Siết chặt trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nợ công

Cơ chế trách nhiệm rõ ràng

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn TP.HCM) cho biết: “Thời gian qua, việc lập kế hoạch vay, trả nợ công chưa sát với thực tiễn. Thời hạn vay của các dự án rất khác nhau: có dự án 5 năm, 10 năm, 15 năm. Trong khi đó, kế hoạch vay, trả nợ lại được lập theo kỳ 5 năm do Chính phủ trình Quốc hội. Vì vậy, có sự chênh lệch giữa thời gian vay, trả nợ thực tế và kỳ kế hoạch, dẫn đến số liệu nghĩa vụ trả nợ chưa chính xác và có tình trạng vượt kế hoạch”.

Đại biểu Trần Anh Tuấn kiến nghị, khi tính nghĩa vụ trả nợ, cần tính theo nguyên tắc trung bình cộng tổng thể thời gian vay - trả, không nên cứng nhắc theo kỳ kế hoạch 5 năm. Cách tính này sẽ phản ánh đúng hơn chu kỳ thực tế của nợ công, cả trong nước và nước ngoài.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng giải trình trước Quốc hội một số ý kiến đại biểu quan tâm, sáng ngày 18/11

Đối với chỉ tiêu an toàn nợ công đại biểu cho rằng, chỉ tiêu này chưa thật phù hợp, bởi kim ngạch xuất khẩu thuộc sở hữu doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp FDI chiếm khoảng 70%. “Theo tôi, nên xem xét thay chỉ tiêu này bằng mức dự trữ ngoại hối quốc gia, vì đây mới là nguồn lực Nhà nước có quyền kiểm soát trực tiếp và gắn với khả năng chủ động trả nợ nước ngoài”, đại biểu Trần Anh Tuấn nói.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho hay, theo dự thảo, báo cáo nợ công được rút xuống còn báo cáo hằng năm và báo cáo theo chu kỳ 5 năm là hợp lý, bảo đảm an toàn trong quản lý nợ công.

Đối với nội dung, Bộ Tài chính có thể ủy quyền cho ngân hàng thương mại cho vay lại đối với đơn vị sự nghiệp công lập và các tổ chức tín dụng. Đại biểu Hòa cho rằng, điều này cần thiết vì ngân hàng thương mại có chức năng quản lý, theo dõi và kiểm soát dòng tiền cho vay.

Tuy nhiên, đại biểu Phạm Văn Hòa lo ngại: “Cho vay lại mà không ràng buộc trách nhiệm thì sẽ dẫn đến tình trạng buông lỏng quản lý. Ngân hàng phải chịu trách nhiệm liên đới đối với các khoản vay được ủy quyền, phải kiểm tra, giám sát, đôn đốc, theo dõi người vay giống như họ theo dõi hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường. Nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ không hề nhỏ nên phải có cơ chế trách nhiệm rõ ràng”.

Để bảo đảm tính thống nhất, trong các hoạt động quản lý nợ công một số đại biểu có ý kiến đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung 1 khoản, giao Chính phủ quy định, trách nhiệm của Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan, trong việc công khai đầy đủ và kịp thời, các thông tin, về nghĩa vụ nợ đã vay, tình hình sử dụng và tình hình trả nợ, để các cơ quan giám sát, thuận tiện theo dõi và giám sát việc sử dụng hiệu quả các nguồn vốn đã vay.

Đồng thời, cần tăng cường vai trò của Kiểm toán Nhà nước, các cơ quan thuộc Quốc hội, trong việc kiểm toán, giám sát việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc bình đẳng giữa các chủ nợ. Tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý nợ công, đặc biệt là trong việc đàm phán và hiểu biết về các điều khoản pháp lý quốc tế, để áp dụng nguyên tắc này một cách linh hoạt và hiệu quả.

Tháo gỡ vướng mắc, nâng cao hiệu quả nguồn vốn ODA

Với mong muốn dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công lần này sẽ đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của một số địa phương, trung ương đang “rất vướng” trong quá trình quản lý các dự án ODA, đại biểu Phạm Thị Thanh Mai, Đoàn ĐBQH Thành phố Hà Nội cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu lại quy định về giao chỉ tiêu vay và vay lại vốn ODA.

Đại biểu Thanh Mai phân tích, Điều 49 Luật Quản lý nợ công quy định mục đích vay của chính quyền địa phương gồm có hai nội dung: một là bù đắp bội chi của ngân sách địa phương và hai là vay để trả nợ gốc của ngân sách địa phương.

Tuy nhiên, từ thực tế của Thủ đô Hà Nội trong những năm gần đây, đại biểu cho biết, ở đầu kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, khi triển khai các dự án quan trọng quốc gia hoặc quan trọng của thành phố, quá trình tính toán kế hoạch Thành phố nhận thấy công tác chuẩn bị đầu tư có thể chậm so với 1, 2 năm đầu của kỳ kế hoạch trung hạn nhưng không đến mức bội chi.

“Tuy vậy thành phố vẫn được trung ương tính toán và phân bổ việc vay và giao chỉ tiêu vay nợ. Như vậy thì trong lúc mà chúng tôi bội thu thì vẫn phải có cái chỉ tiêu để vay lại này, chúng tôi thấy cái này cũng chưa thật sự là hợp lý. Đề nghị trong quá trình điều hành hoặc quy định có một cái điều khoản để giải quyết bất cập này” đại biểu Mai đề nghị,

Theo đại biểu Nguyễn Văn Thân (Đoàn Hưng Yên), Chính phủ cần công khai trước Quốc hội tổng mức vay là bao nhiêu, đưa vào kế hoạch như thế nào, lãi suất cụ thể ra sao, và hạn mức nợ quá hạn cho phép. Tránh tình trạng kéo dài âm thầm như trường hợp Vinashin trước đây, gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước.

“Năm nào Thủ tướng cũng phải chỉ đạo, thúc giục giải ngân đầu tư công. Về nguyên tắc, khi dự án được đưa vào kế hoạch thì phải có hồ sơ, có phương án rõ ràng, vậy tại sao mỗi năm lại đặt ra chỉ tiêu “phấn đấu giải ngân 30%, 50% hoặc cao hơn”? “Nếu chậm giải ngân thì trách nhiệm thuộc về cơ quan nào? Tiêu chí đánh giá ra sao? Việc chậm trễ dẫn đến nợ đọng, kéo theo phát sinh lãi vay mà ngân sách Nhà nước phải gánh. Đây là sự lãng phí rất lớn”, ông Thân nêu quan điểm.

Giải trình trước Quốc hội về những nội dung trên, ông Nguyễn Văn Thắng, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, bên cạnh việc kế thừa các nguyên tắc về cho vay lại địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập ở Luật quản lý nợ công năm 2017, luật này mở thêm nguyên tắc cấp phát cho đơn vị sự nghiệp công lập và địa phương.

Theo đó, Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, giao Chính phủ căn cứ vào mục tiêu điều hành để xác định các nguyên tắc có thể cấp phát từ nguồn vốn vay ODA và vay ưu đãi cho địa phương.

"Mục tiêu của Chính phủ là đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả giải ngân vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn này cho các địa phương, đặc biệt là đối với các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp", ông Nguyễn Văn Thắng nêu rõ.