Vấn đề hôm nay 20/11/2025 13:20
Tiếp tục Kỳ họp thứ 10, sáng ngày 20/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Giáo dục đại học (sửa đổi).
Thảo luận về dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Quang Huân (Đoàn đại TP Hồ Chí Minh) cho rằng, khái niệm “cơ sở giáo dục đại học” trong dự thảo luật bao gồm: Trường đại học, đại học vùng, đại học quốc gia, đại học đa lĩnh vực chưa hợp lý, bởi trong đại học quốc gia, đại học vùng có rất nhiều “cơ sở” bên dưới.
Nếu quan niệm các đại học lớn như các Tập đoàn hay Tổng công ty, được coi là ‘cơ sở’ thì với khái niệm, định nghĩa này, sẽ dẫn đến việc không quan tâm đến các đơn vị cơ sở bên dưới, vốn mới là nơi cần được tăng cường tự chủ.
 |
| Đại biểu Nguyễn Quang Huân phát biểu ý kiến vào dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) sáng ngày 20/11. |
Đại biểu Huân nhận định, chúng ta muốn đưa các trường đại học của chúng ta vào tốp 100 của thế giới bằng cách sáp nhập cơ học chưa chắc là cách hay. Chẳng hạn như Trường đại học Bách khoa Hà Nội khi phát triển mạnh lên thành một đại học và trong đại học ấy có nhiều trường con thì lúc đấy nó mới trở thành mạnh và mạnh nội lực. Nếu sáp nhập cơ học thì vô tình làm những cơ sở đang phát triển, lại trở thành không thể phát triển hoặc bé đi vì ít được quan tâm và nó không còn tự chủ được về tài chính.
Thực tế, một số trường đại học trước đây trước khi sáp nhập rất mạnh, nhưng sau khi sáp nhập lại không mạnh nữa, bởi vì nhà trường phải tự chủ tài chính, do không còn đủ sinh viên đầu vào đã phải hạ thấp tiêu chuẩn, do đó cơ sở đó kém đi chứ không phát triển.
“Nếu chúng ta không xác định đúng khái niệm về cơ sở giáo dục đại học, chúng ta sẽ tập trung các nguồn lực không đúng. Chúng ta sẽ không tập trung cho những tế bào, những cái nhỏ để làm cho cơ thể mạnh khỏe lên mà chúng ta lại tập trung cho những cái lớn như tập đoàn”, đại biểu Nguyễn Quang Huân cho biết.
Theo đại biểu Mai Văn Hải (Đoàn Thanh Hóa), quyền hạn và trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở khác có giáo dục đại học được quy định tại Điều 14 dự thảo luật, trong đó khẳng định nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm đi đôi với trách nhiệm giải trình. Thống nhất với quan điểm trên, nhưng đại biểu cho rằng, quy định như vậy thiếu tiêu chí định lượng để xác định mức độ tự chủ.
“Cần có tiêu chí đánh giá năng lực tự chủ của cơ sở giáo dục đại học, nhất là về công tác tài chính và tổ chức nhân sự. Bổ sung yêu cầu cơ sở tự chủ phải có hệ thống kiểm soát nội bộ, cơ chế kiểm toán độc lập và báo cáo giải trình định kỳ và công khai. Đồng thời, làm rõ mối quan hệ giữa quyền tự chủ của nhà trường với quyền quản lý của Nhà nước, của Bộ và địa phương để tránh hiểu tự chủ là tự do một cách tuyệt đối”, đại biểu Mai Văn Hải đề nghị.
Góp ý vào điểm c Khoản 2, Điều 14 dự thảo luật, đại biểu Mai Văn Hải cho rằng, dự thảo quy định cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm giải trình gắn với quyền tự chủ và trách nhiệm. Cụ thể, nhà đầu tư phê duyệt với cơ sở giáo dục đại học tư thục phù hợp với chiến lược giáo dục đại học nhằm đảm bảo nguyên tắc giải trình gắn với quyền tự chủ phòng ngừa rủi ro, đồng thời để Nhà nước làm tốt cơ chế hỗ trợ cơ sở giáo dục đại học tư thục.
Ban soạn thảo xem xét, bổ sung quy định và viết lại như sau: “Thực hiện sứ mệnh, chiến lược phát triển được cơ quan quản lý trực tiếp phê duyệt đối với cơ sở giáo dục đại học công lập, nhà đầu tư phê duyệt đối với cơ sở giáo dục đại học tư thục phù hợp với chiến lược giáo dục đại học. Đồng thời, nhà đầu tư có trách nhiệm công khai, minh bạch năng lực tài chính, nguồn vốn đầu tư, tình hình thực hiện cam kết đầu tư vào việc sử dụng các nguồn tài chính của nhà đầu tư, bảo đảm tính bền vững và hiệu quả trong hoạt động của cơ sở giáo dục đại học tư thục”, đại biểu Mai Văn Hải kiến nghị.
Nêu quan điểm vào dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga (Đoàn Quảng Trị) cho rằng, dự thảo cần rõ cơ chế tài chính, cơ chế đầu tư, sử dụng nguồn lực hiệu quả và không thể chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước mà phải huy động nguồn lực xã hội, đa dạng hóa nguồn lực xã hội.
Chúng ta cần cơ chế đặc thù vượt trội để đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là chưa có một khung pháp lý hoàn chỉnh về hợp tác công - tư trong giáo dục dẫn đến việc doanh nghiệp đầu tư vào trường công có thể gặp rủi ro về pháp luật.
Nguồn lực quan trọng và quyết định nhất đó là nội lực, con người, quản trị, thể chế. Vì vậy, chúng ta phải phát huy được sức mạnh của sự sáng tạo và tự chủ. Tự chủ là cơ chế nhưng cũng chính là lợi thế, là nguồn lực rất quan trọng, đem lại những hiệu quả nhanh và mạnh hơn cả đầu tư tiền bạc trực tiếp.
“Nếu không có một cơ chế vượt trội hơn cho tự chủ để tháo gỡ điểm nghẽn của việc thống nhất trong pháp luật về tự chủ thì chủ trương tự chủ dẫu rất hay cũng sẽ khó đi vào thực tiễn. Bên cạnh đó, nếu không khơi thông xã hội hóa và tự chủ thì không thể sáng tạo và rất khó để tạo nên nguồn lực để phát triển giáo dục đào tạo như tinh thần Nghị quyết 71 của Trung ương", đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga nêu rõ.
Theo Báo cáo thẩm tra dự án luật, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, dự thảo luật đã thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW trong việc bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục đại học không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính.
Tuy nhiên, cơ quan chủ trì thẩm tra cũng đề nghị giao Chính phủ có văn bản hướng dẫn riêng về tự chủ đại học; quy định rõ về mức độ tự chủ dựa trên năng lực quản trị, chất lượng giáo dục được kiểm định và năng lực tài chính của cơ sở giáo dục đại học.
Quy định rõ về quyền hạn, trách nhiệm của các bên liên quan trong giám sát hoạt động điều hành cơ sở giáo dục đại học khi chấm dứt hoạt động của hội đồng trường trong trường công lập; làm rõ vai trò, vị trí, chức năng một số đơn vị trong cơ cấu tổ chức của cơ sở giáo dục đại học như trường thuộc, phân hiệu, cơ sở sản xuất, hội đồng khoa học và đào tạo.
