Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp: Cần kiểm soát gian lận, vốn ảo

Phát biểu tại phiên thảo luận về dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật doanh nghiệp sáng 20/5, Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) cho rằng, ngày 19/5 Bộ Tài chính đã có báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến thảo luận tại tổ với nhiều nội dung đã tiếp thu, nhưng vẫn còn có những vấn đề cần phải được làm rõ hơn, đó là:

Cần kiểm soát gian lận, vốn ảo

Đồng tình với cách tiếp cận của cơ quan soạn thảo là không yêu cầu thêm các điều kiện hay hồ sơ trong quá trình đăng ký kinh doanh, thành lập doanh nghiệp. Tức là không “tiền kiểm” đối với vấn đề này. Tuy nhiên, theo đại biểu Hà Sỹ Đồng, thực tiễn Luật Doanh nghiệp gần 3 thập kỷ qua đã chứng minh là việc thành lập doanh nghiệp đơn giản, thuận tiện, dễ dàng là một trong những quy định vô cùng quan trọng giúp Việt Nam phát triển kinh tế tư nhân.

Thay vào đó, cơ quan nhà nước tăng cường hậu kiểm những trường hợp có nghi ngờ về việc thành lập doanh nghiệp để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Đại biều Hà Sỹ Đồng phát biểu góp ý vào dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp sáng 20/5

Đại biểu Hà Sỹ Đồng đề nghị cần bổ sung thêm về cơ chế hậu kiểm theo quản lý rủi ro, chứ không phải là kiểm tra tuỳ tiện, tuỳ hứng của cán bộ, gây mất thời gian của doanh nghiệp và dễ nảy sinh nhũng nhiễu, tiêu cực.

Cơ quan nhà nước phải xây dựng tiêu chí đánh giá rủi ro, chấm điểm rủi ro và đi kiểm tra doanh nghiệp theo tần suất cao đối với doanh nghiệp rủi ro cao và tần suất thấp hơn đối với doanh nghiệp rủi ro thấp.

Biện pháp kiểm tra theo mức độ rủi ro này đã được áp dụng trong ngành thuế và hải quan, mang lại nhiều lợi ích.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp đang được xây dựng và tập hợp đầy đủ. Đây là cơ sở rất tốt để triển khai việc chấm điểm rủi ro và kiểm tra theo rủi ro.

Chủ sở hữu hưởng lợi

Việc bổ sung quy định về chủ sở hữu hưởng lợi để phù hợp với các cam kết về phòng chống rửa tiền là cần thiết. Tuy nhiên đây là vấn đề khó. Vì tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi là chưa rõ ràng.

Dự thảo quy định là sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết về tiêu chí.

Lưu ý rằng Luật Phòng chống rửa tiền năm 2022 cũng có khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi và cũng giao Chính phủ quy định chi tiết. Chính phủ cũng đã có Nghị định 19/2023/NĐ-CP về vấn đề này, áp dụng cho các giao dịch của phía tổ chức tín dụng.

“Khi tham vấn các tổ chức tín dụng thì họ cho biết là các tiêu chí này vẫn rất chung chung và khó tuân thủ. Hiện nay thì các tổ chức tín dụng vẫn dựa trên cơ sở tự khai báo của khách hàng, chủ tài khoản chứ cũng không có biện pháp nào để xác minh”, đại biểu Hà Sỹ Đồng cho biết.

Đó là trường hợp doanh nghiệp cung cấp thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi cho ngân hàng mà đã khó tuân thủ như vậy, nếu giờ chúng ta quy định về việc này khi doanh nghiệp cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước sẽ còn khó khăn hơn.

Nhiều doanh nghiệp cũng lo ngại là khi tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi không rõ, mà chẳng may họ không thông báo, thì lại đối mặt với nguy cơ bị cơ quan nhà nước xử phạt.

Trước mắt xác định những trường hợp cứng, đã rõ ràng (như quan hệ sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp từ 25% vốn trở lên) nhất định phải khai báo. Nếu không khai báo thì sẽ bị xử phạt. Còn các trường hợp mà tiêu chí là định tính (như cá nhân có quyền chi phối) thì cũng có quy định yêu cầu khai báo, nhưng trước mắt không xử phạt khi doanh nghiệp khai báo không đầy đủ. Sau này, khi cơ quan nhà nước có quy định hoàn thiện hơn về khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi thì mới đưa ra quy định xử phạt khi khai báo không đầy đủ, đại biểu Hà Sỹ Đồng nêu rõ.

Vấn đề điều kiện phát hành trái phiếu riêng lẻ hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu

Dự thảo đang định bổ sung quy định là dư nợ không quá 5 lần vốn chủ sở hữu. Đây là vấn đề đã gây tranh cãi rất nhiều khi soạn phần luật chứng khoán trong Luật sửa 9 luật thuộc lĩnh vực tài chính, cũng như tranh luận trong quá trình soạn thảo Nghị định về trái phiếu riêng lẻ.

Trong Luật sửa 9 luật thuộc lĩnh vực tài chính cũng chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết chứ không quyết định cứng.

Đây là phương án hợp lý, vì vấn đề hệ số nợ này là bao nhiêu phụ thuộc nhiều vào các quy định pháp lý khác quản lý việc phát hành trái phiếu riêng lẻ.

Nếu các quy định khác về điều kiện phát hành, điều kiện người mua chặt chẽ, thì có thể không cần giới hạn hệ số nợ hoặc mức giới hạn cao

Ngược lại, nếu các quy định khác được nới lỏng thì có khi lại cần siết hệ số nợ này.

Mà các quy định khác về điều kiện phát hành, điều kiện người mua lại chủ yếu đang nằm ở cấp Nghị định. Nếu quy định cứng tỷ lệ 5 lần vốn chủ sở hữu trong luật thì sau này sẽ gây khó cho Chính phủ trong việc soạn thảo các quy định khác về phát hành chứng khoán riêng lẻ.

“Chúng ta dùng theo đúng cách tiếp cận tại Luật Chứng khoán, đó là giao cho Chính phủ quyết định vấn đề này. Điều này cũng đúng theo tinh thần soạn thảo pháp luật mới, tức là Quốc hội không quyết định các vấn đề chưa ổn định, cần được điều chỉnh linh hoạt phụ thuộc vào thực tiễn” đại biều Hà Sỹ Đồng đề nghị.