Xây dựng "kho chung" bảo vệ vật chứng
Đại biểu Bùi Mạnh Khoa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (đoàn Thanh Hóa) cho biết, qua theo dõi, giám sát công tác thi hành án, trong đó có nhiệm vụ bảo quản, xử lý vật chứng trong nhiều năm cho thấy, pháp luật hiện nay đang quy định, vật chứng được lưu giữ tại kho của cơ quan Công an (ở giai đoạn điều tra, truy tố), sau đó được chuyển sang kho của cơ quan THADS (ở giai đoạn xét xử, thi hành án), khi xử lý tịch thu, sung công (sau khi thụ lý tổ chức thi hành án) thì cơ quan THADS phải chuyển giao cho cơ quan tài chính cùng cấp.
 |
| Đại biểu Bùi Mạnh Khoa cho rằng, cần xây dựng "kho chung" để bảo vệ vật chứng. |
Như vậy, một vật chứng phải được di chuyển 03 lần qua 03 hệ thống kho (ban đầu được tiếp nhận, bảo quản tại kho của cơ quan điều tra, sau đó được chuyển đến kho của cơ quan THADS và về nguyên tắc phải tiếp tục được di chuyển từ kho của cơ quan THADS sang cơ quan tài chính cùng cấp).
“Với việc di chuyển vật chứng và tồn tại các kho bảo quản vật chứng ở các địa điểm phân tán khác nhau này có thể dẫn đến hư hỏng, thất lạc vật chứng và phát sinh chi phí vận chuyển, thuê nhân lực”, đại biểu Bùi Mạnh Khoa nói.
Hơn nữa, việc tồn tại song song các kho vật chứng thì chi phí bảo quản vật chứng do ngân sách nhà nước chịu là rất lớn nhưng giá trị thu về trong không ít vụ việc không bù đắp được chi phí bảo quản, có vụ việc phải mất thêm chi phí xử lý vật chứng khi Tòa án tuyên tiêu hủy vật chứng, gây lãng phí cho ngân sách nhà nước.
Đại biểu cho rằng, điều này không phù hợp với chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả: “không trùng lắp, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ để một tổ chức có thể đảm nhiệm nhiều việc, nhưng một việc chỉ do một tổ chức chủ trì và chịu trách nhiệm chính”, đại biểu nêu ý kiến.
Đại biểu cũng cho rằng, vật chứng đã đưa về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng bảo quản, khi thực hiện các thủ tục xử lý ở giai đoạn thi hành án (tịch thu tiêu hủy, sung công hoặc trả lại chủ sở hữu) được phối hợp thực hiện ngay tại kho ban đầu sẽ giảm thủ tục, giảm chi phí và thời gian xử lý vật chứng. Bên cạnh đó, không phát sinh thêm lực lượng bảo vệ chuyên nghiệp, hệ thống kho để giữ, bảo quản vật chứng tại cơ quan THADS, đặc biệt là đối với một số vật chứng là tài sản đặc thù, như ma túy, chất dễ cháy nổ… sẽ tiết kiệm cho ngân sách rất nhiều.
Theo báo cáo hàng năm của Bộ Tư pháp, cơ sở vật chất kho vật chứng của cơ quan THADS chưa đáp ứng yêu cầu về số lượng, chất lượng; không đồng bộ, nhiều nơi thiếu diện tích, xuống cấp, không đảm bảo an toàn, dễ hư hỏng, cháy nổ; gây khó khăn trong việc tiếp nhận, bảo quản, xử lý vật chứng, tài sản, không chủ động được thời gian trong công tác kiểm kê, xử lý vật chứng của các cơ quan THADS.
Do đó, việc dự thảo Luật sửa đổi quy định về bảo quản vật chứng, tại điểm đ khoản 1 Điều 90 Bộ luật Tố tụng hình sự theo hướng: vật chứng tiếp tục được lưu giữ tại kho của cơ quan Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cho đến khi bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật.
Quy định này nhằm hạn chế việc phải di chuyển vật chứng qua các kho khác nhau, gây tốn kém chi phí, nhân lực và nguy cơ mất mát, hư hỏng vật chứng; đồng thời, giúp bảo đảm an toàn vật chứng, nhất là đối với các loại vật chứng đặc thù như ma túy, vũ khí...; phù hợp với thực tế cơ quan THADS không có lực lượng chuyên nghiệp để bảo vệ vật chứng và Nhà nước không phải đầu tư ngân sách cho cả hai hệ thống kho như hiện nay.
Đại biểu Khoa đề nghị, chuyển những kho vật chứng mà cơ quan THADS đã được đầu tư xây dựng bên ngoài trụ sở về Bộ Công an để tiếp tục quản lý, sử dụng thống nhất. Đồng thời, sớm có lộ trình xây dựng kho chung giữa 03 cơ quan: cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan THADS và cơ quan tài chính để tiết kiệm kinh phí cho ngân sách nhà nước.
Làm rõ trách nhiệm các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phối hợp THADS
Góp ý về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong THADS, đại biểu Bùi Mạnh Khoa cho rằng, hiệu quả của hoạt động THADS không chỉ phụ thuộc vào cơ quan THADS, Chấp hành viên mà chịu sự tác động, ảnh hưởng rất lớn bởi sự chấp hành của đương sự và sự phối hợp, thực hiện trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Bên cạnh các đương sự là người có nghĩa vụ chấp hành nghiêm bản án, quyết định thì cần có những quy định trong Luật để khẳng định vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện nghiêm chỉnh bản án, quyết định, các yêu cầu, đề nghị của cơ quan THADS, Chấp hành viên.
Nếu chỉ quy định một cách chung chung thì sẽ khó thực hiện, cần chỉ điểm rõ tên một số cơ quan, tổ chức, cá nhân thường xuyên phải thực hiện các công việc liên quan đến THADS.
Theo đại biểu Khoa, tại Điều 14, cần quy định rõ: Kho bạc nhà nước, ngân hàng và tổ chức tín dụng khác, Bảo hiểm xã hội, cơ quan đăng ký tài sản, đăng ký giao dịch bảo đảm trong thi hành án dân sự, cơ quan công an, cơ quan, tổ chức được giao theo dõi, quản lý người đang chấp hành án hình sự, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm thực hiện nghiêm chỉnh và kịp thời bản án, quyết định;
Các quyết định về thi hành án, văn bản, yêu cầu, đề nghị của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên trong việc xác minh điều kiện thi hành án, áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án và các hoạt động khác trong quá trình tổ chức thi hành án theo quy định của pháp luật.
Đây cũng là các quy định của Luật THADS hiện hành (trong các quy định cụ thể ở từng Điều luật và đặc biệt tại các Điều từ 173 đến 180 Luật THADS 2008). Bên cạnh chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp thì Ủy ban nhân dân tỉnh, xã đóng vai trò rất lớn đến hiệu quả của hoạt động THADS. Do đó, vẫn cần đưa một số nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng của UBND các cấp trong các Điều 173, 175 Luật THADS hiện hành vào Dự thảo Luật.
Đại biểu Bùi Mạnh Khoa đề nghị, các nhiệm vụ cụ thể sẽ do Chính phủ quy định.
Trong đó, UBND cấp tỉnh có các nhiệm vụ, quyền hạn:
Thực hiện quản lý nhà nước về văn phòng thi hành án dân sự, Thừa hành viên tại địa phương; Chỉ đạo việc tổ chức phối hợp các cơ quan có liên quan trong thi hành án dân sự trên địa bàn; giải quyết kịp thời những vướng mắc, khó khăn phát sinh trong việc phối hợp giữa các cơ quan có liên quan trong thi hành án dân sự.
Với UBND cấp xã trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn có trách nhiệm:
Chỉ đạo phối hợp với Chấp hành viên và cơ quan thi hành án dân sự trong việc thông báo thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án và các nhiệm vụ khác về thi hành án dân sự trên địa bàn;
Giải quyết kịp thời những kiến nghị; vướng mắc, khó khăn phát sinh trong việc phối hợp giữa các thành viên Ủy ban nhân dân cấp xã, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thi hành án dân sự trên địa bàn;
Phối hợp tổ chức cưỡng chế thi hành án trên địa bàn theo đề nghị của cơ quan thi hành án dân sự; Tham gia Hội đồng tiêu hủy vật chứng theo đề nghị của cơ quan thi hành án dân sự.
