Vấn đề hôm nay 27/10/2025 15:41
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, sáng 27/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của 04 dự thảo: Luật Dẫn độ; Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù; Luật Tương trợ tư pháp về hình sự; Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
Trong đó, riêng dự thảo Luật Tương trợ tư pháp về dân sự sau khi được tiếp thu, chỉnh lý có 04 chương, 38 điều và đã được Quốc hội thảo luận, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 9. Nội dung dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở sửa đổi, kế thừa các quy định tương trợ tư pháp trong lĩnh vực dân sự còn phù hợp của Luật Tương trợ tư pháp và các văn bản hướng dẫn thi hành, bổ sung các nội dung mới, đáp ứng các yêu cầu phát triển của hội nhập quốc tế và yêu cầu, đặc thù riêng của hoạt động tương trợ tư pháp về dân sự.
Về nguyên tắc tương trợ tư pháp (Điều 5) của dự Luật, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, dự thảo đã kế thừa nguyên tắc cơ bản nhưng chưa quy định rõ về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư, quyền nhân thân, phụ nữ, trẻ em theo Hiến pháp 2013 và Nghị định 13/2023/NĐ-CP của Chính phủ. “Các hoạt động thường liên quan thông tin cá nhân như hộ tịch, tài sản, thừa kế…, nếu thiếu thì dễ vi phạm quyền con người. Các nước EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đều coi đây là nguyên tắc bắt buộc”, đại biểu chia sẻ.
 |
| Các đại biểu thảo luận tại Hội trường, sáng ngày 27/10. |
Đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị bổ sung khoản 3 Điều 5 của dự thảo Luật: “Hoạt động tương trợ tư pháp về dân sự phải bảo đảm tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân; đặc biệt chú trọng bảo vệ phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác”.
Quan tâm đến nội dung tại Điều 5, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị) đề nghị Cơ quan soạn thảo cân nhắc, bổ sung nguyên tắc “có đi có lại” vào quy định tại Điều này.
Theo đại biểu, nguyên tắc “có đi có lại” từng được ghi nhận tại khoản 2 Điều 4 Luật Tương trợ tư pháp số 08/2007/QH12, song tại dự thảo Luật hiện nay không ghi nhận nguyên tắc này. Nguyên tắc “có đi có lại” là nguyên tắc cơ bản, quan trọng trong quan hệ quốc tế, được đa số các quốc gia trên thế giới công nhận cũng như được ghi nhận trong nhiều điều ước quốc tế hiện nay. Nguyên tắc này bảo đảm cho các quốc gia chưa ký kết các điều ước quốc tế với nhau vẫn có thể hợp tác với nhau trên các lĩnh vực trên cơ sở có đi có lại.
Theo Tờ trình của Chính phủ thì Việt Nam đã ký kết 18 hiệp định/ thỏa thuận tương trợ tư pháp về dân sự song phương với các quốc gia/vùng lãnh thổ và gia nhập 2 Điều ước quốc tế đa phương (Công ước tống đạt với 84 thành viên; Công ước thu thập chứng cứ với 66 thành viên).
“Trong điều kiện nước ta mới chỉ ký kết song phương với hơn 18 quốc gia/vùng lãnh thổ Hiệp định tương trợ tư pháp nêu trên, để đảm bảo hoạt động tương trợ tư pháp có cơ sở pháp lý, linh hoạt đối với các quốc gia mà nước ta chưa ký kết các Hiệp định tương trợ tư pháp về dân sự, đề nghị tiếp tục ghi nhận việc áp dụng nguyên tắc này tại dự thảo Luật hiện nay”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nêu quan điểm.
Tại dự thảo Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Tương trợ tư pháp về dân sự của UBTVQH có nêu: “Dự thảo Luật không quy định trực tiếp nguyên tắc “có đi có lại” trong tương trợ tư pháp về dân sự, mà tiếp cận linh hoạt hơn bằng việc bổ sung quy định về trường hợp yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự của nước ngoài có thể bị từ chối khi có căn cứ cho rằng phía nước ngoài không hợp tác thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự của Việt Nam (điểm a khoản 2 Điều 27). Quy định này tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam căn cứ vào từng trường hợp cụ thể để xem xét, quyết định việc áp dụng linh hoạt nguyên tắc “có đi có lại” trong thực hiện tương trợ tư pháp về dân sự với nước ngoài, bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân của Việt Nam, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này”.
Bày tỏ nhất trí với nội dung này, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Minh Tâm cho rằng,
"Cần luật hoá nguyên tắc này ở Điều 5, từ đó mới có cơ sở để áp dụng điểm a khoản 2 Điều 27 như Báo cáo đã đề cập ở trên. Do đó, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc nội dung này”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh.
Liên quan đến miễn hợp pháp hóa lãnh sự (Điều 8), một số ý kiến đại biểu cho rằng, dự thảo quy định miễn hợp pháp hóa lãnh sự đối với hồ sơ có chữ ký, con dấu cơ quan nước ngoài như Báo cáo tiếp thu, giải trình của UBTVQH đã nêu, tuy nhiên chưa rõ trường hợp hồ sơ điện tử với chữ ký số được quy định như thế nào?
 |
| Đại biểu Nguyễn Minh Tâm đoàn Quảng Trị |
Theo đại biểu Thạch Phước Bình, trong chuyển đổi số, Nhật Bản, Singapore, EU đã công nhận chữ ký điện tử trong tương trợ dân sự; nếu không mở rộng, Việt Nam gặp trở ngại giao dịch quốc tế. Vì vậy, địa biểu kiến nghị bổ sung đoạn sau vào khoản 1 Điều 8: “Hồ sơ, tài liệu tương trợ tư pháp được lập dưới dạng điện tử, có chữ ký số hoặc xác thực điện tử của cơ quan, người có thẩm quyền nước ngoài cũng được xem là hợp lệ và được miễn hợp pháp hóa lãnh sự”.
Liên quan đến các Điều 25, 34 của dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nhận thấy, dự thảo Luật bổ sung quy định cho phép cơ quan tố tụng hai bên có thể lấy lời khai trực tuyến. Đại biểu cho rằng, đây là các quy định cần thiết, phản ánh đúng yêu cầu phát triển thực tiễn và ứng dụng công nghệ trong tư pháp. Tuy nhiên, cần làm rõ thêm một số điểm trong trường hợp hai nước chưa có Hiệp định song phương thì có thực hiện được nội dung này hay không? Hoặc cần xác định rõ giá trị pháp lý của lời khai qua video, lời khai dạng này được chấp nhận như thế nào, có giá trị tương đương với lời khai trực tuyến hay chỉ là một chứng cứ hỗ trợ, bổ trợ cho hoạt động lấy lời khai trực tuyến.
“Những nội dung này cần làm rõ hơn để giúp cho việc triển khai thi hành Luật trong thực tiễn không bị vướng mắc và bảo đảm tính khả thi”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nêu quan điểm.
Giải trình trước Quốc hội, ông Hoàng Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, cơ quan chủ trì thẩm tra sẽ khẩn trương phối hợp với cơ quan soạn thảo để nghiên cứu thấu đáo và tiếp thu tất cả ý kiến, tham mưu cho UBTVQH phối hợp với Chính phủ hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp này.
Về nguyên tắc tương trợ tư pháp về dân sự, các đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo vệ quyền con người, bảo vệ quyền của phụ nữ, trẻ em, việc bảo vệ thông tin cá nhân…
Trong dự thảo Luật đã tiếp thu, quy định khái quát về các nguyên tắc tương trợ tư pháp là bảo đảm nguyên tắc độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, nguyên tắc bảo vệ quyền con người, quyền công dân cũng như đảm bảo phù hợp với quy định của Hiến pháp và các điều quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.
“Hiến pháp nước ta đã quy định rõ việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân rất cụ thể. Cho nên, việc phù hợp với Hiến pháp đã bao hàm toàn bộ những vấn đề bảo vệ các quyền như đại biểu Quốc hội đề nghị. Chúng tôi thấy rằng, nếu bổ sung vào thì cụ thể hơn nhưng một phần cũng trùng lặp và có thể không liệt kê hết được các đối tượng mà chúng ta cần phải bảo vệ”, ông Hoàng Thanh Tùng nêu rõ.
