hộ Việt Nam đăng cai thành công Năm APEC 2027. Hòa bình, ổn định là điều thế hệ đi qua chiến tranh hiểu rõ hơn ai hết.
Một chuyến thăm thành công chỉ là điểm khởi đầu. Như Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh, điều quan trọng là chuyển hóa các cam kết thành chương trình, kế hoạch, dự án cụ thể với mục tiêu, lộ trình và trách nhiệm rõ ràng, thường xuyên rà soát, đôn đốc để kịp thời tháo gỡ khó khăn.
Sự tin cậy giữa hai dân tộc không phải ngày một ngày hai mà có. Đó là kết quả của nhiều thập kỷ hợp tác, từ những dự án ODA đầu tiên, những công trình hạ tầng, những khu công nghiệp, đến hàng chục nghìn lưu học sinh, thực tập sinh, kỹ sư, điều dưỡng Việt Nam đang đóng góp tại Nhật Bản. Quan hệ Việt - Nhật đã đi từ những bước đầu e dè đến mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Chính những người đi trước đã gieo hạt, để hôm nay hai nước có thể cùng nhau “đồng kiến tạo”.
Người cao tuổi Việt Nam không chỉ là người thụ hưởng thành quả của quan hệ đối ngoại, mà còn là cầu nối quý giá. Các cụ gìn giữ truyền thống hiếu học, cần cù, coi trọng chữ tín mà hai dân tộc đều trân trọng. Các cụ cũng là người khuyên bảo con cháu học tập, làm ăn nơi xứ người biết giữ gìn hình ảnh người Việt Nam, tuân thủ pháp luật nước sở tại, và động viên con cháu trong nước học giỏi để tham gia sâu hơn vào các chương trình hợp tác mà hai nước đặt ra.
Mỗi dự án được khởi công, mỗi thỏa thuận được thực hiện, mỗi suất học bổng trao cho một người trẻ, mỗi điều dưỡng viên Việt Nam học được một kỹ năng chăm sóc tận tâm là một viên gạch góp phần xây đắp tình hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản. Đó cũng là cách để chúng ta để lại cho con cháu một đất nước tự chủ, tự cường, một khu vực hòa bình và một tương lai rộng mở.

