Những khuôn mặt thân quen trôi qua trôi lại từ ngày này sang ngày khác. Vài con người không rõ ngóng đợi gì thường ngồi ngoài hiên nhà trong màn sương bảng lảng. Chỉ một lúc nữa thôi xe sẽ dừng trước cánh cổng sắt đã hoen rỉ ọp ẹp. Thuần ngó chừng bà già còn bận tước lá dong, chẻ nắm lạt giang, hay đang vo gạo ngoài thềm giếng. Thuần đoán chắc bà già còn nhiều việc phải làm chưa thể dứt ra được mà đi nên đóng cửa xe ra hiệu cho anh tài lăn bánh. Chuyến xe này cả năm chỉ ghé đến một lần. Dường như cũng chỉ tha thiết dừng trước cánh cổng đó rồi sẽ đi một mạch lên tận Lào Cai trả khách về bến cuối. Có ông già năm nào cũng ra ngóng chuyến xe cuối cùng, chờ đến khi không còn ai bước xuống mới lặng lẽ quay đi. Thuần giả vờ không nhìn thấy tấm lưng đơn độc ấy đang tan ra trong sương. Xứ này nhiều sương đến mức người ta không thấy được mắt nhau nên buồn vui cũng hóa thành ảo ảnh…
Ông già là bạn nhậu lâu năm của Thuần. Nhất là vào mùa lạnh, người ta cần đến vài chén rượu cho ấm người lên. Hoặc đó chỉ là cái cớ để những con người cô đơn ngồi lại với nhau. Đĩa lạc rang cả vỏ, mấy con cá khô hay ít táo xanh cùng với đĩa muối rang cũng trở thành mồi nhậu. Hôm nào Thuần kiếm được món lạ thì cuộc nhậu kéo dài, bởi sẽ có nhiều chuyện để nói với nhau hơn là loanh quanh buồn cũ. Nhưng kiểu quái nào ông bạn già cũng tìm cách kéo câu chuyện tận đẩu đâu về gần ngay trước mắt. Như khi ngồi nhâm nhi với canh rau sắn ngâm chua, thứ đặc sản của vùng quê đất Tổ. Ông ngồi tựa cột, duỗi đôi bàn chân nhăn nheo thò ra khỏi ống quần thun ngắn ngủn và bắt đầu kể. Những năm bảy mươi, khi đó ông còn trẻ, bà còn thanh xuân lắm. Trong những ngày buôn chuyến rong ruổi khắp nơi, họ từng ghé xin cơm ở một ngôi nhà nhỏ ven đường. Bữa cơm toàn ngô độn, ăn với canh rau sắn ngâm chua nấu kèm với tép đồng. “Cũng vị chua thế này nhưng không hăng như chú em nấu đâu. Nấu chưa kĩ thế này ăn say bỏ chỏng. Tôi nhớ bà ấy còn khen mãi cái vị ngọt của mấy con cá săn sắt, rô ron”. Lúc ngồi nhậu với mấy chiếc bánh pía mua trong một cửa hàng đặc sản miền Tây tại Hà Nội. Thuần kêu bánh gì ngọt phát khiếp, chỉ để dụ trẻ con chứ nhậu không thể hợp. Ông bạn già buồn thiu ngồi ước chi có bà ấy ở đây, ăn món này thích phải biết. Rồi có hôm ông bạn già ốm nằm li bì cả tuần trời chẳng chịu ăn uống gì. Thuần mua đâu đó được ít tổ yến loại rẻ mang về nấu cháo. Ai ngờ mới húp được vài thìa đã thấy ông sụt sùi. Nóng quá phải không chú? Nóng gì đâu, tự nhiên nghĩ không biết bà ấy có bao giờ được ăn món này không? Bát cháo yến đang bốc hơi trên tay Thuần bỗng nhiên thấy đắng. Cứ tưởng chỉ bọn trẻ yêu đương mới nhớ nhung mùi mẫn. Ai ngờ…
Minh họa Trần Nhương
Ông bạn già vạch kế hoạch “cướp vợ” suốt mấy chục năm mà chẳng có kết quả gì. Ấy là vì ông cứ lần chần mãi. Có lúc đã tính hay là cứ nhảy phóc lên xe, đến tận nơi, xông vào nhà, dắt bà đi trước thanh thiên bạch nhật. Nhưng nếu bà không chịu thì sao? Có khó gì, cùng lắm là bắt cóc như phim. Ấy là khi ông còn trẻ, nghĩ đến việc bế thốc người tình lên xe dễ như chơi. Chứ bây giờ xương cốt yếu rồi, đi có lúc còn không nổi thì bồng bế được ai. Giờ chỉ biết điện cho nhau rủ rê lên Lào Cai đẹp lắm. Tính dụ bà lên chơi vài ngày rồi giữ rịt. Nhưng bà kêu già rồi mắt tuy ham thấy mà chân không ham đi. Việc ở nhà không biết để cho ai, ông chồng nằm liệt một chỗ lẽ nào bỏ mặc. Nghe cũng có lí có tình nhưng mà ông bạn già vẫn tức. Bà ở bên người đó gần hết cuộc đời còn chưa đủ hay sao? Lúc trẻ trung đã chẳng được ở bên, giờ còn da bọc xương có lẽ nào cũng không đến lượt? Có hôm vừa uống rượu chỗ Thuần về đầu óc còn biêng biểng. Ông gọi cho bà lúc nửa đêm kêu tôi sắp chết đến nơi rồi bà có lên không thì bảo? Ai biết bà trả lời ra sao, vì hỏi xong câu đó ông lăn ra ngủ lúc nào không biết.
Xe Thuần ngày chạy một chuyến, thời gian không cố định. Thường thì năm giờ sáng đã xuất phát nhưng có hôm ông chủ nhậu say nằm ngủ li bì đến chín giờ mới hé mắt trông ra. Thuần không có vợ con. Đúng hơn là gã đã từng có vợ nhưng sống với nhau gần chục năm mà ông trời không cho một mụn con. Vợ Thuần ngày càng héo hon. Đàn bà không con như quả táo quắt khô rụng xuống cội sống đời câm lặng. Khám chữa đủ nơi, thuốc thang đủ kiểu. Tiền kiếm được bao nhiêu dắt díu nhau chạy chữa tứ phương. Vợ Thuần cam chịu, nỗi đau vón sỏi trong lòng mà không một lời ca thán. Là thằng đàn ông ngẫm lỗi tại mình mà đầy đọa giam cầm cả đời người con gái thấy không đành. Nên Thuần từng mượn rượu, vịn những cơn say để đuổi vợ đi. Hôm vợ đi rồi Thuần nhìn quanh nhà chỉ thấy mảnh bát vỡ, những vung nồi méo mó, tấm ảnh cưới đã ố vàng giờ cháy xém mất đầu cô dâu chú rể. Rượu lúc đấy mới thật sự ngấm. Ngả nghiêng cuộc đời thằng đàn ông đơn độc.
Từ đấy ông bạn già mới có người nhậu cùng. Chứ trước đây một giọt rượu Thuần cũng lắc đầu. Giờ không lấy rượu giải sầu thì biết làm gì cho hết ngày dài tháng rộng. Không đi làm thuê nữa, đất đai nhà cửa Thuần mang bán sạch lấy tiền mua xe chạy đường dài. Không lái được thì thuê người, đi cả ngày tối về ngủ vạ vật trên xe hoặc bạ đâu ngủ đấy. Thường thì sang nhà ông bạn già nâng lên đặt xuống vài li rồi lăn quay ra ngủ. Trời lạnh thì ông đắp cho manh áo, nóng thì mở toang cửa sổ hưởng gió trời. Trong giấc ngủ của một gã say Thuần vẫn còn nghe tiếng ông già hát nghêu ngao mấy câu của Thanh Tùng: Vắng em còn lại tôi với tôi/ Lá khô mùa này lại rơi/ Thương em mênh mông chân trời lạ/ Bơ vơ chốn xa xôi…
Thuần nghe mà càng muốn đi hơn. Những chuyến xe trôi đi khiến Thuần thấy đời mình nhẹ như cơn gió. Những quán lá dựng tạm ven đường hình như cũng giống gã.
* * *
Bà già ngồi trước hiên nhẹ nhàng nắn bóp tay chân cho chồng. Chồng bà từng là người đàn ông vạm vỡ, vác những bao thóc nặng, những thân cây to giờ co lại còn một nhúm ngồi gọn lỏn trên chiếc xe lăn. Bà nhìn chân tay chồng teo tóp chỉ còn da bọc xương mà lòng thắt lại. Kể từ hồi bị tai nạn khi đi vác gỗ thuê, ông gần như không muốn cất lời. Cái mặc cảm què quặt phải nằm ngồi một chỗ để vợ con phục vụ khiến ông câm lặng. Căn nhà nhỏ thường chỉ vang lên tiếng cốc chén, nồi xoong, tiếng xe lăn khô dầu kêu kin kít và tiếng bà độc thoại. Một con chó trông nhà, mấy chú gà con chiêm chiếp và lũ mèo hoang tìm đến cũng đủ vui. Ở góc sân luôn có tô cơm nguội, thường là cơm ông ăn thừa mang san sẻ với lũ gà hàng xóm. Ông ăn ít lắm, thường là ăn cho bà vui. Mỗi lần đi chợ mua có vài lạng thịt mà ông ăn mãi không hết. Cho đến khi những miếng thịt rang khô quắt queo thì ông thường bị nghẹn. Ông nghẹn nước mắt ứa ra, khó nhọc thở tựa như muốn trân trối điều gì. Bà vội vã lấy nước, vuốt ngực xoa lưng và mắng vốn mấy lời thương xót. Đứa con trai duy nhất xa nhà cũng đã mười năm. Nó chỉ trở về vào mỗi dịp lễ tết trong năm. Mang theo ít đồ ăn đóng hộp, mấy lọ thuốc ngoại và có khi cả con mèo Nhật, con chó Mỹ. Dù bà đã cố gắng chăm sóc cẩn thận mà chúng chỉ sống được ít ngày tự dưng bệnh rồi chết. Bà dặn con đừng mang về thêm bất cứ con vật gì nữa. Chúng cũng như con người vậy, đâu phải vứt đâu là sống đấy.
Ông già ngồi đó chỉ cảm nhận được mùa qua cái nắng hạ chói chang chiếu thẳng vào nhà, qua những đám lá thu bay vun lại cuối sân, qua đám sương mờ bảng lảng lạnh thấu những bức tường cũ mốc. Và giờ là mùa Xuân đã đến qua từng vạt nắng vàng mang theo hương hoa và mùi lá non dễ chịu. Một mầm non xanh nhỏ xíu đủ cứu rỗi thời gian in hằn trên thân xác già nua. Bà bỗng nhớ đến người tình đầu tiên. Mấy chục năm không gặp chắc giờ đã nhàu nhĩ lắm rồi. Bà của ngày xưa giờ tóc trắng, da nhăn, giấu vào đâu cũng không kín nổi những ngón tay gầy guộc. Ông giờ chắc cũng đã phải dùng răng giả để nhìn bớt móm. Muốn đọc sách có khi phải đeo kính. Mặc áo quần rộng thùng thình vì tay chân teo tóp lại. Ấy thế mà vẫn si tình vụng dại, chẳng khác gì năm tháng rất xưa. Quen nhau từ bé, mày tao chí tớ mòn răng. Hai mươi tuổi rủ nhau bỏ làng đi buôn khi đời sống quá nghèo và không gian tù túng. Thử tưởng tượng mà xem, những năm tháng trẻ trung đã cùng nhau bôn ba khắp nơi. Từng hôn nhau khi tàu vừa rời ga. Từng ôm chặt lấy nhau che chở bờ vai gầy giữa mùa gió dữ. Từng bón cho nhau thìa cháo sắn mong cho qua cơn sốt giữa đêm thâu. Từng hứa với nhau sẽ đi cuối đất cùng trời. Giờ vẫn cái tính ngông cuồng ông già đó định rủ bà bỏ trốn. Bà hỏi trốn đi đâu? Ông cười khà khà, miễn là có nhau đi đâu chẳng được. Nhưng bà đâu thể đi. Bà ở lại làm đôi chân của chồng, đi quanh quẩn từ nhà ra giếng. Mặc ông già đó muốn trách sao cũng chịu. Thế giới của bà giờ chỉ thu hẹp lại sau cánh cổng ọp ẹp kia thôi…
Nhưng có hề chi… Khi mà ông chịu để bà đẩy xe trôi ra ngoài cánh cổng sắt ọp ẹp rồi đi dạo trên con đường mùa Xuân tươi non trong thị trấn. Chiếc xe lăn thỉnh thoảng lại xóc nảy lên, ông nhà thường vô thức khua tay ra trước mặt. Như muốn vén màn sương mỏng để nắng ùa vào tràn ngập khuôn mặt đang giãn ra vừa vặn một nụ cười. Ông bạn già của Thuần đã bắt gặp đúng khoảnh khắc ấy khi ngồi áp mặt vào cửa kính xe dõi tìm bạn tình. Xe trôi chậm nên mọi thứ diễn ra trước mắt cũng như một thước phim quay chậm. Rõ ràng và chân thực đến mức ông bạn già kịp nhìn thấy ánh mắt vừa hạnh phúc vừa thanh thản của bà. Thuần không biết ông bạn liệu đã tỉnh cơn say, nhưng nghe thấy tiếng lòng ông rưng rức như muốn khóc. Khác với mấy năm trước, ông hùng hồn vạch ra các kiểu kế hoạch “bắt cóc” người yêu để rồi cũng lãng quên trong những cơn say. Thì năm nay ông lại mượn một cơn say khật khưỡng bước lên xe khoát tay đòi bao cả chuyến chỉ để đi về nơi có người thương. Trong đời ai cũng có ít nhất một lần can đảm. Ví như ông bạn già đã can đảm để yêu. Thuần hỏi giờ thì tính sao? Có định nhảy xuống bắt cóc người yêu như phim hành động? Bạn già phẩy tay, thôi bỏ đi chú em, người ta đang hạnh phúc cơ mà.
Chuyến xe đưa ông bạn già và Thuần rời khỏi thị trấn đúng lúc trời bỗng nhiên bừng nắng. Nắng vàng tươi, lấp lánh như những cánh mai nở lác đác ngoài hàng rào đá ong của một ngôi nhà nhỏ. Cây mai như cũng đi lạc từ phương Nam ra xứ Bắc. Giống như chuyến xe này năm nào cũng một lần tách khỏi tuyến đường chính để đi lạc đến đây.
Truyện ngắn của Vũ Thị Huyền Trang
